CHƯƠNG I VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU 1. HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Kinh tế hàng hóa luôn không ngừng phát triển, ngày càng đa dạng và phong phú. Sự cạnh tranh trên thị trường ngày càng khốc liệt buộc các nhà sản xuất phải luôn không ngừng hoàn thiện hoặc thay đổi các phương thức đầu tư, sản xuất và kinh doanh của mình. Các nhà sản xuất phải luôn tìm cách cải tiến kỹ thuật công nghệ để nâng cao chất lượng hàng hóa, hạ giá thành sản phẩm, tìm kiếm những nguồn nguyên liệu mới giá rẻ cho sản xuất hoặc đưa hoạt động sản xuất đến gần với các nguồn nguyên liệu giá rẻ hơn, đưa hoạt động kinh doanh đến gần với thị trường tiêu thụ hơn, không ngừng mở rộng, đa dạng hóa thị trường cho cả đầu vào và đầu ra của sản xuất.
Hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) chính vì vậy mà cũng không ngừng phát triển và có vai trò vô cùng to lớn trong nền kinh tế thị trường. Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế, ngoại thương đã trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều nước, trong đó hoạt động XNK đã đưa hàng hóa lưu thông trên phạm vi toàn cầu, đáp ứng nhu cầu cho sản xuất và tiêu dùng của các quốc gia. Đối với Việt Nam, ngoại thương là ngành kinh tế mũi nhọn, chiến lược trong sự nghiệp phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Kim ngạch XNK của nước ta những năm qua đã không ngừng tăng trưởng do nền sản xuất hàng hóa phát triển, thị trường thế giới ngày càng được mở rộng, giao thương quốc tế ngày càng sôi động.
Hoạt động XNK đã và đang đóng góp tích cực vào sự tăng trưởng của kinh tế Việt Nam, góp phần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. 11 HVCH: NGUYỄN NHO HẢI Người HDKH: PGS. TS HOÀNG ĐỨC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Kinh tế 1. Khái niệm xuất nhập khẩu Xuất nhập khẩu (XNK) là hoạt động quan trọng và chủ yếu trong kinh tế ngoại thương của các quốc gia.
XNK hàng hoá và dịch vụ là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá dịch vụ giữa trong nước và quốc tế mà ở đó có sự di chuyển hàng hóa, dịch vụ và tiền xuyên qua biên giới các quốc gia và vùng lãnh thổ. Nhập khẩu là hoạt động kinh tế mà ở đó hàng hoá và dịch vụ sản xuất ở nước ngoài, được tiêu thụ ở trong nước. Nhập khẩu tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế xã hội trong nước (đối với nước nhập khẩu). Xuất khẩu là việc hàng hoá và dịch vụ sản xuất trong nước được đem đi tiêu thụ ở nước ngoài.
Xuất khẩu là hoạt động kinh tế đối ngoại quan trọng giúp thúc đẩy kinh tế trong nước phát triển (đối với nước xuất khẩu). Hoạt động XNK có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của các nước, ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, tiêu dùng và giải quyết việc làm trong nước, mở rộng thị trường và góp phần nâng cao các quan hệ hợp tác quốc tế của các quốc gia. Sự tồn tại và phát triển tất yếu khách quan của hoạt động xuất nhập khẩu trong nền kinh tế thị trường: Do điều kiện kinh tế tự nhiên khác nhau giữa các quốc gia trên thế giới như điều kiện về khí hậu, về không gian, về vị trí điạ lý, về tài nguyên, về lịch sử phát triển,… làm cho điều kiện sản xuất của mỗi quốc gia khác nhau. Có nước rất giàu về một số loại tài nguyên nào đó và thiếu những loại tài nguyên khác, có nước rất nghèo nàn về tài nguyên, có nước có nhiều điều kiện thuận lợi trong sản xuất một số loại hàng hóa nào đó hơn so với những nước khác,… Ngoài ra, do tác động của quá trình phát triển lực lượng sản xuất và sự phân công lao động xã hội đã làm nảy sinh sự chênh lệch về trình độ sản xuất, chênh lệch về trình độ kỹ thuật công nghệ, trình độ quản lý,… từ đó dẫn đến có sự chênh lệch về năng suất lao động, về chất lượng và giá thành sản phẩm, hình thành nên những lợi thế so sánh riêng cho mỗi quốc gia.
Tuy điều kiện và năng lực sản xuất khác nhau song nhu cầu cho sản xuất và tiêu dùng của mỗi nền kinh tế đều vô cùng đa dạng và phong phú. Không một quốc gia 12 HVCH: NGUYỄN NHO HẢI Người HDKH: PGS. TS HOÀNG ĐỨC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Kinh tế nào có thể chỉ dựa vào nguồn tài nguyên, nguyên liệu hạn chế và năng lực có hạn của nền sản xuất trong nước mà có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng đa dạng của nước mình. Tất cả các nước đều cần phải thông qua việc trao đổi hàng hóa, thông qua giao thương quốc tế để thỏa mãn tốt và đầy đủ nhu cầu đa dạng, phong phú của nền sản xuất và tiêu dùng của nước mình.
Đây là hoạt động tất yếu xuất phát từ nhu cầu của cuộc sống. Hoạt động giao thương quốc tế là hoạt động kinh tế đã có từ lâu đời. Trong các xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến, do kinh tế tự nhiên chiếm địa vị thống trị nên ngoại thương chỉ phát triển với quy mô nhỏ bé. Lưu thông hàng hoá (XNK) giữa các quốc gia chỉ dừng lại ở một phần nhỏ sản phẩm sản xuất ra và chủ yếu là để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng cá nhân của giai cấp thống trị đương thời.
Hoạt động XNK (ngoại thương) chỉ thực sự phát triển mạnh từ thời kỳ tư bản chủ nghĩa. Điều kiện để hoạt động XNK ra đời, tồn tại và phát triển trước hết là sự tồn tại và phát triển của kinh tế hàng hoá tiền tệ, kèm theo đó là sự xuất hiện và phát triển của tư bản thương nghiệp. Kế đến là sự ra đời của nhà nước và sự phát triển của phân công lao động quốc tế. Tất cả đều là tiến trình phát triển tất yếu của nền sản xuất và kinh tế xã hội.
Trong điều kiện kinh tế thị trường phát triển nhanh và mạnh như ngày nay, sản xuất hàng hoá đã được quốc tế hoá cao độ, các nguồn tài nguyên thiên nhiên trên thế giới lại không phải là vô tận, nhu cầu cho sản xuất và tiêu dùng của con người thì ngày càng tăng, vô cùng đa dạng, phong phú về chủng loại, chất lượng, mẫu mã, giá cả,… khiến cho các nhà sản xuất hàng hoá của mỗi quốc gia trên thế giới luôn phải tìm cách tận dụng tối đa các nguồn nguyên liệu giá thấp từ các nước khác, tham gia triệt để vào phân công lao động quốc tế,… để sản xuất ra sản phẩm với chi phí thấp, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hoá, để tồn tại và phát triển, đáp ứng tốt nhất nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Vai trò của ngoại thương, của hoạt động XNK vì vậy càng quan trọng và là không thể thiếu. Hoạt động XNK là một hoạt động cần thiết, tất yếu khách quan của nền kinh tế. Nó ra đời, tồn tại và phát triển xuất phát từ nhu cầu của cuộc sống.
13 HVCH: NGUYỄN NHO HẢI Người HDKH: PGS. TS HOÀNG ĐỨC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Kinh tế 1. Vai trò và tầm quan trọng của hoạt động xuất nhập khẩu đối với sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước Quan điểm và đường lối của Đảng và Nhà Nước ta trong phát triển kinh tế và thương mại quốc tế là thực hiện một chính sách thương mại hướng về xuất khẩu, thay thế dần nhập khẩu, từng bước xoá bỏ dần các biện pháp bảo hộ khi tham gia vào các định chế thương mại quốc tế. Thực hiện chính sách đẩy mạnh xuất khẩu để đảm bảo nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Hoạt động XNK có những vai trò và ý nghĩa kinh tế vô cùng to lớn giúp hiện thực hóa đường lối phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước ta. Hoạt động XNK phát triển mạnh và hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất hàng hóa phát triển, từ đó tạo ra những tiền đề cần thiết cho việc thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Vai trò của hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu là một hoạt động của thương mại quốc tế có tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế xã hội trong nước của các quốc gia nhập khẩu. Vai trò của nhập khẩu thể hiện ở những điểm sau: - Thứ nhất, nhập khẩu có tác động bổ sung các loại hàng hoá chưa sản xuất được ở trong nước hoặc sản xuất không đáp ứng đủ nhu cầu trong nước, bổ sung kịp thời những mất cân đối trong nền kinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định và cân đối.
- Thứ hai, nhập khẩu có vai trò thay thế những hàng hoá mà việc sản xuất chúng ở trong nước không có lợi bằng nhập khẩu. Như vậy, nhập khẩu góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của người dân. - Thứ ba, nhập khẩu có tác động tích cực thúc đẩy xuất khẩu khi nhập khẩu những yếu tố đầu vào cho sản xuất hàng xuất khẩu như: máy móc, thiết bị, công nghệ, nguyên nhiên vật liệu, … Trong điều kiện của một nước đang phát triển như Việt Nam ta, nhập khẩu tạo điều kiện đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có lợi cho nền kinh tế theo hướng hội nhập kinh tế quốc tế trên cơ sở công nghiệp hoá, hiện đại hoá. 14 HVCH: NGUYỄN NHO HẢI Người HDKH: PGS.
TS HOÀNG ĐỨC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Kinh tế 1. Vai trò của hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu là một hoạt động kinh tế đối ngoại cơ bản và là phương tiện thúc đẩy kinh tế phát triển. Việc mở rộng xuất khẩu giúp tăng thu ngoại tệ, đảm bảo nhu cầu nhập khẩu, tạo công ăn việc làm là những mục tiêu quan trọng nhất trong chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam. Xuất khẩu có vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế, thể hiện ở những điểm sau: - Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu.
Để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi phải có một nguồn vốn ngoại tệ lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại.
