LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trải qua lịch sử hàng ngàn năm phát triển, sách luôn đóng một vai trò không thể thiếu đối với đời sống tinh thần của con ngƣời. Sách vừa là một công cụ để lƣu trữ và truyền đạt kiến thức, thông tin từ thế hệ này qua thế hệ khác, vừa là một món quà mang nhiều giá trị của cuộc sống. Có thể nói sách đã đóng góp một phần không nhỏ trong việc xây dựng nên xã hội loài ngƣời nhƣ hiện nay.
Mang trong mình giá trị to lớn nhƣ vậy, trong suốt chiều dài lịch sử, sách luôn đƣợc loài ngƣời trân trọng và tìm cách cải tiến, phát triển để ngày một hoàn thiện hơn. Từ buổi sơ khai khi những cuốn sách đƣợc làm từ các vật liệu thô sơ nhƣ đá, thẻ tre, mai rùa,… cho đến khi giấy và công nghệ in ấn đƣợc ra đời, lịch sử phát triển của sách đã trải qua nhiều cột mốc quan trọng, ngày càng trở nên phổ biến và gắn bó với con ngƣời hơn. Tuy nhiên sự phát triển này chƣa hề dừng lại tại đó. Cuộc cách mạng công nghệ thông tin trên thế giới vào cuối thế kỷ XX đã tạo ra một diện mạo mới cho toàn bộ các mặt của đời sống xã hội, và lĩnh vực xuất bản cũng không phải là ngoại lệ.
Việc ứng dụng những tiến bộ của công nghệ thông tin vào ngành xuất bản đã tạo ra một sản phẩm mới với những ƣu thế chƣa sản phẩm truyền thống nào có đƣợc, đó chính là “sách điện tử”. Nếu chỉ khoảng mƣời năm trƣớc, khái niệm “sách điện tử” còn vô cùng lạ lẫm với nhiều ngƣời đọc, thì hiện tại sản phẩm này đã chiếm một phần không thể thiếu trong nền công nghiệp xuất bản của thế giới. Đi đôi với sự phát triển của công nghệ, sách điện tử cũng đang có những bƣớc tiến nhanh chóng nhƣng cũng vô cùng vững chắc trong cuộc cạnh tranh thị trƣờng với sản phẩm sách giấy truyền thống. Những năm vừa qua đã chứng kiến sự tăng trƣởng mạnh mẽ về cả doanh số và doanh thu eBook tại nhiều quốc gia, và xu hƣớng này đƣợc dự báo vẫn sẽ còn tiếp tục trong tƣơng lai.
Tuy nhiên tại Việt Nam, sách điện tử còn là một lĩnh vực mới mẻ và chƣa thực sự phổ biến rộng rãi. Ngành xuất bản điện tử còn đang trong giai đoạn hình thành và có những bƣớc đi đầu tiên. Tuy đƣợc đánh giá là một thị trƣờng mới mẻ và đầy hứa hẹn cho các doanh nghiệp, nhƣng chỉ sau một quãng thời gian ngắn trở nên sôi động vào những năm 2011 – 2012, thị trƣờng eBook lại dần đi vào trầm lắng và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 chững lại cho đến hiện nay. Ƣớc tính doanh thu của sách điện tử hiện nay chỉ bằng 1% tổng giá trị doanh thu từ thị trƣờng xuất bản tại Việt Nam.
Vậy thực trạng thị trƣờng sách điện tử hiện nay ở Việt Nam đang ra sao? Những khó khăn, cản trở nào đã khiến Việt Nam không đi cùng xu hƣớng với sự phát triển của thị trƣờng các quốc gia khác trên thế giới? Và giải pháp nào cho nhà nƣớc và các đơn vị doanh nghiệp để giải quyết các thực trạng đó, góp phần thúc đẩy sự phát triển của sách điện tử trong nƣớc? Để trả lời đƣợc các câu hỏi trên cần có một sự nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện về thị trƣờng eBook Việt Nam, qua đó rút ra kinh nghiệm và bài học cho các doanh nghiệp trong nƣớc. Đó chính là lý do ngƣời viết chọn đề tài: “Thực trạng và giải pháp đẩy mạnh thị trường sách điện tử tại Việt Nam” làm nội dung nghiên cứu trong bài khóa luận của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về thị trƣờng sách điện tử hiện nay ở Việt Nam, mục đích cơ bản của bài khóa luận bao gồm: Thứ nhất, đƣa ra cái nhìn tổng quan về sách điện tử, tìm hiểu những vấn đề chung nhất, từ đó đƣa ra đƣợc những ƣu thế và hạn chế của sản phẩm này. Đồng thời nguyên cứu một cách chung nhất về thực trạng ngành xuất bản điện tử trên thế giới và một vài quốc gia nổi bật.
Thứ hai, nghiên cứu thực trạng và các nhân tố ảnh hƣởng đến thị trƣờng sách điện tử ở Việt Nam, rút ra những khó khăn, tồn tại mà thị trƣờng Việt Nam những còn gặp phải. Thứ ba, từ việc nắm bắt đƣợc xu thế phát triển của thị trƣờng sách điện tử trên thế giới và tại Việt Nam, ngƣời viết đề xuất một vài giải pháp vĩ mô và vi mô nhằm thúc đẩy thị trƣờng Việt Nam phát triển. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của khóa luận là các yếu tố trong thị trƣờng sách điện tử tại Việt Nam và trên thế giới, trong đó đặc biệt chú trọng đến những khó khăn chƣa giải quyết đƣợc ở thị trƣờng Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Phạm vi nghiên cứu: - Về mặt nội dung: khóa luận tập trung nghiên cứu thực trạng của thị trƣờng sách điện tử ở Việt Nam và đƣa ra các giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trƣờng.
- Về mặt thời gian: Những tƣ liệu, số liệu dẫn chiếu trong đề tài là những tƣ liệu, số liệu đƣợc tập hợp trong khoảng thời gian 2008 – 2014. Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện khóa luận này, ngƣời viết đã sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu bao gồm: phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp, phân tích, thống kê, hệ thống hóa, diễn giải. Bên cạnh đó, để có một cái nhìn cụ thể về thực trạng và nhu cầu sử dụng sách điện tử của ngƣời tiêu dùng, ngƣời viết cũng sử dụng phƣơng pháp điều tra, sử dụng bảng hỏi (Xem nội dung bảng hỏi tại Phụ lục 2), đã thu đƣợc 140 phản hồi (Xem danh sách ngƣời trả lời tại Phụ lục 3) và rút ra đƣợc 8 kết luận (Xem kết quả điều tra tại Phụ lục 4). Kết cấu của đề tài Ngoài mục lục, danh mục bảng biểu và hình vẽ, lời nói đầu, kết luận và phụ lục thì nội dung đề tài gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề chung về sách điện tử Chƣơng 2: Thực trạng thị trƣờng sách điện tử tại Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp đẩy mạnh thị trƣờng sách điện tử tại Việt Nam Do đây là một đề tài tƣơng đối mới về một thị trƣờng còn đang trong giai đoạn phát triển tại Việt Nam, thời gian nghiên cứu có hạn và hiểu biết cá nhân còn hạn chế nên khóa luận khó tránh khỏi những thiếu sót.
Ngƣời viết rất mong nhận đƣợc những nhận xét, ý kiến đóng góp quý báu để đề tài đƣợc hoàn thiện hơn. Trân trọng cảm ơn! LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SÁCH ĐIỆN TỬ 1. Sách điện tử 1. Khái niệm và đặc trưng của sách điện tử Hiểu chính xác đƣợc định nghĩa về sách điện tử sẽ tạo tiền đề lớn giúp con ngƣời có thể tận dụng đƣợc tối đa các lợi thế và cơ hội mà sản phẩm này mang lại.
Sách điện tử vẫn đang chỉ là một xuất bản phẩm còn non trẻ, lại bị ảnh hƣởng bởi sự thay đổi từng ngày của công nghệ, do đó khái niệm của nó vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều đó dẫn tới hiện nay còn tồn tại nhiều khái niệm về sách điện tử, nhƣng hầu hết các định nghĩa đó đều không có quá nhiều điểm khác biệt. Một trong những khái niệm khái quát đƣợc đầy đủ nhất các đặc điểm đặc trƣng của khái niệm này là định nghĩa đƣợc Eileen Gardiner và Ronald G. Musto (2010) đƣa ra trong cuốn sách “The Oxford Companion to the Book”: Sách điện tử là xuất bản phẩm thể hiện dưới định dạng số; được sản xuất, xuất bản và có thể đọc bằng máy tính hoặc các thiết bị điện tử khác.
Sách điện tử có thể được tiếp thu bằng thị giác hoặc thính giác. Các thành phần có thể bao gồm: văn bản và đa phương tiện (hình ảnh, âm thanh, đoạn phim, đồ họa…). (Eileen Gardiner và Ronald G. Musto, 2010) Cuốn từ điển Oxford xuất bản tháng 4 năm 2010 cũng định nghĩa một cách ngắn gọn: Một phiên bản điê ̣n tử của một cuố n sách in có thể đọc được trên máy tính cá nhân hay một thiế t bi ̣ cầ m tay được thiế t kế cho mục đích này.
Thậm chí đôi khi sách điện tử cũng đƣợc hiểu là một thiết bị đặc biệt để đọc phiên bản điện tử của sách in. (Oxford University, 2010) Tại Việt Nam, luật Xuất bản đã đƣợc Quốc hội ban hành trƣớc đó vào các năm 1993 và 2004, nhƣng đến khi luật Xuất bản năm 2012 đƣợc thông qua, một khái niệm cụ thể về “xuất bản phẩm điện tử” mới đƣợc quy định cụ thể, khoản 9 điều 4 luật này đƣa ra: Xuất bản phẩm điện tử là xuất bản phẩm quy định tại các điểm a, c, d, đ khoản 4 Điều này được định dạng số và đọc, nghe, nhìn bằng phương tiện điện tử. Trong đó, tại khoản 4 điều này quy định: Xuất bản phẩm là tác phẩm, tài liệu về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ, văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 học, nghệ thuật được xuất bản thông qua nhà xuất bản hoặc cơ quan, tổ chức được cấp giấy phép xuất bản bằng các ngôn ngữ khác nhau, bằng hình ảnh, âm thanh và được thể hiện dưới các hình thức sau đây: a) Sách in; b) Sách chữ nổi; c) Tranh, ảnh, bản đồ, áp-phích, tờ rời, tờ gấp; d) Các loại lịch; đ) Bản ghi âm, ghi hình có nội dung thay sách hoặc minh họa cho sách. Cuối cùng, tại khoản 10 cũng nêu rõ: Phương tiện điện tử là phương tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự quy định tại khoản 10 Điều 4 của Luật giao dịch điện tử.
Tổng quát lại, vì cũng là một loại sách nên sách điện tử vừa mang những đặc điểm của sách in truyền thống, và đồng thời cũng có những đặc điểm riêng: - Thông tin đƣợc định dạng số, - Hình thức thể hiện phong phú, nội dung có thể đƣợc chuyển tải bằng văn bản, hình ảnh và âm thanh. - Có thể đọc, nghe, nhìn bằng máy tính hoặc các thiết bị điện tử chuyên dùng. Phân loại sách điện tử Có nhiều cách phân loại sách điện tử nhƣng thông thƣờng ngƣời ta dựa vào cách thức lƣu trữ và phát hành chúng.