CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÁC PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN QUỐC TẾ (TTQT) TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Tổng quan về thanh toán quốc tế: 1.Khái niệm thanh toán quốc tế Quan hệ quốc tế giữa các nước bao gồm nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, khoa học kỹ thuật…Trong đó quan hệ kinh tế (mà chủ yếu là ngoại thương) chiếm vị trí chủ đạo, là cơ sở cho các quan hệ quốc tế khác tồn tại và phát triển. Quá trình tiến hành các hoạt động quốc tế dẫn đến những nhu cầu chi trả, thanh toán giữa các chủ thể ở các nước khác nhau, từ đó hình thành và phát triển hoạt động thanh toán quốc tế, trong đó, ngân hàng là cầu nối trung gian giữa các bên. Từ phân tích trên ta đi đến kết luận: Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan. Từ khái niệm trên cho thấy, thanh toán quốc tế phục vụ cho hai lĩnh vực hoạt động là kinh tế và phi kinh tế.
Tuy nhiên, trong thực tế giữa hai lĩnh vực hoạt động này thường giao thoa với nhau, không có một ranh giới rõ rệt. Hơn nữa, do hoạt động thanh toán quốc tế được hình thành trên cơ sở hoạt động ngoại thương và phục vụ chủ yếu cho hoạt động ngoại thương. Chính vì vậy, trong các quy chế về thanh toán và thực tế tại các ngân hàng thương mại( NHTM), người ta thường phân hoạt động thanh toán quốc tế thành hai lĩnh vực rõ ràng: Thanh toán trong ngoại thương( hay gọi theo cách cũ là thanh toán mậu dịch) và thanh toán phi ngoại thương (tức thanh toán phi mậu dịch). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 15 - Theo như khái niệm trên thì ta thấy, phạm vi thanh toán quốc tế rất rộng.
Vì vậy, đề tài chỉ đề cập đến TTQT trong ngoại thương, hay nói cách khác là TTQT trong hoạt động kinh tế. TTQT trong hoat động kinh tế là việc thực hiện thanh toán trên cơ sở hàng hóa xuất nhập khẩu và cung ứng các dịch vụ thương mại cho nước ngoài theo giá cả thị trường quốc tế. Cơ sở để các bên tiến hành mua bán và thanh toán cho nhau là hợp đồng ngoại thương.Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế đối với ngân hàng thương mại Trong xu thế hội nhập và phát triển không ngừng của Việt Nam, hoạt động thanh toán quốc tế là hoạt động đóng vài trò vô cùng quan trọng, mang tính chất quyết định đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại.Thật vậy, trong xu thế hiện nay, khi Việt Nam đã gia nhập WTo, giao thương rộng rãi với thế giới, thì nhu cầu thanh toán quốc tế là điều tất yếu. Nó đem lại nguồn thu đáng kể không những về số lượng tuyệt đối mà cả về tỷ trọng.
Thanh toán quốc tế còn đóng vai trò mắc xích quan trọng trong việc chắp nối và thúc đẩy phát triển các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng như kinh doanh ngoại tệ, tài trợ xuất nhập khẩu, tín dụng, bảo lãnh thanh toán, tăng cường nguồn vốn huy động, đặc biệt là vốn bằng ngoại tệ. Do đó, hoàn thiện và phát triển hoạt động thanh toán quốc tế là việc hết sức quan trọng đối với các ngân hàng thương mại. Đó không phải là một loại hình dịch vụ thanh toán thuần túy mà còn là khâu trung tâm không thể thiếu trong dây chuyền hoạt động kinh doanh,bổ sung và hỗ trợ cho các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng.Các phương thức thanh toán quốc tế 1.Phương thức chuyển tiền-remittance LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Khái niệm Phương thức chuyển tiền là phương thức thanh toán đơn giản nhất, trong đó một khách hàng (người trả tiền, người mua, người nhập khẩu) yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình chuyển một số tiền nhất định cho người hưởng lợi (người bán, người xuất khẩu, người nhận tiền) ở một địa điểm xác định và trong một thời gian nhất định. Trong phương thức này gồm có các bên liên quan sau đây: - Người phát hành lệnh chuyển tiền :Là người mua, tổ chức nhập khẩu, hay người mắc nợ - Ngân hàng nhận thực hiện việc chuyển tiền (Ngân hàng nơi đơn vị chuyển tiền mở tài khoản tiền gởi ngoại tệ) - Ngân hàng chi trả chuyển tiền là Ngân hàng đại lý của Ngân hàng chuyển tiền phục vụ cho người thụ hưởng.
- Người nhận chuyển tiền : Là người bán, tổ chức xuất khẩu, hay người chủ nợ.Quy trình tiến hành nghiệp vụ Bước 1: sau khi thoả thuận đi đến hợp đồng mua bán ngoại thương thanh toán theo phương thức chuyển tiền, nhà xuất khẩu thực hiện cung ứng hàng hóa, dịch vụ căn cứ vào sự thỏa thuận trong hợp đồng cho nhà nhập khẩu đồng thời chuyển giao toàn bộ chứng từ (vận đơn, hóa đơn, chứng từ hàng hóa và chứng từ có liên quan) cho nhà nhập khẩu. Bước 2: Nhà nhập khẩu sau khi kiểm tra chứng từ ,hóa đơn nếu chấp nhận thì viết lệnh chuyển tiền gửi đến Ngân hàng phục vụ mình, trong đó phải ghi rõ ràng và đầy đủ những nội dung theo quy định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 17 - Bước 3: Sau khi kiểm tra nếu hợp lệ và đủ khả năng thanh toán, Ngân hàng sẽ trích tài khoản của đơn vị để chuyển tiền và gởi giấy báo nợ, giấy báo đã thanh toán cho đơn vị nhập khẩu. Bước 4: Ngân hàng chuyển tiền ra lệnh bằng M/T (mail transfer) hay T/T (telegraphic transfer) hay SWIFT cho Ngân hàng đại lý ở nước ngoài chuyển trả cho người nhận tiền.
Bước 5: Ngân hàng đại lý chuyển tiền cho người được hưởng (trực tiếp hoặc gián tiếp qua Ngân hàng khác) và gởi giấy báo có cho đơn vị thụ hưởng. + Đặc điểm - Trong phương thức thanh toán chuyển tiền, Ngân hàng chỉ đóng vai trò trung gian thực hiện việc chuyển tiền nhận hoa hồng chứ không bị ràng buộc gì cả. Có hai loại hình thức thỏa thuận chuyển tiền - Chuyển tiền trả trước: Nhà nhập khẩu phải chuyển tiền trả tiền cho nhà xuất khẩu trước khi nhà xuất khẩu giao hàng. Ở hình thức này, rủi ro thuộc về nhà nhập khẩu.Sau khi chuyển tiền xong, việc giao hàng có đúng thời hạn hay không, chất lượng và số lượng hàng hóa có đúng như thỏa thuận hay không phụ thuộc vào thiện chí của nhà xuất khẩu.
- Chuyển tiền trả sau: Là nhà xuất khẩu phải giao hàng trước khi nhà nhập khẩu chuyển tiền. Ở hình thức này, việc trả tiền phụ thuộc vào thiện chí và khả năng của nhà nhập khẩu. Do đó, quyền lợi của nhà xuất khẩu không đảm bảo. Vì vậy những lý do được nói ở trên nên phương thức này ít được sử dụng.
Người ta chỉ áp dụng phương thức này trong thanh toán các khoản tương đối nhỏ như thanh toán các khoản chi phí liên quan đến xuất nhập khẩu, chi phí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 18 - vận chuyển, bảo hiểm, bồi thường thiệt hại hoặc dùng trong thanh toán phi mậu dịch, chuyển vốn, chuyển lợi nhuận đầu tư về nước….hoặc hai bên xuất nhập khẩu có quan hệ mua bán lâu đời, tín nhiệm lẫn nhau. -Ở phương thức này thủ tục đơn giản, thời gian thanh toán nhanh, chi phí thấp.Phương thức ghi sổ-open account Phương thức ghi sổ là phương thức thanh toán mà trong đó tổ chức xuất khẩu khi xuất khẩu hàng hóa, cung ứng dịch vụ thì ghi nợ cho bên nhập khẩu vào một cuốn sổ riêng của mình. Và việc thanh toán các khoản nợ này được thực hiện trong thời kỳ nhất định (hàng tháng, quý). + Đặc điểm Phương thức thanh toán đơn giản, chỉ có hai bên: người bán và người mua tham gia thanh toán, ngân hàng không tham gia với chức năng mở tài khoản để thực thi thanh toán, chỉ mở tài khoản đơn biên, không mở tài khoản song biên.
Nếu người mua mở tài khoản để ghi thì tài khoản ấy chỉ là tài khoản theo dõi, không có giá trị thanh quyết toán giữa hai bên. Phương thức này chỉ có lợi cho người mua. Khi thực hiện phương thức này, tức là tổ chức xuất khẩu đã lợi dụng một tín dụng thương mại.Thông thường phương thức này chỉ áp dụng trong thanh toán giữa hai đơn vị quan hệ thường xuyên và tin cậy lẫn nhau.Phương thức nhờ thu- payment collection 1. nhờ thu trơn (clean collection) Nhờ thu trơn là phương thức nhờ thu trong đó nhà xuất khẩu sau khi giao hàng cho nhà nhập khẩu, chỉ ký phát tờ hối phiếu (hoặc nhờ thu tờ sec) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 19 - đòi tiền nhà nhập khẩu và yêu cầu Ngân hàng thu số tiền ghi trên tờ hối phiếu đó mà không kèm theo một điều kiện nào của việc trả tiền.
Bước 1: căn cứ vào hợp đồng mua bán ngoại thương, nhà xuất khẩu giao hàng cho nhà nhập khẩu đồng thời gởi thẳng BCT cho nhà nhập khẩu để nhận hàng. Bước 2: Trên cơ sở giao hàng và chứng từ hàng hóa gởi bên nhập khẩu, tổ chức xuất khẩu ký phát hối phiếu, gởi đến ngân hàng phục vụ mình để nhờ thu hộ tiền. Bước 3: Ngân hàng ủy thác gởi thư ủy nhiệm kèm theo hối phiếu của nhà xuất khẩu sang ngân hàng đại lý tại nước nhập khẩu để nhờ thu hộ Bước 4: Ngân hàng đại lý gởi hối phiếu cho nhà nhập khẩu theo đúng địa chỉ ghi trên hối phiếu để yêu cầu thanh toán. Bước 5: Sau khi kiểm tra, đối chiếu hối phiếu với bộ chứng từ và hợp đồng, nếu thấy hợp lý nhà nhập khẩu sẽ ra lệnh.cho ngân hàng phục vụ mình thanh toán (trường hợp hợp đồng trả tiền ngay) hoặc ký chấp nhận lên hối phiếu (hối phiếu có kỳ hạn).
Trường hợp không hợp lý nhà nhập khẩu sẽ không thanh toán. Bước 6: Ngân hàng đại lý thực hiện bút toán chuyển tiền và gởi báo có hoặc hối phiếu đã chấp nhận về ngân hàng ủy thác bên xuất khẩu hoặc thông báo về sự từ chối thanh toán của bên nhập khẩu. Bước 7: Ngân hàng uỷ thác thu ghi có và báo có cho nhà xuất khẩu hoặc thông báo cho nhà xuất khẩu biết việc nhà nhập khẩu từ chối thanh toán. +Đặc điểm: Ở phương thức này, không đảm bảo quyền lợi cho người xuất khẩu vì việc thanh toán hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của người nhập khẩu.
Ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.