phần mở đầu và kết luận, nội dung Luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và tổng quan vấn đề nghiên cứu Trong chƣơng 1, tác giả trình bày cơ sở lý luận về quản lý trại giam (một số khái niệm cơ bản; nội dung, nhiệm vụ, nguyên tắc; các hình thức quản lý trại giam) và tổng quan vấn đề nghiên cứu về hệ thống pháp luật quản lý trại giam, đặc biệt kể tới công tác quản lý trại giam trên thế giới, ở Việt Nam và trại giam Quảng Ninh (tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh. Lịch sử hình thành, các giai đoạn phát triển của trại giam Quảng Ninh). Chƣơng 2: Địa điểm, thời gian, cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu Trong chƣơng 2, tác giả đã sử dụng nguồn số liệu tin cậy, chính xác kết hợp với khảo sát và điều tra thực tế trại trại giam Quảng Ninh để xây dựng, đề xuất giải pháp quản lý trại giam Quảng Ninh bền vững (với quy mô giam giữ 2. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Trong chƣơng 3, tác giả đã xây dựng đƣợc bộ tiêu chí và đề xuất đƣợc các giải pháp quản lý trại giam Quảng Ninh bền vững.
3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hình ảnh: Khu làm việc của Cán bộ chiến sỹ trại giam Quảng Ninh (xã Hồng Thái Đông, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh) 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về phát triển bền vững 1. Khái niệm về phát triển bền vững Khái niệm “phát triển bền vững” xuất hiện trong phong trào bảo vệ môi trƣờng từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ XX, từ đó đến nay đã có nhiều định nghĩa về phát triển bền vững đƣợc đƣa ra, nhƣ: - Phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội lành mạnh, dựa trên việc sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng, nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại nhƣng không làm ảnh hƣởng bất lợi cho các thế hệ mai sau. - Phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội với tốc độ tăng trƣởng cao, liên tục trong thời gian dài dựa trên việc sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo vệ đƣợc môi trƣờng sinh thái.
Phát triển kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội hiện tại, song không làm cạn kiệt tài nguyên, để lại hậu quả về môi trƣờng cho thế hệ tƣơng lai. - Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm thƣơng tổn đến khả năng của các thế hệ tƣơng lai đáp ứng nhu cầu của họ. Năm 1987, trong Báo cáo “Tƣơng lai của chúng ta” (Our common future) của Hội đồng Thế giới về Môi trƣờng và Phát triển (WCED) của Liên hợp quốc, “phát triển bền vững” đƣợc định nghĩa “là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau”. Định nghĩa này đƣợc nhiều tổ chức và quốc gia trên thế giới thừa nhận và đƣợc sử dụng rộng rãi trong các ấn phẩm về phát triển bền vững vì nó mang tính khái quát hoá cao về mối quan hệ giữa các thế hệ về thoả mãn các nhu cầu về đời sống vật chất, tinh thần, từ đó tạo ra phát triển bền vững, vì suy cho cùng, bản chất của phát triển bền vững tức là sự tồn tại bền vững của loài ngƣời trên trái đất không phân biệt quốc gia, dân tộc và trình độ kinh tế, xã hội, ở đây sự tồn tại của loài ngƣời luôn gắn với sự tồn tại của môi trƣờng kinh tế, xã hội và tự nhiên mà con ngƣời cần phải có.
Tuy nhiên, định nghĩa này thiên về đƣa ra mục tiêu, yêu cầu cho sự phát triển bền 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com vững, mà chƣa nói đến bản chất các quan hệ nội tại của quá trình phát triển bền vững là thế nào? Chính vì vậy, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã đƣa ra định nghĩa cụ thể hơn, đó là: “phát triển bền vững là một loại hình phát triển mới, lồng ghép một quá trình sản xuất với bảo toàn tài nguyên và nâng cao chất lƣợng môi trƣờng. Phát triển bền vững cần phải đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không phƣơng hại đến khả năng của chúng ta đáp ứng các nhu cầu của các thế hệ tƣơng lai”. Định nghĩa này đã đề cập cụ thể hơn về mối quan hệ ràng buộc giữa sự đáp ứng nhu cầu hiện tại với khả năng đáp ứng nhu cầu tƣơng lai, thông qua lồng ghép quá trình sản xuất với các biện pháp bảo toàn tài nguyên, nâng cao chất lƣợng môi trƣờng. Tuy vậy, định nghĩa này vẫn chƣa đề cập đƣợc tính bản chất của các quan hệ giữa các yếu tố của phát triển bền vững và chƣa đề cập đến các nhóm nhân tố cụ thể mà quá trình phát triển bền vững phải đáp ứng (tuân thủ) cùng một lúc, đó là nhóm nhân tố tạo ra tăng trƣởng kinh tế, nhóm nhân tố tác động thay đổi xã hội, bao gồm thay đổi cả văn hoá và nhóm nhân tố tác động làm thay đổi tài nguyên, môi trƣờng tự nhiên.
Theo hƣớng phân tích đó, Luận văn đề xuất một cách định nghĩa cụ thể hơn về phát triển bền vững, đó là: phát triển bền vững là một phƣơng thức phát triển kinh tế- xã hội nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trƣờng với mục tiêu đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của thế hệ hiện tại đồng thời không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Hay nói cách khác: đó là sự phát triển hài hoà cả về kinh tế, văn hoá, xã hội, môi trƣờng ở các thế hệ nhằm không ngừng nâng cao chất lƣợng sống của con ngƣời. Định nghĩa này có thể mở rộng với ba cấu thành cơ bản về sự phát triển bền vững: - Về mặt kinh tế: Một hệ thống bến vững về kinh tế phải có thể tạo ra hàng hoá và dịch vụ một cách liên tục, với mức độ có thể kiểm soát của chính phủ và nợ nƣớc ngoài, tránh sự mất cân đối giữa các khu vực làm tổn hại đến sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. - Về mặt xã hội: Một hệ thống bền vững về mặt xã hội phải đạt đƣợc sự công bằng trong phân phối, cung cấp đầy đủ các dịch vụ xã hội bao gồm y tế, giáo dục, bình đẳng giới, sự tham gia và trách nhiệm chính trị của mọi công dân.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Về môi trƣờng: Một hệ thống bền vững về môi trƣờng phải duy trì nền tảng nguồn lực ổn định, tránh khai thác quá mức các hệ thống nguồn lực tái sinh hay những vận động tiềm ẩn của môi trƣờng và việc khai thác các nguồn lực không tái tạo không vƣợt quá mức độ đầu tƣ cho sự thay thế một cách đầy đủ. Điều này bao gồm việc duy trì sự đa dạng sinh học, sự ổn định khí quyển và các hoạt động sinh thái khác mà thƣờng không đƣợc coi nhƣ các nguồn lực kinh tế. Phát triển bền vững có thể đƣợc minh hoạ theo các mô hình sau đây: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Mô hình 1.1 và mô hình 1.2 đƣợc sử dụng rộng rãi trong các ấn phẩm về phát triển bền vững thời gian gần đây, chúng có điểm giống nhau và đƣợc gọi chung là mô hình “ba trụ cột” do đều đƣợc xây dựng dựa trên ba trụ cột của phát triển bền vững là: tăng trƣởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trƣờng. Tuy nhiên giữa hai mô hình này cũng có những điểm khác biệt nhất định: trong khi mô hình phát triển bền vững kiểu ba vòng tròn nhấn mạnh đến việc để phát triển bền vững nhất thiết phải đảm bảo cả ba mục tiêu: kinh tế, xã hội và môi trƣờng thì mô hình tam giác lại nhấn mạnh vào sự ràng buộc, chi phối và tác động thuận nghịch giữa ba thành tố: mục tiêu kinh tế, mục tiêu xã hội và mục tiêu môi trƣờng để phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng hai mô hình này chƣa tính toán một cách đầy đủ, rõ ràng đến yếu tố “chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời”. Mô hình phát triển bền vững kiểu quả trứng do Liên minh quốc tế về bảo vệ thiên nhiên (IUCN) đƣa ra năm 1994. Mô hình này minh hoạ mối quan hệ giữa con ngƣời và hệ sinh thái nhƣ là một vòng tròn nằm trong một vòng tròn khác, giống nhƣ lòng đỏ và lòng trắng của một quả trứng gà. Điều này hàm ý rằng, con ngƣời nằm trong hệ sinh thái và hai đối tƣợng này hoàn toàn phụ thuộc, tác động, chi phối lẫn nhau.
Giống nhƣ một quả trứng chỉ thực sự tốt khi cả 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com lòng đỏ và lòng trắng đều tốt, lòng trắng là môi trƣờng để lòng đỏ phát triển, một xã hội chỉ phát triển bền vững khi cả con ngƣời và hệ sinh thái ở điều kiện tốt. Nhƣ vậy, mỗi mô hình có những thế mạnh cũng nhƣ những hạn chế nhất định. Luận văn sử dụng mô hình phát triển bền vững kiểu ba vòng tròn làm cơ sở để phân tích (Hình 1.1) và lựa chọn mô hình phát triển bền vững của unesco để nghiên cứu (Hình 1.4) do mô hình này phản ánh rõ nhất phát triển bền vững là miền giao thoa giữa phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội, bảo vệ môi trƣờng và văn hóa. Nói cách khác, nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý trại giam bền vững đạt đƣợc trên cơ sở đảm bảo hài hoà đƣợc cả bốn mục tiêu: kinh tế, xã hội, môi trƣờng và văn hóa.
Giá trị, niềm tin, hành vi Văn hóa Xã hội Hòa bình, công bằng, dân chủ. Kinh tế Công việc, tài chính, Môi giáo dục. trƣờng Bảo tồn, giữ gìn, bảo vệ. Quyền lợi và ƣu tiên hài hòa cho phát triển bền vững Hình 1.4 Sơ đồ phát triển bền vững của Unessco 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.