CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN VÙNG NGUYÊN LIỆU BỘT GIẤY 1. Cơ sở lý luận về phát triển vùng nguyên liệu bột giấy 1. Một số khái niệm Bột giấy là nguyên liệu đầu vào của sản xuất giấy, được sản xuất từ gỗ, sợi bông (dính hột), giấy tái sinh, vải và rơm, rạ, cỏ, lanh, gai, đay, bã mía. Có thể được sản xuất bằng phương pháp cơ học, phương pháp hóa học và phương pháp nửa hóa học.
[1] Vùng nguyên liệu là vùng chuyên môn hóa, sản xuất một loại sản phẩm hàng hóa chủ yếu trên cơ sở nhu cầu thị trường và lợi dụng triệt để lợi thế của mình để sản xuất ra khối lượng sản phẩm hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc phát triển vùng nguyên liệu là hướng đi đúng đắn để thúc đẩy sản xuất công nghiệp chế biến phát triển. Chính vì vậy, cần phải tạo ra mối liên kết chặt chẽ giữa khâu sản xuất chế biến và phát triển vùng nguyên liệu, để nền công nghiệp chế biến thực sự là bạn đồng hành của người dân vùng nguyên liệu. [3] Xây dựng vùng nguyên liệu là việc bố trí sản xuất vùng nguyên liệu theo không gian, thời gian nhất định trên cơ sở cơ cấu nông nghiệp của thị trường và những điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội để sản xuất ra khối lượng sản phẩm đáp ứng nhu cầu của thị trường với chi phí sản xuất thấp nhất.
Bố trí vùng nguyên liệu phải căn cứ vào đặc tính thích nghi của từng loại cây trồng, khả năng cạnh tranh của các loại cây trồng này với loại cây trồng khác trên cùng một loại đất nhằm đem lại năng suất, chất lượng cao nhất đồng thời phải lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo, và coi đây là nền tảng cho sự phát triển của vùng nguyên liệu bền vững cung cấp cho nhà máy sản xuất. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò của vùng nguyên liệu sản xuất bột giấy Vùng nguyên liệu bột giấy là vùng sản xuất lâm nghiệp chuyên môn hóa, chuyên trồng các loại cây nguyên liệu gỗ tập trung nhằm cung cấp nguyên liệu cho nhà máy bột giấy. Để phát triển được ngành công nghiệp giấy thì việc đầu tiên cũng là việc quan trọng nhất là phải tạo ra các vùng nguyên liệu tập trung nhằm cung cấp đủ, kịp thời, đảm bảo chất lượng và ổn định lâu dài cho các nhà máy hoạt động sản xuất.
Nguyên liệu của ngành công nghiệp giấy phần lớn là những cây lâu năm, do đó đòi hỏi phải đầu tư, xây dựng trước một bước và phải được quản lý, khai thác theo kiểu công nghiệp gắn liền với tiến độ sản xuất, chế biến của nhà máy. Việc đầu tư xây dựng nhà máy, đầu tư dây truyền sản xuất phải gắn liền với tiềm năng nguyên liệu của vùng. Phải đảm bảo được lợi ích của người trồng nguyên liệu, lợi ích của doanh nghiệp, đồng thời phải bảo đảm quản lý, sử dụng hợp lý quỹ đất và vốn rừng hiện có. Để đảm bảo cho vùng nguyên liệu luôn phát triển một cách ổn định, bền vững, yếu tố quyết định để đảm bảo cho nhà máy được hoạt động liên tục có hiệu quả vấn đề quan trọng nhất là xây dưng cơ chế phân phối lợi ích một cách hợp lý giữa khâu sản xuất nguyên liệu và khâu chế biến bột giấy, cơ chế này cần được cụ thể hóa thông qua việc xây dựng giá thu mua nguyên liệu, đó chính là đòn bẩy quyết định để trồng rừng nguyên liệu giấy hiện nay và trong tương lai.
Điều này càng quyết liệt hơn khi mà nhiều loại cây trồng khác đang mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Hiện nay, đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao, nhu cầu xã hội đối với các sản phẩm làm ra từ giấy ngày càng lớn về cả số lượng và chất lượng. Thị trường tiêu thụ giấy các loại ngày càng tăng. Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, đầu ra của giấy và bột giấy sẽ có thị trường tiêu thụ rộng rãi, vấn đề chủ yếu là công ty có khả năng cạnh tranh để đáp ứng kịp thời các nhu cầu của thị trường tới mức nào.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nói tóm lại xã hội ngày càng phát triển, càng văn minh thì nhu cầu của người sử dụng cũng ngày một tăng và ngày càng đa dạng, nhưng muốn có giấy và thật nhiều giấy thì cần phải có nguyên liệu cung cấp cho nhà máy chế biến. Trên thực tế, nguồn nguyên liệu cho sản xuất bột giấy rất đa dạng và phong phú, do yêu cầu về khối lượng lớn liên tục trong thời gian dài của sản xuất công nghiệp chế biến cho nên gỗ là nguyên liệu chủ yếu cung cấp cho sản xuất chế biến bột giấy, các nguyên liệu khác ít được sử dụng bởi vì: Thứ nhất, nguồn nguyên liệu giấy khác rất phân tán, chất lượng thấp chỉ phù hợp với các nhà máy chế biến với quy mô nhỏ, yêu cầu về chất lượng sản phẩm không cao. Thứ hai, xét về mặt kỹ thuật có nhiều loại cây trồng, cây mọc tự nhiên dùng làm nguyên liệu để sản xuất bột giấy, tuy nhiên xét về mặt kinh tế thì các nguồn nguyên liệu để sản xuất bột giấy phải đảm bảo những tiêu chí cụ thể như khả năng cung cấp nguyên liệu ổn định, lâu dài, giá cả có tính cạnh tranh, chất lượng nguyên liệu phải đáp ứng các nhu cầu sản xuất công nghiệp, vùng nguyên liệu đạt hiệu quả kinh tế xã hội. Sản phẩm gỗ rừng trồng được dùng vào các mục đích khác nhau trong đời sống và sản xuất.
Đối với rừng tự nhiên, chủng loại các loại cây và đặc tính kỹ thuật của chúng rất khác nhau, một phần loại gỗ tốt được dùng để sản xuất các loại đồ mộc, tuy nhiên tỷ lệ này không cao, một phần được dùng làm củi đun. Việc khai thác rừng tự nhiên thường gây ra rất nhiều lãng phí, ảnh hưởng lớn tới môi trường, một cây được chặt hạ có khi chỉ dùng phần thân cây còn lại cảnh cây bị bỏ lại, trong quá trình chặt cây có khi làm một loạt cây con xung quanh bị đổ theo. Do vậy, để nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp và giảm tác động xấu của việc khai thác rừng tự nhiên, trồng rừng nguyên liệu là một giải pháp đáp ứng các đòi hỏi về bảo vệ sinh thái cũng như đáp ứng nhu cầu tiêu dùng xã hội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trồng rừng vì mục tiêu kinh tế có nhiều ưu thế đáp ứng yêu cầu sản xuất công nghiệp, trong đó có công nghiệp chế biến bột giấy: Thứ nhất, nó có khả năng cung cấp nguyên liệu có nhiều đặc tính phù hợp với công nghệ sản xuất công nghiệp.
Thứ hai, cung cấp bảo đảm theo kế hoạch sản xuất , ổn định đầu vào cho sản xuất công nghiệp. Thứ ba, nó cung cấp nguồn nguyên liệu tương đối rẻ trong điều kiện khi nguồn nguyên liệu từ rừng tự nhiên bị cấm khai thác, bị cạn kiệt hay ở rất xa cơ sở chế biến công nghiệp. Trong điều kiện trồng rừng nguyên liệu, với chu kỳ đầu tư dài thì việc ổn định tiêu thụ, đầu ra khi tới kỳ khai thác là một vấn đề hết sức quan trọng. Ngược lại để phát triển nghành công nghiệp chế biên giấy và bột giấy thì vấn đề quan trọng hàng đầu là phải tạo ra được các vùng nguyên liệu ổn định, lâu dài và bền vững.
Qua đó, có thể được thấy được vùng nguyên liệu đối với công nghiệp sản xuất giấy, bột giấy đóng vai trò hết sức quan trọng, giữa chúng có mối quan hệ hữu cơ với nhau bởi lẽ dây truyền sản xuất công nghiệp mang tính sản xuất hàng hóa cao vì vậy sản xuất công nghiệp đòi hỏi các nguyên liệu đầu vào phải ổn định, bảo đảm chất lượng. Việc trồng rừng nguyên liệu là một giải pháp đáp ứng yêu cầu đầu vào cho nhà máy. Ý nghĩa của sự phát triển vùng nguyên liệu Phát triền vùng nguyên liệu gắn với phát triển công nghiệp chế biến là mô hình mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội – môi trường cao, mô hình này đã tồn tại và phát triển ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở các nước Đông Nam Á. Khuyến khích phát triển trồng rừng nguyên liệu không những bảo đảm cho công nghiệp chế biến bột giấy phát triển bền vững lâu dài, đồng thời còn mở 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ra các điều kiện tạo công ăn việc làm cho người lao động trong vùng, vừa tạo ra sản phẩm tiêu dùng cho xã hội vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái mỗi quốc gia, góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa.
Phát triển trồng rứng nguyên liệu bột giấy sẽ góp phần quan trọng vào việc thực hiện chiến lược phát triển lâm nghiệp của nước ta, sử dụng hợp lý quỹ đất đai, tạo ra sản phẩm mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho cho nhân dân vùng miền núi, tạo môi trường cho đồng bào dân tộc tham gia trực tiếp vào chương trình phát triển công nghiệp, góp phần gia tăng tổng sản phẩm trong nước. Phát triển sản xuất kinh doanh nguyên liệu ở khu vực Tây Bắc sẽ tác động đến hàng chục vạn lao động, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số ít người. Do vậy phát triển vùng nguyên liệu gắn với các yếu tố phát triển kinh tế - xã hội – môi trường. Phát triển trồng rừng nguyên liệu không chỉ là vấn đề kinh tế của một nghành hay một công ty mà còn là vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của một vùng, một khu vực.
Vì vậy, được sự quan tâm, chỉ đạo của Chính phủ, các cấp chính quyền địa phương. Việc xác định, xây dựng vùng nguyên liệu bột giấy cần dựa trên các điều kiện và mục tiêu để hình thành vùng nguyên liệu sao cho có lợi nhất cho khâu sản xuất nguyên liệu và khâu chế biến. Khi lựa chọn, rà soát, điều chỉnh xây dựng vùng nguyên liệu cần dựa trên cơ sở kết hợp các điều kiện quan trọng về tiềm năng, thế mạnh tự nhiên như: đất đai, khí hậu, tài nguyên rừng hiện có… Cũng như tiềm năng về kinh tế - xã hội như: phong tục, tập quán canh tác, kinh nghiệm trong sản xuất, cơ sở hạ tầng… Rừng tự nhiên trong vùng có khả năng cung cấp nguyên liệu bột giấy cần được quan tâm đúng mức, định danh cụ thể để quản lý, bảo vệ và sử dụng theo mục đích phục vụ cho sản xuất chế biến bột giấy, không thể tùy tiện phá đi để lấy đất sử dụng vào mục đích khác.