MỞ ĐẦU Trong xã hội phát triển hiện nay việc đào tạo con người với đầy đủ nhân cách sáng tạo không chỉ giới hạn bởi sự phát triển trí tuệ, mà còn đỏi hỏi giáo dục con người phát triển hài hòa toàn diện: đức - trí - thể - mỹ. Đó là mục tiêu giáo dục và đào tạo con người mới của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Giáo dục thể chất trong các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp là một mặt giáo dục quan trọng không thể thiếu được trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, góp phần thực hiện mục tiêu: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân lực, đào tạo nhân tài” cho đất nước. Công tác giáo dục thể chất nói chung và việc giảng dạy thể dục nói riêng trong các trường Đại học và Cao đẳng có ý nghĩa quan trọng.
Việc học tập và tập luyện thể dục thể thao (TDTT) là điều kiện hết sức cần thiết để phát triển thể chất, bảo vệ và củng cố sức khỏe, hình thành các năng lực học tập chung và chuyên môn, góp phần thích nghi với điều kiện học tập, nâng cao trình độ cho sinh viên (SV) đang theo học trong nhà trường qua đó phát huy vai trò cá nhân trong việc học tập tích cực tự giác. Giáo dục thể chất (GDTC) luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, coi sức khoẻ là một vốn quý của con người. Quy chế “Giáo dục thể chất và y tế trường học” (Ban hành kèm theo Quyết định số 14/2001/QĐ-BGD&ĐT ngày 03/05/2001 của Bộ Giáo dục và Đào tạo) khẳng định: “. Hoạt động thể dục, thể thao ngoại khóa (TDTT NK) (còn gọi là hoạt động thể thao ngoại khóa – Luật TDTT – 2006) theo kế hoạch của nhà trường và các cấp quản lý giáo dục, bao gồm: Tự luyện tập, luyện tập có hướng dẫn, luyện tập theo nội dung tiêu chuẩn rèn luyện thân thể áp dụng cho từng lứa tuổi, luyện tập các môn thể thao có trong chương trình thi đấu của Hội khỏe Phù Đổng, Đại hội Thể dục thể thao, sinh viên, học sinh chuyên nghiệp trong và ngoài nước; 2 Luyện tập trong các câu lạc bộ thể dục, thể thao hoặc các trung tâm thể dục, thể thao trong và ngoài nhà trường; Luyện tập và thi đấu trong các đội tuyển thể dục, thể thao của trường, địa phương, ngành và quốc gia.
Tổ chức thể thao ngoại khóa trong nhà trường cho học sinh, sinh viên đã được Bộ GD & ĐT ban hành (Quyết định số 72/2008/QĐ-BGDĐT ngày 23/12/2008) nhằm động viên, khuyến khích học sinh, sinh viên tự giác tham gia tập luyện thể thao; hình thành thói quen rèn luyện thân thể thường xuyên cho học sinh, sinh viên. Tuy nhiên, so với mục tiêu, yêu cầu, vì nhiều nguyên nhân mà không ít trường đại học và chuyên nghiệp ở nước ta nói chung và trường Đại học Tây Bắc nói riêng thực hiện chưa có hiệu quả cao, điều này làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo chung mà rõ nhất là thể chất sinh viên khi ra trường. Trong những năm qua phong trào thể dục, thể thao quần chúng nói chung, công tác giáo dục thể chất và thể thao ngoại khóa (TTNK) của trường Đại học Tây Bắc nói riêng đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đội ngũ giảng viên Bộ môn TDTT được đào tạo nâng cao kiến thức đã từng bước đáp ứng được yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ.
Tuy nhiên vì lý do khách quan, trường Đại học Tây Bắc mới chuyển về cơ sở mới chưa được lâu nên điều kiện cơ sở vật chất (CSVC), sân chơi, bãi tập, công trình thể thao, dụng cụ tập luyện thi đấu thể thao bước đầu đã được quy hoạch và đầu tư xây dựng nhưng phần lớn vẫn chưa hoàn thiện và chưa được sử dụng nên còn nhiều hạn chế. Chiến lược phát triển Thể dục, Thể thao Việt Nam đến năm 2020 đã khẳng định: “Phát triển thể dục, thể thao là một bộ phận quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế- xã hội của Đảng và nhà nước nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người. Phát triển thể dục, thể thao để góp phần nâng cao sức khoẻ, tầm vóc con người Việt Nam, tăng tuổi thọ và cải 3 thiện chất lượng giống nòi, tăng cường thể lực của thanh thiếu niên. Phát triển mạnh thể dục, thể thao là trách nhiệm của các cấp uỷ Đảng, Chính quyền, các đoàn thể nhân dân và tổ chức xã hội, là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó ngành thể thao giữ vai trò nòng cốt.
Thực hiện xã hội hoá thể dục, thể thao dưới sự quản lý thống nhất của nhà nước. Trường Đại học Tây Bắc (ĐHTB) nằm ở nằm ở phía Tây Bắc của Tổ quốc (tổ 2, phường Quyết Tâm, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) là trường có bề dày lịch sử hơn 60 năm phát triển và trưởng thành, đã đạt nhiều thành tích cao trong công tác giáo dục đào tạo và là trường đại học lớn nhất trong các tỉnh khu vực Tây Bắc. Được sự quan tâm của các cấp ủy Đảng nhà nước và Bộ Giáo dục, trường đã và đang được đầu tư xây dựng trên diện tích rộng tại địa bàn thành phố Sơn La, có vị trí thuận lợi về mặt kinh tế, văn hóa, chính trị quan trọng của tỉnh. Phong trào tập luyện và thi đấu TTNK trong nhà trường bước đầu cũng đã được quan tâm, một số môn thể thao đã được nhà trường tổ chức giải như: bóng bàn, cầu lông, bóng đá, bóng chuyền, điền kinh.
Tuy nhiên do điều kiện thực tế của nhà trường về các yếu tố cơ sở vật chất, chương trình, kế hoạch. và một số điều kiện khách quan nên nội dung của các giờ học chính khóa mới chỉ đáp ứng được phần nào yêu cầu đề ra, phong trào tập luyện TTNK của SV còn hạn hẹp và thể lực chung của các em còn yếu. Để hoạt động TTNK được tổ chức có hiệu quả, ngoài nhiều việc phải làm như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích của TTNK, chú trọng đầu tư về CSVC TDTT, tăng cường lãnh đạo và chỉ đạo của lãnh đạo nhà trường, các khoa, bộ môn và đặc biệt là bộ môn TDTT thì vấn đề quan trọng đặc biệt cần quan tâm là phải tiếp tục thông tin tuyên truyền về lợi ích của tập luyện TTNK và có nội dung, giải pháp, hình thức tổ chức đảm bảo tính khoa học, lôi cuốn được đông đảo SV tự giác, hào hứng tham gia. 4 Hiểu rõ tầm quan trọng của lĩnh vực nghiên cứu này, nhiều nhà khoa học giáo dục đã quan tâm nghiên cứu, các tài liệu tiêu biểu có thể đề cập đến như: Nguyễn Thị Mai Thoan (2011), Vũ Việt Hùng (2012), Nguyễn Đức Thành (2013), Vũ Đức Văn (2014), Phạm Duy Khánh (2015), Trần Vũ Phương (2016), Phùng Xuân Dũng (2017), Nguyễn Ngọc Minh (2017), Đặng Minh Thành (2018), Vũ Anh Tuấn (2019), Phạm Thanh Lương (2020).
Tuy nhiên, các đề tài nghiên cứu theo hướng nghiên cứu các giải pháp phát triển thể thao ngoại khóa cho sinh viên vùng Tây Bắc còn rất ít, đặc biệt dành cho đối tượng sinh viên trường Đại học Tây Bắc thì chưa có đề tài nào đề cập tới. Trên cơ sở phân tích ý nghĩa, tầm quan trọng, tính cấp thiết của vấn đề. Căn cứ vào các yêu cầu thực tiễn nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu giải pháp phát triển thể thao ngoại khóa cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc”. Mục đích nghiên cứu Thông qua việc đánh giá đúng thực trạng thể thao ngoại khóa của sinh viên trường Đại học Tây Bắc.
Luận án nghiên cứu lựa chọn một số giải pháp cấp thiết và khả thi nhằm phát triển thể thao ngoại khóa cho SV trường Đại học Tây Bắc. Tổ chức các hình thức thể thao ngoại khóa đa dạng và phù hợp cho SV, từ đó nâng cao sức khỏe, thể lực, kết quả học tập, đời sống tinh thần, hình thành thói quen rèn luyện thân thể thường xuyên cho SV trường Đại học Tây Bắc. Mục tiêu nghiên cứu Với mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án xác định giải quyết các mục tiêu nghiên cứu sau: Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng thể thao ngoại khóa của sinh viên trường Đại học Tây Bắc. Mục tiêu 2: Lựa chọn và đánh giá hiệu quả một số giải pháp phát triển thể thao ngoại khóa cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc.
5 Giả thuyết khoa học Phong trào TTNK của sinh viên trường Đại học Tây Bắc trong những năm qua đang từng bước được quan tâm và có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên vẫn chưa thật sự sâu rộng, vững chắc. Chính vì vậy việc nghiên cứu, tìm ra các giải pháp có đủ cơ sở khoa học, được kiểm chứng trong thực tế, phù hợp với điều kiện TTNK của SV nhà trường thì sẽ tạo ra một chuyển biến rõ rệt và thu hút đông đảo SV tham gia TTNK, từ đó nâng cao được thể lực cũng như hiệu quả học tập cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Một số khái niệm có liên quan 1. Khái niệm về GDTC Thuật ngữ giáo dục thể chất có từ lâu trong ngôn ngữ nhiều nước. Ở nước ta, do bắt nguồn từ gốc Hán – Việt nên cũng có người gọi tắt giáo dục thể chất là thể dục theo nghĩa tương đối hẹp. Vì theo nghĩa rộng của từ Hán – Việt cũ, thể dục còn có nghĩa là thể dục thể thao.
GDTC trong trường học được định nghĩa: “là môn học chính khóa thuộc chương trình GD nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu GD toàn diện”. GDTC là một loại hình giáo dục nên nó là một quá trình giáo dục có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch để truyền thụ những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo… từ thế hệ này cho thế hệ khác. Điều đó có nghĩa GDTC cũng như các loại hình giáo dục khác là quá trình sư phạm với đầy đủ đặc điểm của nó. GDTC là một bộ phận của TDTT.
Là một trong những hình thức hoạt động cơ bản có định hướng rõ của TDTT trong xã hội; là một quá trình có tổ chức để truyền thụ và tiếp thu những giá trị của TDTT trong hệ thống giáo dục - giáo dưỡng chung (chủ yếu trong các nhà trường). Có nhiều khái niệm về GDTC, theo Vũ Đức Thu, GDTC là quá trình sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ.