CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH 1.1 Những vấn đề chung về nguồn nhân lực ngành Bưu chính 1.1 Khái niệm về nguồn nhân lực a. Khái niệm nguồn nhân lực: Khái niệm “nguồn nhân lực” được hiểu theo những cách khác nhau ở các quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, nguồn nhân lực được hiểu là tổng thể nguồn lực của các cá nhân trong xã hội - Những người đang ở trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào quá trình sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội. Nguồn nhân lực được xem xét theo hai khía cạnh là số lượng và chất lượng: Số lượng nguồn nhân lực được phản ánh thông qua các chỉ tiêu quy mô, tốc độ gia tăng nguồn nhân lực - Nó gắn liền với các chỉ tiêu về quy mô, tốc độ gia tăng và độ tuổi bình quân của dân số quốc gia; Chất lượng nguồn nhân lực được thể hiện thông qua thể lực và trí lực của lực lượng lao động, ở tinh thần kỷ luật, thái độ làm việc, phẩm chất, đạo đức của người lao động.
Tất cả những yếu tố này tạo nên sức mạnh của nguồn nhân lực trong mỗi xã hội. Nguồn nhân lực của một doanh nghiệp bao gồm tất cả những người lao động đang làm việc trong doanh nghiệp đó; Họ là những cá nhân có khả năng lao động khác nhau, đóng những vai trò khác nhau, được liên kết với nhau để thực hiện những mục tiêu nhất định của doanh nghiệp. Sức mạnh của nguồn nhân lực trong doanh nghiệp thể hiện ở cơ cấu lực lượng lao động về độ tuổi và giới tính, về trình độ chuyên môn; Cơ cấu về chức năng công việc chuyên ngành và văn hoá lao động trong doanh nghiệp. Khái niệm về phát triển nguồn nhân lực.
Trong các nguồn lực, phát triển nguồn nhân lực giữ vị trí trung tâm và là yếu tố quyết định. Đầu tư cho phát triển NNL là đầu tư chiến lược bảo đảm chắc chắn cho sự phát triển bền vững của các quốc gia.TS Trần Xuân Cầu: “Phát triển NNL là quá trình phát triển thể lực, trí lực, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức tay nghề, tính năng động xã hội và sức sáng tạo của con người, nền văn hoá, truyền thống lịch sử. Với cách tiếp cận từ góc độ xã hội, phát triển NNL là quá trình tăng lên về số lượng lao động và nâng cao về mặt chất lượng NNL tạo ra cơ cấu ngày càng hợp lý. Với cách tiếp cận từ góc độ cá nhân, phát triển NNL là quá trình làm cho con người trưởng thành, có năng lực xã hội và tính năng động xã hội cao”.
Theo UNDP phát triển NNL chịu tác động của 5 yếu tố: Giáo dục đào tạo, sức khỏe, dinh dưỡng, môi trường làm việc và sự giải phóng con người. Những yếu tố này luôn gắn bó hỗ trợ và phụ thuộc lẫn nhau. Theo tổ chức lao động quốc tế phát triển NNL là sự chiếm lĩnh trình độ lành nghề và phát triển năng lực, sử dụng năng lực đó của con người để tiến tới làm việc có hiệu quả. Là sự biến đổi về số lượng, chất lượng và cơ cấu nhân lực đáp ứng tốt những yêu cầu của nền kinh tế - xã hội.
Từ những quan niệm trên đây, có thể khái quát như sau: Phát triển NNL là phát triển về số lượng gồm các hoạt động chiêu mộ, tuyển chọn và luân chuyển; Phát triển về chất lượng thông qua các chương trình đào tạo, tự đào tạo, chính sách tạo động lực và thu hút nhân tài, xác lập cơ cấu phù hợp với chiến lược phát triển của đất nước cũng như từng doanh nghiệp. Bưu chính và các dịch vụ chủ yếu của Bưu chính Theo Luật Bưu chính năm 2010:Hoạt động bưu chính là các hoạt động đầu tư, kinh doanh, cung ứng, sử dụng dịch vụ bưu chính công ích, tem bưu chính. Khái niệm dịch vụ bưu chính được hiểu như sau: Dịch vụ bưu chính là dịch vụ chấp nhận, vận chuyển và phát bưu gủi bằng các phương thức từ địa điểm người gửi đến địa điểm người nhận qua mạng bưu chính (trừ phương thức điện tử); Dịch vụ bưu chính bao gồm: - Dịch vụ cơ bản là dịch vụ nhận gửi, chuyển và phát bưu phẩm, bưu kiện. 6 + Bưu phẩm bao gồm: Thư (trừ thư do doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ chuyển phát thư thực hiện), bưu thiếp, gói nhỏ, gói ấn phẩm, học phẩm dùng cho người mù được gửi qua mạng BCCC.
+ Bưu kiện bao gồm: Vật phẩm, hàng hoá được đóng gói có khối lượng không quá 50 kg được gửi qua mạng BCCC. - Dịch vụ bưu chính cộng thêm là dịch vụ được cung cấp thêm vào dịch vụ bưu chính cơ bản để đáp ứng yêu cầu cao hơn về chất lượng của người sử dụng. - Dịch vụ bưu chính công ích là dịch vụ bưu chính được cung ứng theo yêu cầu của Nhà nước, gồm: Dịch vụ bưu chính phổ cập; Dịch vụ bưu chính phục vụ quốc phòng - an ninh và nhiệm vụ đặc thù khác. + Dịch vụ bưu chính phổ cập là dịch vụ bưu chính được cung cấp đến mọi người dân theo các điều kiện về khối lượng, chất lượng và giá cước do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.
+ Dịch vụ bưu chính bắt buộc là dịch vụ bưu chính được cung cấp theo yêu cầu của Nhà nước nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh. Tóm lại, Bưu chính là một ngành dịch vụ mà hoạt động cơ bản là Thu gom - Vận chuyển - Phát; Cung cấp đa dạng các loại hình dịch vụ đáp ứng yêu cầu SXKD và phục vụ, thực hiện nhiệm vụ công ích phục vụ cho các cấp chính quyền Đảng và Nhà nước. Quan niệm về nguồn nhân lực ngành Bưu chính Nguồn nhân lực ngành Bưu chính là tất cả người lao động làm việc trong các doanh nghiệp Bưu chính - Từ bộ phận quản lý điều hành cho đến bộ phận trực tiếp sản xuất - kinh doanh (kể cả các đối tượng thuộc diện cơ cấu ngành nghề ngành Bưu chính cần thu hút vào làm việc trong thời điểm hiện tại và tương lai). Nó bao gồm các yếu tố: Số lượng, thể lực, trình độ chuyên môn - nghiệp vụ về ngành Bưu chính; Các kỹ năng - kỹ thuật trong sản xuất - kinh doanh về các dịch vụ Bưu chính; Giá trị cốt lõi 10 chữ vàng của ngành Bưu chính: Trung thành – Dũng cảm - Tận tuỵ - Sáng tạo – Nghĩa tình; Cơ cấu và độ tuổi lao động của các doanh nghiệp Bưu chính.
Đặc điểm của nguồn nhân lực trong lĩnh vực bưu chính. Thứ nhất, NNL ngành Bưu chính là NNL hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ công Bưu chính là ngành sản xuất dịch vụ công thuộc kết cấu hạ tầng của nền kinh tế quốc dân; Hoạt động của ngành có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất xã hội. Do ngành Bưu chính có những đặc điểm, vị trí, vai trò trong nền kinh tế quốc dân nên chất lượng dịch vụ bưu chính có ý nghĩa rất quan trọng. Chất lượng đảm bảo thì hiệu quả sản xuất - kinh doanh, điều hành quản lý của các cấp và đời sống con người được nâng cao; Ngược lại, nếu thiếu đi sự chính xác về nội dung, tin tức, chậm chạp về sự truyền đưa tin tức sẽ làm giảm, hoặc mất đi giá trị sử dụng của dịch vụ bưu chính.
Điều này phụ thuộc rất nhiều vào nhân lực của ngành - Vì quá trình khai thác, cung cấp dịch vụ hầu như mang tính thủ công. Là một ngành dịch vụ có nhiệm vụ tạo ra các điều kiện cần thiết chung nhất cho các lĩnh vực sản xuất xã hội như một chất xúc tác làm tăng NSLĐ xã hội, tăng thu nhập quốc dân, thúc đẩy kinh tế phát triển nên có các đặc điểm chung như các ngành sản xuất vật chất khác; Đồng thời cũng có những đặc điểm mang tính chất đặc thù riêng mà các ngành khác không có. Những đặc điểm này ảnh hưởng lớn về mặt kinh tế và đến việc tổ chức, quản lý SXKD, tổ chức lao động cũng như NNL của ngành. Thứ hai, NNL ngành Bưu chính có trình độ chuyên môn - nghiệp vụ đa dạng Đối với các ngành sản xuất sản phẩm hữu hình, chất lượng thể hiện ở sản phẩm thông qua đánh giá, kiểm định sản phẩm; Còn đối với ngành Bưu chính thì chất lượng được thể hiện trên 2 mặt - Đó là: Chất lượng dịch vụ và chất lượng phục vụ đáp ứng sự thoả mãn của người sử dụng dịch vụ trên cơ sở so sánh chất lượng dịch vụ bưu chính với chi phí mà người sử dụng dịch vụ bỏ ra.
Tuy nhiên, chất lượng dịch vụ bưu chính được thể hiện trên hai mặt đó là chất lượng sản phẩm (dịch vụ) và chất lượng phục vụ. Sản phẩm của ngành có những nét đặc thù riêng, trải qua nhiều công đoạn: Từ khâu chấp nhận, khai thác và vận chuyển đến khâu phát liên quan tới nhiều 8 đầu mối, nhiều nhân công cùng tham gia. Chất lượng dịch vụ cũng sẽ do chất lượng của từng khâu công việc hợp lại mà thành, do vậy trình độ chuyên môn - nghiệp vụ của từng khâu, từng công đoạn của nhân lực cũng đòi hỏi khác nhau thể hiện tính đa dạng: Có những khâu không yêu cầu trình độ chuyên môn cao (như khâu khai thác chia chọn, đóng gói, sắp xếp, vận chuyển.); Nhưng cũng có những mảng nghiệp vụ đòi hỏi trình độ chuyên môn - nghiệp vụ cao như: việc cung cấp các dịch vụ thu hộ, chi hộ, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ tiết kiệm bưu điện, dịch vụ chuyển tiền). Chính vì vậy, nhân lực của DN Bưu chính còn có những nghiệp vụ giống các DN khác, như: Ngân hàng thương mại, Công ty bảo hiểm… Nhân lực đảm nhiệm công việc này đòi hỏi phải có trình độ, am hiểu sâu sắc về chuyên môn- nghiệp vụ trong khâu bán hàng…, trong từng lúc, từng nơi, từng khách hàng giao dịch (khi là người tiếp thị bán hàng, quản lý; Khi lại là người chấp hành, phục vụ) và phải luôn thực hiện văn minh, văn hóa trong ứng xử, giao dịch.
Do hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau với tính chất hoạt động đa dạng như vậy nên mỗi lĩnh vực yêu cầu nhân lực phải có trình độ chuyên môn - nghiệp vụ, chức danh khác nhau. Thứ ba, NNL ngành Bưu chính trải rộng khắp cả nước, bao gồm nhiều vùng, miền khác nhau.