mở đầu của một chu trình ngân sách. Lập dự toán sẽ giúp chủ thể quản lý chủ động trong phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính. Đối với chi thường xuyên cho giáo dục và đào tạo, lập dự toán còn là căn cứ quan trọng để quản lý và kiểm soát các khoản chi trong quá trình điều hành ngân sách. Ngoài ra, quản lý theo dự toán cũng là cơ sở để đảm bảo cân đối ngân sách, tạo điều kiện chấp hành ngân sách.
Tuy nhiên, để nguyên tắc này phát huy tác dụng thì việc lập dự toán từ các đơn vị, cơ sở giáo dục đào tạo thụ hưởng ngân sách phải khoa học, định mức và chính sách chế độ phải phù hợp với từng nhiệm vụ chi. - Nguyên tắc đầy đủ, trọn vẹn Đây là nguyên tắc quan trọng nhất, đòi hỏi tất cả các khoản chi thường xuyên cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo đều phải được thực hiện theo đúng định mức, đúng kế hoạch. Các khoản chi đều phải được ghi sổ đầy đủ vào kế hoạch chi thường xuyên và được quyết toán rành mạch. Nguyên tắc này được đưa ra nhằm hạn chế tình trạng để ngoài ngân sách của các khoản chi thuộc ngân sách nhà nước, dẫn đến tình trạng lãng phí trong sử dung vốn NSNN.
- Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả Hiệu quả là yêu cầu của mọi quá trình quản lý, đặc biệt là quản lý tài chính. Tính hiệu quả xuất phát từ thực tế nguồn lực tài chính nói chung, nguồn kinh phí chi thường xuyên cho lĩnh vực giáo dục đào tạo nói riêng có giới hạn, nên việc phân bổ và sử dụng cần đảm bảo nguyên tắc hiệu quả nhằm đạt được các mục tiêu đề ra. Để nguyên tắc này được tôn trọng, quản lý chi thường xuyên 13 của NSNN cho ngành phải làm tốt một số nội dung sau: + Phải xây dựng định mức, tiêu chuẩn chi tiêu phù hợp với từng đối tượng hay tính chất công việc, đồng thời phải có tính thực tiễn. + Phải thiết lập các hình thức cấp phát đa dạng và lựa chọn hình thức cấp phát áp dụng cho mỗi loại hình đơn vị hoặc phù hợp với yêu cầu quản lý của từng nhóm mục chi.
+ Lựa chọn thứ tự ưu tiên cho các loại hoạt động hoặc theo các nhóm mục chi sao cho tổng số chi có hạn nhưng khối lượng công việc vẫn hoàn thành và đạt chất lượng cao. + Khi đánh giá tính hiệu quả của chi thường xuyên cho ngành giáo dục và đào tạo phải có quan điểm toàn diện. Phải xem xét mức độ ảnh hưởng của khoản chi trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở mọi cấp học, bậc học, ngành học. - Nguyên tắc công khai Nguyên tắc này được thể hiện suốt trong chu trình NSNN (lập, chấp hành và quyết toán NSNN) và phải được áp dụng cho các cơ quan tham gia vào chu trình NSNN.
Việc chi thường xuyên cho giáo dục đào tạo phải được công khai để mọi người biết. Nguyên tắc này xuất phát từ nhữ ng lý do: Giáo dục đào tạo là lĩnh vực nhạy cảm, có liên quan đến lợi ích của toàn dân. Hơn nữa, nguồn tài chính chi cho nhiệm vụ này được thực hiện phần lớn bằng nguồn vốn NSNN - một nguồn vốn được đóng góp chủ yếu bởi nhân dân, do đó việc công khai các khoản chi để mọi người dân được biết là một nguyên tắc không thể thiếu. - Nguyên tắc cân đối ngân sách Cân đối ngân sách được hiểu là các khoản chi chỉ được phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp.
Việc thực hiện nguyên tắc này đòi hỏi: chỉ những khoản chi nào đã có trong dự toán chi NSNN đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì mới được phép chi. Nguyên tắc này cũng đòi hỏi trong quá trình điều hành ngân sách nếu thu không đủ bù đắp các khoản chi thì cơ quan tài 14 chính phải trình cấp có thẩm quyền cắt giảm những khoản chi phù hợp cân đối ngân sách. - Nguyên tắc đảm bảo sự tự chủ về tài chính của các đơn vị sử dụng ngân sách. Ngày 25/4/2006, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 43/2006/NĐ-CP quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập nhằm trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị sự nghiệp trong việc tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ máy, sử dụng lao động và nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ được giao; phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội; tăng nguồn thu cho người lao động.
Lĩnh vực giáo dục, đào tạo chịu tác động của Nghị định này. Theo quy định tại Nghị định trên, các trường học, các cơ sở giáo dục - đào tạo phải chủ động xây dựng dự toán chi phù hợp với nhiệm vụ chi và chủ động sử dụng nguồn kinh phí đã được duyệt để thực hiện hoàn thành các nhiệm vụ được giao. - Nguyên tắc đảm bảo chi trả trực tiếp qua Kho bạc nhà nước Với chức năng quản lý quỹ ngân sách nhà nước, kho bạc nhà nước kiểm soát mọi khoản chi ngân sách và có quyền từ chối thanh toán các khoản chi không đúng quy định, không phù hợp với chế độ. Hiện nay, các đơn vị dự toán phải mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước.
Mọi khoản thanh toán đều phải có duyệt chi từ kho bạc trước khi nguồn vốn ngân sách được thanh toán chi trả.3 Nội dung của quản lý chi thƣờng xuyên cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo Chi thường xuyên NSNN nói chung và cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói riêng có nội dung hết sức phong phú và phức tạp. Nó được tiến hành cho nhiều đối tượng và bao gồm nhiều khoản chi có tính chất, đặc điểm khác nhau. Vì vậy, muốn phát huy được hiệu quả các khoản chi đảm bảo tiết kiệm cho NSNN cần phải thực hiện tốt các nội dung quản lý chi ngân sách cho giáo dục và đào tạo. Thực chất quản lý chi thường xuyên cho giáo dục và đào tạo là các hoạt động và tổ chức các hoạt động phân phối NSNN, kiểm tra giám sát việc phân phối và sử 15 dụng NSNN cho giáo dục và đào tạo theo đúng quy định của pháp luật.
Công tác quản lý chi thường xuyên cho giáo dục và đào tạo trên cơ sở thực hiện từ lập dự toán đến chấp hành dự toán và quyết toán được thực hiện theo các quy định hiện hành, thể hiện trên các mặt: Công tác lập dự toán được thực hiện xem xét đến việc xác định các chỉ tiêu trong dự toán theo nhiệm vụ, mục tiêu hoạt động trong năm kế hoạch, phù hợp với điều kiện cụ thể hiện có của đơn vị, trên cơ sở đó sẽ đánh giá được hiệu quả chi phí hoạt động của đơn vị. Công tác chấp hành dự toán được thực hiện trên cơ sở dự toán ngân sách được giao, các đơn vị tổ chức thực hiện, đưa ra các biện pháp cần thiết đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ thu chi được giao đồng thời phải có kế hoạch sử dụng kinh phí ngân sách theo đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm và có hiệu quả. Công tác quyết toán là khâu cuối cùng trong việc tổng hợp số liệu về tình hình chấp hành dự toán trong kỳ và là cơ sở để phân tích, đánh giá kết quả chấp hành dự toán và thực hiện hệ thống báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách theo quy định. Căn cứ vào nội dung công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo, nội dung quản lý chi thường xuyên cho giáo dục và đào tạo trong khuôn khổ của đề tài nghiên cứu này được cụ thể hóa với các nội dung sau: a.
Quản lý việc lập dự toán chi thƣờng xuyên cho giáo dục và đào tạo Lập dự toán chi là khâu khởi đầu và quan trọng trong quản lý chi NSNN, nó có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả của khâu chấp hành, kế toán và quyết toán chi thường xuyên. Khi lập dự toán cần dựa trên những căn cứ sau: Một là, chủ trương của Nhà nước về duy trì và phát triển các hoạt động sự nghiệp trong từng giai đoạn nhất định. Dựa vào căn cứ này sẽ giúp cho việc xây dựng dự toán chi tài chính ở đơn vị có một cái nhìn tổng quát về những mục tiêu, nhiệm vụ mà đơn vị phải hướng tới trong năm, từ đó xác lập được các hình thức, phương pháp phân phối nguồn vốn vừa tiết kiệm, vừa đạt hiệu quả cao. 16 Hai là, dựa vào các chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các chỉ tiêu có liên quan trực tiếp đến việc cấp phát kinh phí chi NSNN kỳ kế hoạch cho các đơn vị giáo dục.
Đây chính là việc cụ thể hóa các chủ trương của Nhà nước trong từng giai đoạn thành các chỉ tiêu cho kỳ kế hoạch. Khi dựa trên căn cứ này để xây dựng dự toán chi phải thẩm tra, phân tích tính đúng đắn, hiện thực, tính hiệu quả của các chỉ tiêu thuộc kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Trên cơ sở đó có kiến nghị điều chỉnh lại các chỉ tiêu kế hoạch cho phù hợp. Ba là, dựa vào khả năng nguồn kinh phí có thể đáp ứng cho nhu cầu chi tiêu thường xuyên kỳ kế hoạch.
Muốn dự đoán được khả năng này, đơn vị giáo dục phải dựa vào cơ cấu thu NSNN kỳ báo cáo và mức tăng trưởng của các nguồn thu kỳ kế hoạch, từ đó thiết lập mức cân đối tổng quát giữa khả năng nguồn kinh phí và nhu cầu chi NSNN. Bốn là, kết quả phân tích, đánh giá tình hình quản lý và sử dụng kinh phí chi NSNN kỳ báo cáo sẽ cung cấp các thông tin cần thiết cho việc lập dự toán. Quy trình lập dự toán chi cho giáo dục và đào tạo đƣợc tiến hành theo các bƣớc cơ bản sau: Căn cứ vào dự toán sơ bộ về thu, chi NSNN kỳ kế hoạch để xác định các định mức chi tiêu tổng hợp dự kiến ngân sách sẽ phân bổ cho mỗi đối tượng. Trên cơ sở đó hướng dẫn các đơn vị tiến hành lập dự toán kinh phí.
Bước này còn được gọi là xác định và giao số kiểm tra từ cơ quan tài chính hoặc cơ quan chủ quản cho đơn vị. Dựa vào số kiểm tra và văn bản hướng dẫn lập dự toán kinh phí, các đơn vị dự toán tiến hành lập dự toán kinh phí của mình để gửi đơn vị dự toán cấp trên hoặc cơ quan tài chính.