CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan về chất thải rắn 1.1 Khái niệm Chất thải rắn là những chất thải được ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, sinh hoạt, kinh doanh, dịch vụ, y tế, trường học hoặc các hoạt động khác. Chất thải rắn bao gồm chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại [1]. Chất thải rắn sinh hoạt: Chất thải rắn sinh hoạt là các chất rắn được loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt, hoạt động và sản xuất của con người và động vật. Rác sinh hoạt có thể định nghĩa là những thành phần tàn tích hữu cơ phục vụ cho hoạt động sống của con người, chúng không còn được sử dụng và vứt trả lại môi trường sống [2].
Chất thải rắn tại các chợ: CTR chợ là một loại chất rắn vô cơ và hữu cơ được thải ra sau quá trình mua bán trao đổi, CTR ở chợ chiếm tỷ lệ khá cao, chỉ đứng sau CTR sinh hoạt [3]. Với sự hình thành và phát triển mạng lưới các chợ đã góp phần nâng cao giá trị sản xuất và tiêu dùng, nó đẩy mạnh quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên bên cạnh những giá trị tích cực đó nó còn vô vàn những điều tiêu cực ở phía sau mà ta không hề hay biết, hoạt động tại các chợ trong thời gian qua đã và đang làm gia tăng sức ép đối với đời sống môi trường. Hàng ngày, ở các chợ nhỏ hay lớn cũng đều phát sinh ra một lượng chất thải rắn rất lớn mà đa số họ không hề hay biết rằng nó là phần lớn nguy cơ cao dẫn đến nguồn ô nhiễm môi trường [2].
Chất thải rắn y tế: CTR y tế bao gồm các chất thải được thải ra từ các cơ sở y tế, CTR y tế nguy hại là các CTR chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu huỷ an toàn [4]. Những năm vừa qua hệ thống mạng lưới y tế củng đã được phổ biến rộng trên khắp mọi khu vực, cơ bản là để đáp ứng được nhiệm vụ bảo vệ sức khoẻ và chăm sóc cho nhân dân. Song song với sự phổ biến trên khắp mọi khu vực thì hàng ngày lượng chất thải y tế phát sinh ra một lượng rất lớn chất thải nguy hại và chất thải không nguy hại. Chất thải nguy hại lây nhiễm có xu hướng ngày càng tăng do các đơn vị khám chữa bệnh không ngừng phát 4 triển, mở rộng dịch vụ kỹ thuật cao.
Với nhiều công nghệ, kỹ thuật cao thì nhu cầu khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng cao. Chất thải y tế nếu không xử lý đúng cách sẽ gây nguy cơ rất cao ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Chất thải rắn ở các trường học: Những năm gần đây việc giáo dục và đào tạo được đặt lên hàng đầu, chính vì thế nhiều trường học được mở rộng và phát triển. Thế nên theo thống kê CTR trong môi trường học đường là một trong những vấn đề đang được quan tâm [5].2 Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn 1.1 Chất thải rắn sinh hoạt của người dân Với sự phát triển nhanh của xã hội, cùng với đó là nhu cầu của người dân ngày càng tăng cao.
Chính vì thế rác thải rắn sinh hoạt của người dân ngày càng tăng cao đến mức đáng kể. Lượng rác thải rắn sinh hoạt phát sinh nhiều hay ít phụ thuộc vào sinh hoạt của từng hộ gia đình. Chất thải rắn sinh hoạt của người dân phần lớn là túi nylon, chai nhựa, chai thuỷ tinh, ống nhựa, bao bì, giấy, đồ ăn thừa và đặc biệt hơn là các chất thải nguy hại từ các chất thải khác nhau. Quản lý CTR đang là một thách thức lớn ở các khu vực đô thị, do thiếu các chương trình, quy định, chính sách quản lý hiệu quả, CTR đang gây ra một mối nguy hại nghiêm trọng cho đời sống của chúng ta [6].2 Chất thải rắn tại các chợ Ngày nay chợ là nơi mà hàng ngày diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá và các dịch vụ bằng tiền tệ hoặc hơn nữa là hiện vật (hàng hoá đổi hàng hoá).
Và đây cũng đuợc xem là nơi diễn ra các hoạt động giới thiệu, trưng bày, quản cáo, tiếp thị các sản phẩm. Tại chợ tất cả mọi người có thể cùng nhau kết nối, hợp tác, chia sẽ cùng với nhau để đạt được tất cả những lợi ích chung, hình thành các mối quan hệ văn hoá, xã hội – kinh tế. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn chủ yếu ở việc trao đổi mua bán của các tiểu thương và người mua, các hộ kinh doanh trong phạm vi của chợ [4]. Đa phần việc buôn bán trao đổi hàng hoá đều phát sinh lượng chất thải rắn rất lớn: - Kinh doanh các sản phẩn từ nông sản.
5 - Kinh doanh các sản phẩm gia dụng. - Kinh doanh văn phòng phẩm. - Kinh doanh các thức ăn, đồ uống. - Kinh doanh các sản phẩm thời trang (giày, dép, quần, áo, phụ kiện….
- Kinh doanh các sản phẩm từ gia cầm, gia súc. - Kinh doanh các sản phẩm từ thuỷ sản. - Kinh doanh mỹ phẩm. - Kinh doanh tạp hoá.3 Chất thải rắn y tế Lượng chất thải rắn phát sinh ở các bệnh viện, cơ sở y tế khá lớn thường có hai loại: Chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại [2].
- Chất thải rắn thông thường: phần lớn CTR thông thường phát sinh từ việc sinh hoạt của các bệnh nhân, y bác sĩ và các người nhà thăm nuôi bệnh nhân. Ngoài ra, còn có một số các loại chất thải rắn không nguy hại từ hoạt động chuyên môn ví dụ như bao bì, giấy, các chai lọ thuỷ tinh, chai huyết thanh, các vật liệu nhựa…). - Chất thải rắn nguy hại: phần lớn phát sinh từ các phòng khám và điều trị chuyên môn, khoa khám chửa bệnh với các loại như kim tiêm, ống, dây truyền dịch cho bệnh nhân, bệnh phẩm và dược phẩm hết hạn sử dụng, các vỏ chai, lọ thuốc, các dụng cụ gây độc tế bào và đặc biệt là các chất tiết từ người bệnh được điều trị bằng hoá trị liệu, chất thải phóng xạ, bình chứa áp suất. Lượng chất thải rắn nguy hại chiếm 20% tổng chất thải rắn y tế [7].4 Chất thải rắn tại các trường học Trường học là một nơi mà hàng ngày đến cả chục cả trăm học viên tập trung học tập, vui chơi, trao đổi với nhau, chính vì thế lượng rác thải phát sinh hàng ngày một lượng lớn.
Rác thải rắn ở trường học đa phần phát sinh chủ yếu từ việc sinh hoạt, ăn uống của 6 các bạn học viên và thầy cô, ví dụ như túi nylon, ly, chén, dĩa nhựa, ống hút nhựa, giấy, báo, rác ở sân trường… [7].3 Thành phần chất thải rắn Thành phần chất thải rắn rất khác nhau và phụ thuộc vào từng địa phương và tính chất tiêu dùng, điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác nhau, các loại đặc trưng từ nguồn chất thải rắn là [8].1 Thành phần chất thải rắn dựa vào nguồn gốc phát sinh [8] Nguồn thải Thành phần chất thải Thực phẩm hư thối, đồ ăn thừa, giấy, cartoon, nhựa, vải, cao su, rác Chất thải rắn vườn nhà, gỗ, các loại tả lót cho em bé hoặc người già, các loại khăn sinh hoạt của vệ sinh…, các loại kim loại, thuỷ tinh, lon thiết, túi nylon, và các chất người dân thải đặc biệt như dầu, nhớt xe và pin, lốp xe, nước sơn. Giấy, nhựa, túi nylon, rác thực phẩm, gỗ, chai lọ thuỷ tinh, kim loại, Chất thải rắn xác chết động vật, hoa quả hư thối, vỏ ốc, hến…lá cây, rau củ hư tại các chợ thối. Giấy, các sản phẩm nhựa, túi nylon, chai thiết, cao su, ống tiêm, dây Chất thải rắn truyền dịch, băng gạc, vải, chai lọ thuỷ tinh, kiêm tiêm, các loại y tế dung dịch độc hại khác. Chất thải rắn Chai, dĩa, chén, tô nhựa, túi nylon, chai lọ thuỷ tinh, cao su, giấy, ở trường học rác thực phẩm, lá cây sân trường, hoa quả, vỏ nhựa.4 Phân loại chất thải rắn tại nguồn và giảm thiểu tại nguồn Phân loại chất thải rắn tại nguồn: là tách những chất thải rắn ra thành nhiều loại khác nhau sao cho phù hợp với từng mục đích khác nhau, chất thải rắn sinh hoạt thông thường được phân chia thành ba loại theo quy định mới của Luật Bảo vệ Môi trường 2020 [9]: a) Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; b) Chất thải thực phẩm; c) Chất thải rắn sinh hoạt khác.
Tùy vào điều kiện thực tế của từng địa phương, định hướng quản lý của từng khu vực và khung lý thuyết áp dụng mà cần có các đề xuất chính sách phù hợp. Khi xem xét các mô hình quản lý CTR tại nguồn. Phân loại chất thải rắn tại nguồn là một hành động lớn 7 lao mà chúng ta cần nên biết để giúp phần nâng cao quá trình tái chế và sản xuất phân hữu cơ, tiết kiệm lớn cho nguồn tài nguyên và thiên nhiên, giảm chi phí sử dụng chất thải rắn. Điều đặc biệt nhất là bảo vệ được môi trường và nâng cao ý thức cộng đồng cho những người xung quanh chúng ta.
Giảm thiểu chất thải rắn tại nguồn: là một phương pháp hiệu quả trong công tác giảm thiểu chất thải rắn tại nguồn, làm giảm đi một lượng chi phí lớn và những tác động bất lợi gây ra với môi trường, công tác giảm thiểu tại nguồn có thể áp dụng ngay tại các hộ gia đình người dân sinh hoạt, các trường học, các khu chợ, bệnh viện hay các trung tâm y tế, công trình xây dựng và nhà máy, xí nghiệp… từ việc chúng ta lựa chọn hàng hoá cho đến việc chúng ta cần nên làm đó là nên tái sử dụng lại các đồ dùng và vật liệu [10].5 Ảnh hưởng chung của chất thải rắn đến với môi trường và sức khoẻ của cộng đồng 1.1 Ảnh hưởng đến môi trường Việc phân loại chất thải rắn tại nguồn chưa được thực hiện rộng rãi, điều kiện vật chất và trang thiết bị kỹ thuật còn hạn chế, hầu hết các phương tiện thu gom rác thải không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, không đảm bảo bảo vệ sinh vật môi trường. Các điểm tập kết chưa được đầu tư xây dựng đúng mức, gây mất vệ sinh. Hệ thống giao thông ở nhiều khu vực không đáp ứng được nhu cầu vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt hàng ngày, dẫn đến tình trạng tồn đọng chất thải rắn trong khu dân cư.