CHƯƠNG I. TỔNG QUAN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN SIÊU THỊ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SIÊU THỊ. Khái niệm và phân loại siêu thị.
Khái niệm về siêu thị. Vào năm 1930 lần đầu tiên siêu thị ra đời tại Hoa Kỳ, với những hình thức mới mẻ và những ưu thế nổi trội của mình, đã tạo ra cuộc cách mạng trong lĩnh vực thương mại bán lẻ của thế giới hiện đại. “Siêu thị” là từ được dịch ra từ tiếng nước ngoài-“Supermarket” (Theo tiếng Anh), “Supermarché” (Theo tiếng Pháp). Cho tới nay, siêu thị được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào từng nước, ví dụ như: + Tại Hoa Kỳ: Siêu thị được định nghĩa: “Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ tương đối lớn có mức chi phí thấp, tỷ suất lợi nhuận không cao và khối lượng hàng hóa bán ra lớn, bảo đảm thỏa mãn đầy đủ nhu cầu của người tiêu dùng về thực phẩm, bột giặt, các chất tẩy rửa và những mặt hàng chăm sóc nhà cửa” (Philips Kotler, “Marketing căn bản”).
+ Tại Pháp: Siêu thị được định nghĩa: “Siêu thị là cửa hàng bán lẻ theo phương thức tự phục vụ, có diện tích từ 400m2 đến 2500m2 chủ yếu bán hàng thực phẩm và vật dụng gia đình” (Marc Benoun, “Marketing: Savoir et savoir-faire”, 1991). + Tại Anh: Siêu thị được định nghĩa: “Siêu thị là cửa hàng bách hóa bán thực phẩm, đồ uống và các loại hàng hóa khác”. + Tại Việt Nam: Siêu thị được định nghĩa: “Siêu thị là loại cửa hàng hiện đại, kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh, có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, bảo đảm chất lượng; đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý tổ chức kinh doanh; có phương thức phục vụ văn minh thuận tiện nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng” (Trong quy chế “Siêu thị, trung tâm thương mại”, Bộ Thương mại VN). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Nói chung, có thể là có rất nhiều khái niệm khác nhau về siêu thị nhưng chúng ta có thể thấy được một số nét cơ bản sau đây, để phân biệt siêu thị với các dạng cửa hàng bán lẻ khác, đó là: - Dạng cửa hàng bán lẻ.
- Áp dụng phương thức tự phục vụ. - Chủ yếu là hàng hóa tiêu dùng phổ biến. Phân loại siêu thị. Nhằm có hướng phân loại siêu thị cho thích hợp, chúng ta cần nghiên cứu hệ thống phân phối hàng hóa tiêu dùng sau đây: NHAØ SAÛN XUAÁT Ñaïi lyù moâi giôùi Ngöôøi baùn buoân Ngöôøi baùn buoân NGÖÔØI BAÙN LEÛ Cöûa Cöûa Cöûa Ñaïi Cöûa haøng Trung Cöûa haøng haøng Sieâu sieâu haøng baùch taâm haøng ñaïi tieän Thò thò baùch hoaù thöông chuyeân haï duïng hoaù thoâng maïi doanh giaù thöôøng Sơ đồ 1.1: Siêu thị trong NGÖÔØ hệ thống phân I TIEÂ phối U DUØNGhàng hóa tiêu dùng hiện đại Sơ đồ 1.1: Siêu thị trong hệ thống phân phối hàng hóa tiêu dùng hiện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 ở trên thì siêu thị là một dạng cửa hàng bán lẻ thuộc mắt xích trung gian gần với người tiêu dùng nhất.
Tuy vậy khi đề cập đến siêu thị người ta ngầm hiểu đó là cách tiếp cận từ góc độ phân loại mang tính tổ chức đối với những cửa hàng bán lẻ theo phương thức hiện đại. Hệ thống các cửa hàng này bao gồm: Cửa hàng tiện dụng(convenience tore), Siêu thị nhỏ(mini-super), Siêu thị(supermarket), Đại siêu thị(hypermarket), Cửa hàng bách hóa tổng hợp(department store), Cửa hàng bách hóa thông thường(popular store), Cửa hàng đại hạ giá(hard discounter), Trung tâm thương mại(commercial center). Phải nói rằng có nhiều cách phân loại siêu thị dựa trên các tiêu chí khác nhau và tùy thuộc vào điều kiện của từng quốc gia, tuy nhiên có hai cách phân loại rất phổ biến đó là phân loại theo quy mô và phân loại theo hàng hóa kinh doanh : 1. Phân loại siêu thị theo quy mô.
Siêu thị nhỏ: Theo cách phân loại của Pháp thì những siêu thị có diện tích nhỏ hơn 400 m2 được gọi là siêu thị nhỏ. Những siêu thị nhỏ này thường chỉ chuyên bán một số loại hàng hóa như: Đồ chơi trẻ em, quần áo dày dép, dụng cụ thể thao. Siêu thị: Các siêu thị ở Pháp thường có diện tích từ 400 m2 đến 2500 m2, còn các siêu thị ở Hoa Kỳ có diện tích trung bình là 1250 m2. Tập hợp hàng hóa bày bán tại siêu thị thường từ 2000 đến trên dưới 20.000 sản phẩm khác nhau.
Đại siêu thị: Đại siêu thị là đơn vị thương mại bán lẻ với quy mô lớn có diện tích trên 2.500 m2, có khi lên đến vài chục ngàn m2.Ở Anh đại siêu thị là cửa hàng có diện tích trên 50.000 bộ vuông, ở Pháp và Hoa Kỳ thì đại siêu thị có diện tích lên đến 100. Đại siêu thị thường thuộc sở hữu một tập đoàn thương mại, được tổ chức như một khu tổ hợp bán lẻ với đủ mọi loại hàng hóa, tập hợp danh mục hàng hóa có thể lên tới 50.000 sản phẩm các loại. Phân loại siêu thị theo hàng hóa kinh doanh. Ngày nay siêu thị là những cửa hàng bán lẻ tổng hợp, bán hàng hóa phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng phổ biến của người dân từ thực phẩm đến vật dụng gia đình, quần áo, giày dép, chất tẩy rửa, hàng vệ sinh, dẫu rằng thực phẩm vẫn là mặt hàng kinh doanh quan trọng nhất tại các siêu thị.
Tuy nhiên với cách hiểu thông thường thì LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 siêu thị gồm mọi dạng cửa hàng bán lẻ áp dụng phương thức kinh doanh hiện đại, chúng ta có thể chia siêu thị thành hai loại sau đây: Siêu thị tổng hợp: Siêu thị tổng hợp là siêu thị bán nhiều loại hàng hóa cho nhiều loại khách hàng. Hiện nay siêu thị tổng hợp đang ngày càng thịnh hành, có những siêu thị có danh mục hàng hóa vừa rộng và vừa sâu có thể lên tới hàng chục ngàn loại sản phẩm. Tại những siêu thị tổng hợp lớn như vậy, khách hàng có thể mua được hầu hết tất cả các loại hàng hóa đáp ứng đủ nhu cầu phục vụ cho sinh hoạt và cuộc sống, mà không cần phải bước ra khỏi siêu thị để đến một siêu thị khác, thật là tiện lợi. Siêu thị chuyên doanh: Theo cách hiểu thông thường thì siêu thị chuyên doanh chính là các cửa hàng áp dụng phương thức bán hàng tự chọn.
Tập hợp hàng hóa tại siêu thị chuyên doanh hẹp nhưng sâu, có khả năng thỏa mãn cao nhu cầu của người tiêu dùng, đó có thể là các cửa hàng chuyên bán quần áo, giày dép, trang trí nội thất, kim khí điện máy, đồ chơi trẻ em,. Đặc trưng của loại hình kinh doanh siêu thị. Siêu thị là một mô hình phân phối văn minh hiện đại, cho nên có nhiều đặc trưng, đặc thù so với các loại hình kinh doanh thương mại khác. Những đặc trưng cơ bản đó bao gồm: Là một dạng cửa hàng bán lẻ: Siêu thị được tổ chức dưới hình thức những cửa hàng do thương nhân đầu tư và quản lý, được nhà nước cấp phép hoạt động.
Siêu thị thực hiện chức năng bán lẻ- bán hàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để họ sử dụng chứ không phải để bán lại. Áp dụng phương thức tự phục vụ: Siêu thị sáng tạo và áp dụng phương thức tự phục vụ(self service), khi đề cập đến siêu thị người ta không thể không nghĩ tới mô hình “tự phục vụ”, một phương thức bán hàng do siêu thị sáng tạo ra và là phương thức kinh doanh chủ yếu của xã hội văn minh công nghiệp hóa. Siêu thị chính thức ra đời vào những năm 1930, mô hình tự phục vụ đã trở thành công thức chung cho ngành công nghiệp phân phối ở các nước phát triển và ngày nay hình thức này được áp dụng phổ biến cho tất cả các cửa hàng hiện đại. Sự thành công của siêu thị đã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 khích lệ việc phổ cập mô hình tự phục vụ của siêu thị trong hệ thống bán lẻ hiện hành nhằm tiết kiệm chi phí lao động.
Có thể nói rằng phương thức tự phục vụ là sáng tạo diệu kỳ của kinh doanh siêu thị và là một cuộc đại cách mạng trong lĩnh vực thương mại bán lẻ. Siêu thị sáng tạo nghệ thuật trưng bày hàng hóa: Ngoài việc sáng tạo ra phương thức bán hàng tự phục vụ, siêu thị còn sáng tạo ra nghệ thuật trưng bày hàng hóa. Siêu thị đã nghĩ đến việc nghiên cứu cách thức vận động của người tiêu dùng khi bước vào cửa hàng, nhằm tối đa hóa hiệu quả của không gian bán hàng. Điều đó có nghĩa là hàng hóa trưng bày trong siêu thị phải có khả năng tự quảng cáo và lôi cuốn người mua, siêu thị làm được điều này thông qua các nguyên tắc sắp xếp, phân chia không gian, bố trí khu vực thích hợp, trưng bày hàng hóa nhiều khi được nâng lên thành những thủ thuật nhằm kích thích tiêu dùng cao nhất Ví dụ: Hàng hóa có tỷ suất lợi nhuận cao được ưu tiên xếp ở những vị trí dễ thấy nhất, được trưng bày với diện tích lớn, những hàng hóa có liên quan với nhau được xếp gần nhau, hàng hóa có trọng lượng lớn phải xếp bên dưới để khách hàng dễ lấy, định hình phân chia rõ ràng thành khu vực hàng tạp phẩm, thực phẩm, nông sản, quần áo, rau quả tươi sống một cách khoa học, nhằm tạo nên sự thuận tiện cho khách hàng mua hàng hóa một cách thoải mái và hiệu quả nhất.
Bởi vì nghệ thuật trưng bày hàng hóa có ảnh hưởng rất lớn đối với số lượng hàng hóa bán ra, vì vậy mà các siêu thị đã khai thác tối đa lợi thế này. Thông qua việc sắp xếp bố trí hàng hóa, không gian, ánh sáng,. phù hợp với đặc tính của sản phẩm sẽ tạo ra trạng thái hấp dẫn, thu hút khách hàng, tạo cho khách hàng hình dung và quan sát tốt được hàng hóa. Cũng từ đó dẫn đến việc thúc đẩy mạnh mẻ hành vi mua hàng hóa của khách hàng.
Hàng hóa bán tại siêu thị: Chủ yếu là hàng hóa tiêu dùng hàng ngày từ lương thực, thực phẩm, quần áo, giày dép, chất tẩy rửa, hàng vệ sinh, cho đến hàng kim khí điện máy, hàng điện tử gia dụng. Hàng hóa được trưng bày trên các giá kệ theo từng chủng loại, giá cả phải chăng và được niêm yết một cách công khai rõ ràng, có hướng dẫn chi tiết về cách thức sử dụng và ghi rõ thời hạn sử dụng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Trang thiết bị và cơ sở vật chất: Siêu thị thường được trang bị cơ sở vật chất tương đối hiện đại.