CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ BAO THANH TOÁN 1. KHÁI NIỆM VỀ BAO THANH TOÁN: 1.Khái niệm BTT theo Công ước về BTT quốc tế UNIDROIT 1988: (Unidroit Convention on International Factoring- Ottawa, 28 May 1988) Theo mục tiêu của Công ước này, “một hợp đồng bao thanh toán” có nghĩa là một hợp đồng bao gồm một bên là bên cung cấp hàng và một bên là bên bao thanh toán, hai bên tuân thủ theo các nội dung sau: + Người cung cấp hàng có thể hoặc sẽ chuyển nhượng cho nhà bao thanh toán khoản phải thu phát sinh từ hợp đồng mua bán hàng hóa giữa bên bán hàng và khách hàng của bên bán (còn gọi là con nợ), chứ không phải là những người mua hàng để sử dụng cho cá nhân và hộ gia đình. + Bên bao thanh toán phải thực hiện ít nhất hai trong các chức năng sau: - Tài trợ cho người bán, bao gồm khoản vay và khoản ứng trước. - Theo dõi công nợ (giữ sổ cái) liên quan đến khoản phải thu.
- Thu tiền từ các khoản phải thu - Bảo vệ người bán trước trường hợp người mua không thanh toán. + Thông báo chuyển nhượng phải được đưa ra bằng văn bản cho con nợ biết. Như vậy, có thể hiểu vể BTT qua nội dung của Công ước này như sau: BTT là một dịch vụ do nhà BTT cung cấp dựa trên hợp đồng mua bán giữa hai bên mua và bán, theo đó khi phát huy vai trò của mình, bên BTT phải thực hiện ít nhất hai trong bốn chức năng nêu trên. Khái niệm BTT theo tổ chức BTT quốc tế FCI (Factors Chain International): Theo tổ chức BTT quốc tế, hợp đồng BTT là một hợp đồng theo đó người bán hàng có thể hoặc sẽ chuyển nhượng các khoản phải thu cho nhà BTT, có thể với mục Trang đích là nhận tài trợ thương mại hoặc không, nhưng tối thiểu phải có ít nhất một trong các chức năng sau: - Theo dõi sổ sách các khoản phải thu.
- Thu hộ các khoản phải thu. - Bảo hiểm rủi ro nợ xấu. Theo khái niệm hợp đồng BTT này, có thể hiểu BTT là một dịch vụ tài chính trọn gói bao gồm sự kết hợp giữa tài trợ vốn hoạt động, phòng ngừa rủi ro tín dụng, theo dõi các khoản phải thu và dịch vụ thu hộ. đó là sự thỏa thuận giữa ĐVBTT và người bán hàng.
Đơn vị BTT sẽ mua lại khoản phải thu của người bán dựa trên khả năng trả nợ của người mua hay còn gọi là con nợ trong quan hệ tính dụng.Khái niệm BTT theo Quyết định số 1096/2004/QĐ-NHNN ngày 06/09/2004 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Quyết định 30/2008/QĐ- NHNN về sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế hoạt động bao thanh toán của các Tổ chức tín dụng: BTT là một hình thức cấp tín dụng của tổ chức tín dụng cho bên bán hàng thông qua việc mua lại các khoản phải thu phát sinh từ việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ đã được bên bán hàng và bên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Qua các khái niệm trên cho thấy, nghiệp vụ BTT chính là hình thức tài trợ cho những khoản thanh toán chưa đến hạn (trong ngắn hạn) từ các hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng hàng hóa và dịch vụ, gần như là hoạt động mua bán nợ. Nói cách khác, duới góc độ hoạt động của NHTM, BTT là việc cấp tín dụng cho khách hàng là bên bán thông qua việc mua lại các khoản phải thu của bên bán hàng phát sinh từ việc mua bán đã được bên bán hàng và bên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa. Như vậy, ĐVBTT làm chức năng là một đơn vị chấp thuận tín dụng đồng thời là một đơn vị cung cấp tài chính.
ĐẶC ĐIỂM CỦA BAO THANH TOÁN: Dịch vụ bao thanh toán thông thường sẽ có sự xuất hiện của ít nhất ba bên: 1. Đơn vị bao thanh toán: là ngân hàng, công ty tài chính chuyên thực hiện việc mua bán nợ và các dịch vụ khác liên quan đến mua bán nợ. Trong nghiệp vụ bao thanh toán quốc tế sẽ có hai đơn vị bao thanh toán, một đơn vị bao thanh toán tại nước của nhà xuất khẩu và một đơn vị bao thanh toán tại nước của nhà nhập khẩu. Người bán hay nhà xuất khẩu: các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa hoặc kinh doanh dịch vụ có những khoản nợ của khách hàng nhưng chưa đến hạn thanh toán.
Người mua hàn hay nhà nhập khẩu: hay còn gọi là người phải trả tiền, đó chính là người mua hàng hóa hay nhận các dịch vụ cung ứng. BTT có 3 đặc điểm như sau: - Đơn vị BTT ứng trước tiền dựa trên các khoản phải thu. - Đơn vị BTT thu hồi các khoản nợ thay cho khách hàng của mình. - Đơn vị BTT chịu các rủi ro tín dụng về người mua (trường hợp miễn truy đòi).
ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA BAO THANH TOÁN 1.1 Hạn chế của một số loại hình thanh toán phổ biến: Phương thức tín dụng chứng từ, nhờ thu, ứng trước tiền hàng là những phương thức thanh tóan truyền thống được coi là phổ biến nhất trong các giao dịch thương mại quốc tế. Loại hình bao thanh toán là một phương thức thanh toán mới thuận tiện và có được những lợi thế nhất định. Các loại hình thanh toán trước đã bộc lộ một số hạn chế đối với các bên tham gia giao dịch: - Thư tín dụng (L/C): Người bán yêu cầu L/C xác nhận để đảm bảo chắc chắn được thanh toán nếu bộ chứng từ hoàn toàn phù hợp với điều khoản của L/C. Tuy nhiên, thực tế không như vậy; người mua thường đưa các điều khoản nghiêm ngặt trong L/C để đảm bảo hàng hóa được giao đúng thời hạn và chất lượng.
Bất kỳ Trang sự sai sót nào làm chậm thanh toán vì bộ chứng từ cần được chỉnh sửa và kiểm tra lại làm tăng chi phí và mất thời gian. Đứng góc độ người mua, điểm bất lợi chính là họ có thể bị thắt chặt tín dụng với ngân hàng của mình để mở L/C hoặc phải ký quỹ cao, phí tổn tài chính cao hơn. Nếu người mua có thể mua được hàng hóa tương tự ở nơi khác mà không cần phải mở L/C thì người bán sẽ có nguy cơ mất khách hàng. Hơn nữa, trong phương thức tín dụng chứng từ, ngân hàng thường áp đặt các ràng buộc có lợi cho mình (vì L/C là cam kết thanh tóan của ngân hàng) hay các qui tắc kiểm chứng từ khắt khe ít nhiều làm chậm quá trình luân chuyển hàng hóa giữa bên mua và bên bán.
- Trả tiền trước khi giao hàng: người mua phải trả tiền trước khi người bán giao hàng. Trong phương thức này người bán được đảm bảo an toàn nhưng người mua lại gặp rủi ro nếu người bán vi phạm hợp đồng. Thường thì người mua chỉ chấp nhận hình thức này nếu đây là các loại hàng hóa độc quyền. - Nhờ thu/ Hối phiếu: đối với hình thức thanh toán này không có gì đảm bảo người mua sẽ thanh toán và do đó người bán cần hiểu rõ tình hình tài chính và uy tín của người mua.
Người mua có thể từ chối thanh toán hoặc chấp nhận hối phiếu mặc dù người bán đã phải chịu phí vận chuyển và lưu kho. Nhiều người mua không thích phương thức nhờ thu kèm chứng từ trả ngay (D/P) vì họ bị buộc phải trả tiền trước khi kiểm tra. Người mua do đó phụ thuộc vào việc người bán có tuân theo các điều khoản của hợp đồng hay không.2 ợi thế của bao thanh toán so với các loại hình thanh toán khác: (1) Lợi thế về thanh toán: - Sau khi đã được đơn vị BTT chấp thuận, người bán hàng thông qua việc bán lại các khoản phải thu cho đơn vị bao thanh toán đã làm giảm đi rất nhiều việc theo dõi, thu hồi các khoản phải thu. Đơn vị bao thanh toán sẽ thực hiện tất cả nhiệm vụ cho người bán như: theo dõi những khoản phải thu đến hạn, thực hiện kiểm tra giám sát khả năng thanh toán của người mua hàng… Trang - Khi thực hiện bao thanh toán quốc tế đơn vị bao thanh toán xuất khẩu phải tạo mối quan hệ với đơn vị bao thanh toán nhập khẩu.
Chính điều này đảm bảo cho khoản phải thu của nhà xuất khẩu sẽ được thanh toán đúng hạn thông qua đơn vị bao thanh toán nhập khẩu. Đây là tính ưu việt của bao thanh toán so với các loại hình thanh toán khác, nó làm giảm nhẹ gánh nặng về khả năng thu hồi tiền cho người bán. - Theo các nhà chuyên môn, đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, việc thiếu thông tin về thị trường và bên mua, đặc biệt khả năng thu hồi nợ nhanh là những trở ngại rất lớn khi phải quyết định bán hàng theo điều kiện trả chậm cho khách hàng nước ngoài. Đồng thời hiện nay, trước áp lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, bên mua hàng ngày càng đòi hỏi các phương thức thanh toán thuận lợi hơn so với phương thức thanh toán truyền thống (L/C, nhờ thu).
Do vậy, bao thanh toán trở thành một công cụ rất hiệu quả giúp doanh nghiệp xuất khẩu có thể áp dụng phương thức bán hàng trả chậm mà vẫn an toàn. (2) Lợi thế về tài chính: - Bao thanh toán giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ không có tài sản thế chấp có thể nhận vốn từ ngân hàng, đồng thời giúp họ tăng hạn mức tín dụng rất nhanh, có lợi cho sự phát triển. Về phía mình, ngân hàng hoàn toàn yên tâm khi biết rõ nguồn vốn của mình đang được sử dụng như thế nào. - Ngoài ra, vốn lưu động hạn chế cũng là một khó khăn lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, đặc biệt khi phải bán hàng trả chậm.
Vì vậy, khi sử dụng dịch vụ bao thanh toán, các doanh nghiệp sẽ được ứng trước một số tiền của khoản phải thu để tiếp tục quay vòng vốn lưu động và kinh doanh hiệu quả hơn.3 Lợi ích của các bên khi sử dụng bao thanh toán: (1) Đối với người bán: - Người bán được cải thiện dòng tiền mặt, được cung cấp nguồn tài chính để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định. BTT truyền thống cho phép khách hàng vay tiền ngay lập tức dựa trên số lượng bán hàng của họ, trong khi đồng thời cũng cho phép khách hàng giữ thời hạn bán hàng bình thường. Kết quả là, dòng tiền Trang mặt của bên bán hàng tăng do thời hạn bán hàng được duy trì. Điều này cho phép bên bán được tận dụng lợi thế chiết khấu khi bán hàng, đương đầu với nhu cầu hàng hóa lưu kho tăng cao và đáp ứng được những yêu cầu tài trợ mang tính thời vụ.