Luận văn thạc sĩ giải pháp phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới trên địa bàn huyện đan phượng thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu giải pháp phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới trên địa bàn huyện đan phượng thành, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phùng Duy Khánh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Mô Hình Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Kiểu Mới Tại Đan Phượng, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HTX NÔNG NGHIỆP KIỂU MỚI THEO LUẬT HTX 2012
• 1.1. Cơ sở lý luận về mô hình HTX, HTX nông nghiệp
• 1.1.1. Các khái niệm có liên quan
• 1.1.2. Đặc điểm của hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới
• 1.1.3. Về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX nông nghiệp
• 1.1.4. Nội dung phát triển HTX nông nghiệp
• 1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của mô hình HTX
• 1.1.6. Vai trò của HTX nông nghiệp kiểu mới
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển mô hình HTX
• 1.2.1. Phát triển HTX nông nghiệp tại một số nước trên thế giới
• 1.2.2. Phát triển mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới tại Việt Nam
• 1.2.3. Bài học rút ra cho huyện Đan Phượng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm cơ bản của huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.3. Các chỉ tiêu đánh giá sử dụng trong đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới trên địa bàn huyện Đan Phượng
• 3.1.1. Thực trạng phát triển về số lượng HTX nông nghiệp kiểu mới
• 3.1.2. Thực trạng phát triển sản xuất kinh doanh của HTX nông nghiệp
• 3.1.3. Tình hình phát triển về trình độ cán bộ quản lý HTX
• 3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới huyện Đan Phượng
• 3.2.1. Những yếu tố bên ngoài
• 3.2.2. Yếu tố bên trong
• 3.3. Đánh giá chung về phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện
• 3.3.1. Những kết quả đạt được
• 3.3.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3.4. Giải pháp phát triển mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới
• 3.4.1. Quan điểm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở huyện Đan Phượng thời gian tới
• 3.4.2. Giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở huyện Đan Phượng trong thời gian tới
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng

Mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Đan Phượng, Hà Nội, đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn. Hợp tác xã (HTX) không chỉ giúp nông dân tăng cường sản xuất mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Theo Luật Hợp tác xã năm 2012, mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới được hình thành với mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất và đời sống của thành viên. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới

Mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới tại Đan Phượng có những đặc điểm nổi bật như tính tự nguyện, bình đẳng và cùng có lợi. HTX hoạt động dựa trên nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm, giúp các thành viên tối ưu hóa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Điều này không chỉ tạo ra sự gắn kết giữa các thành viên mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho từng hộ gia đình.

1.2. Vai trò của hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp

HTX đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối nông dân với thị trường, giúp họ tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng suất lao động. Hợp tác xã cũng là cầu nối giữa nông dân và các cơ quan chức năng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các chính sách phát triển nông nghiệp. Nhờ đó, thu nhập của nông dân được cải thiện đáng kể.

II. Thách thức trong phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng

Mặc dù mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các HTX thường gặp khó khăn trong việc huy động vốn, thiếu nguồn nhân lực có trình độ và chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa các thành viên. Điều này dẫn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh chưa cao, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của mô hình.

2.1. Khó khăn trong việc huy động vốn

Một trong những thách thức lớn nhất đối với các HTX nông nghiệp tại Đan Phượng là việc huy động vốn. Nhiều HTX gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay từ ngân hàng và các tổ chức tài chính. Điều này hạn chế khả năng đầu tư vào công nghệ và mở rộng sản xuất.

2.2. Thiếu nguồn nhân lực chất lượng

Nhiều HTX nông nghiệp tại Đan Phượng thiếu nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Điều này ảnh hưởng đến khả năng quản lý và điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc đào tạo và bồi dưỡng nhân lực là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX.

III. Giải pháp phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng

Để phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển.

3.1. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho hợp tác xã

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính từ chính quyền địa phương để giúp các HTX nông nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Việc này có thể thực hiện thông qua các chương trình vay ưu đãi hoặc quỹ hỗ trợ phát triển HTX.

3.2. Đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực

Đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực cho các HTX là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào kỹ năng quản lý, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Điều này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của HTX trên thị trường.

3.3. Tạo liên kết giữa các hợp tác xã

Việc tạo liên kết giữa các HTX nông nghiệp sẽ giúp tăng cường sức mạnh và khả năng cạnh tranh. Các HTX có thể hợp tác trong việc chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau, giúp các HTX phát triển bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đan Phượng

Nghiên cứu về mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các HTX đã góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và cải thiện chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Tuy nhiên, để đạt được kết quả bền vững, cần tiếp tục thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

4.1. Kết quả đạt được từ mô hình hợp tác xã

Mô hình HTX nông nghiệp tại Đan Phượng đã giúp nâng cao thu nhập cho nông dân từ 20-30% so với trước đây. Sản phẩm nông nghiệp cũng được cải thiện về chất lượng và giá trị gia tăng, nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới và quy trình sản xuất hiện đại.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các HTX nông nghiệp tại Đan Phượng đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong quá trình hoạt động. Việc xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa các thành viên và tạo ra sự đồng thuận trong hoạt động sản xuất là rất quan trọng để đạt được thành công.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình hợp tác xã nông nghiệp

Mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Với những giải pháp đồng bộ và sự hỗ trợ từ chính quyền, các HTX có thể trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp sẽ là mục tiêu hàng đầu.

5.1. Triển vọng phát triển mô hình hợp tác xã

Mô hình HTX nông nghiệp tại Đan Phượng có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội sẽ giúp các HTX vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho hợp tác xã

Định hướng phát triển bền vững cho các HTX nông nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị và thu nhập cho nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bức tranh phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam, năng suất lao động và thu nhập bình quân của người nông dân hiện chỉ bằng khoảng một phần ba so với khu vực công nghiệp và dịch vụ. Huyện Đan Phượng, với vị trí cửa ngõ phía Tây Bắc thủ đô Hà Nội, sở hữu tổng diện tích tự nhiên 7.735,48 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 3.523 ha (tương đương 45,54%). Dù sở hữu mạng lưới 40 hợp tác xã với 29 hợp tác xã nông nghiệp đã hoàn thành đăng ký lại theo Luật Hợp tác xã số 23/2012/QH13, quá trình chuyển đổi tại địa phương vẫn mang nặng tính hình thức kỹ thuật, chưa tạo được đột phá về bản chất kinh tế tập thể.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của luận văn tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa quy mô sản xuất hộ manh mún với yêu cầu sản xuất hàng hóa lớn, trong bối cảnh các hợp tác xã chưa phát huy được vai trò bà đỡ, thiếu liên kết chuỗi giá trị và năng lực tìm kiếm thị trường đầu ra còn hạn chế. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động của 29 hợp tác xã nông nghiệp giai đoạn 2015-2017, phân tích các yếu tố tác động và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới đến năm 2020, định hướng 2030.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao giá trị sản xuất bình quân trên đất canh tác vượt mức 183 triệu đồng/ha/năm, tối ưu hóa 6.327,2 ha diện tích gieo trồng và đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn 16 đơn vị hành chính cấp xã.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin về tính tất yếu của kinh tế hợp tác và tư tưởng Hồ Chí Minh về tinh thần liên kết sản xuất: "nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó". Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết tổ chức kinh tế hiện đại và các quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX, Chỉ thị 100 của Ban Bí thư và Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị nhằm làm rõ vai trò tự chủ của kinh tế hộ.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: kinh tế hợp tác, hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, chuỗi giá trị nông sản và dịch vụ hỗ trợ kinh tế hộ. Theo Điều 7 Luật Hợp tác xã năm 2012, mô hình kiểu mới vận hành dựa trên 5 nguyên tắc cốt lõi: tự nguyện gia nhập và ra khỏi hợp tác xã; quản lý dân chủ và bình đẳng theo nguyên tắc một thành viên một phiếu biểu quyết; tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi; chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực; hợp tác và phát triển cộng đồng. Điểm khác biệt căn bản là hợp tác xã kiểu mới phân phối thu nhập chủ yếu theo mức độ sử dụng dịch vụ của thành viên, kết hợp phân phối theo vốn góp, chuyển dịch trọng tâm từ quản lý tập trung sang cung ứng dịch vụ hỗ trợ kinh tế hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2015-2017 của Phòng Kinh tế, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đan Phượng, Chi cục Phát triển nông thôn Hà Nội và Liên minh Hợp tác xã Thành phố. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi cấu trúc kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 29 hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện, đồng thời áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng để khảo sát 120 đối tượng, gồm 35 cán bộ quản lý (Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc, Ban kiểm soát) và 85 hộ thành viên đại diện cho các vùng sản xuất nông nghiệp đặc thù tại 15 xã và 1 thị trấn.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích so sánh động thái phát triển qua các năm (2015-2017) và ma trận SWOT. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác cả chỉ tiêu định lượng về hiệu quả kinh tế (doanh thu, lợi nhuận, quy mô vốn) lẫn chỉ tiêu định tính về năng lực quản trị, mức độ hài lòng của thành viên và các rào cản thể chế trong quá trình đô thị hóa nông thôn. Toàn bộ quá trình nghiên cứu thực địa và tổng hợp dữ liệu được triển khai chặt chẽ từ năm 2017 đến tháng 5 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về mặt tổ chức, 100% hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng (29/29 đơn vị) đã hoàn thành đăng ký chuyển đổi theo Luật Hợp tác xã 2012. Tuy nhiên, sự chuyển biến chủ yếu dừng lại ở việc kiện toàn bộ máy hành chính, chưa tạo ra bước ngoặt về phương thức kinh doanh.

Thứ hai, kết quả sản xuất kinh doanh đạt được những chuyển biến bước đầu nhưng chưa tương xứng với tiềm năng. Năng suất lúa bình quân cả năm đạt 58,7 tạ/ha, giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 183 triệu đồng/ha/năm. Cơ cấu vật nuôi tăng trưởng khả quan với tổng đàn lợn đạt 71.150 con (đạt 109% kế hoạch), đàn gia cầm đạt 240.415 con (tăng 5,3% so với năm 2016), và diện tích nuôi trồng thủy sản duy trì ở mức 61 ha. Huyện đã chuyển đổi được 1.300 ha đất kém hiệu quả sang trồng hoa, cây ăn quả và rau an toàn.

Thứ ba, mô hình nông nghiệp công nghệ cao bắt đầu hình thành với 4 dự án quy mô 37 ha tại các xã Đan Phượng, Thọ Xuân, Song Phượng, Phương Đình và Liên Trung. Việc ứng dụng mã QR Code truy xuất nguồn gốc đã được triển khai cho chuỗi cung ứng thực phẩm sạch vào các trường học.

Thứ tư, danh mục dịch vụ của hợp tác xã còn nghèo nàn, khi hơn 80% đơn vị chỉ tập trung vào 2-3 dịch vụ đầu vào truyền thống như thủy lợi, làm đất và bảo vệ thực vật. Tỷ lệ hợp tác xã đảm nhận được khâu tiêu thụ sản phẩm đầu ra cho thành viên chỉ đạt dưới 15%. Về chất lượng nhân sự, tỷ lệ cán bộ quản lý có trình độ đại học, cao đẳng chuyên ngành kinh tế, kỹ thuật nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 18%, gây hạn chế lớn trong hoạch định chiến lược kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên xuất phát từ nội tại nguồn lực: vốn điều lệ của các hợp tác xã còn rất mỏng, việc tích lũy tài sản và trích lập quỹ không chia chưa được chú trọng, dẫn đến khó khăn trong việc thế chấp vay vốn thương mại. Đội ngũ cán bộ quản lý phần lớn tuổi cao, chậm đổi mới tư duy thị trường. Về mặt khách quan, quá trình đô thị hóa nhanh làm giảm diện tích đất canh tác (năm 2015 giảm 213,97 ha so với năm 2013), gây tâm lý sản xuất cầm chừng ở một bộ phận xã viên.

So sánh với các điển hình thành công như Hợp tác xã rau an toàn Visa (Vĩnh Phúc) xây dựng chuỗi VietGAP cung cấp cho hệ thống siêu thị VinMart và Lotteria, hay mô hình Hợp tác xã gà Tiên Yên (Quảng Ninh) đạt chuẩn OCOP 4 sao mang lại doanh thu bình quân 1,3 tỷ đồng/năm và lợi nhuận 292 triệu đồng/năm, các hợp tác xã tại Đan Phượng vẫn thiếu tính chủ động trong liên kết chuỗi giá trị khép kín.

Dữ liệu nghiên cứu thực tế có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng doanh thu bình quân qua các năm 2015-2017, kết hợp bảng cơ cấu tỷ trọng doanh thu giữa dịch vụ đầu vào và dịch vụ đầu ra. Cách trình bày trực quan này sẽ làm nổi bật rõ sự mất cân đối trong cơ cấu kinh doanh và sự cần thiết phải chuyển dịch mô hình hoạt động.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ quản trị hợp tác xã. Đề nghị Ủy ban nhân dân huyện Đan Phượng phối hợp với Liên minh Hợp tác xã Thành phố tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản trị kinh doanh, marketing nông sản và quản lý tài chính cho 100% cán bộ quản lý chủ chốt trước năm 2021. Ban hành chính sách thu hút ít nhất 15-20 cán bộ trẻ có trình độ đại học chuyên ngành kinh tế nông nghiệp về làm việc tại các hợp tác xã giai đoạn 2020-2025.

Thứ hai, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và phát triển thương hiệu theo chương trình OCOP. Các hợp tác xã cần chủ động ký kết hợp đồng cung ứng nông sản dài hạn với các siêu thị, bếp ăn tập thể và doanh nghiệp chế biến, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng tiêu thụ sản phẩm đầu ra qua hợp tác xã lên mức 40-50% vào năm 2022. Tập trung xây dựng từ 5 đến 7 sản phẩm nông nghiệp chủ lực đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3 sao đến 4 sao.

Thứ ba, mở rộng quy mô vốn và đa dạng hóa loại hình dịch vụ. Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với các tổ chức tín dụng triển khai gói hỗ trợ vay vốn ưu đãi theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP, phấn đấu tăng quy mô vốn hoạt động bình quân của mỗi hợp tác xã thêm 25-30% trong giai đoạn 2020-2023. Hợp tác xã cần mở rộng sang các dịch vụ giá trị gia tăng cao như sơ chế, đóng gói, bảo quản lạnh và cung ứng vật tư nông nghiệp chất lượng cao.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao và hoàn thiện hạ tầng truy xuất nguồn gốc. Phòng Kinh tế huyện chủ trì hướng dẫn mở rộng diện tích nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từ 37 ha lên trên 100 ha vào năm 2025, áp dụng mã QR Code cho 100% sản phẩm thế mạnh tại các xã Song Phượng, Đồng Tháp và Thượng Mỗ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã Thành phố Hà Nội và Ủy ban nhân dân cấp huyện. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng quy hoạch kinh tế tập thể, ban hành cơ chế hỗ trợ chuyển đổi nông nghiệp ven đô thích ứng với tốc độ đô thị hóa.

Thứ hai, Chủ tịch Hội đồng quản trị và Ban Giám đốc của 29 hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Đan Phượng cùng các hợp tác xã khu vực đồng bằng sông Hồng. Công trình đóng vai trò cuốn cẩm nang định hướng tái cơ cấu dịch vụ, xây dựng phương án kinh doanh khả thi và thiết lập chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản bền vững.

Thứ ba, các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế và Phát triển nông thôn. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp đánh giá hiệu quả hợp tác xã kiểu mới, cung cấp bộ dữ liệu thứ cấp và sơ cấp chuẩn xác phục vụ các nghiên cứu so sánh.

Thứ tư, các doanh nghiệp thu mua, chế biến và hệ thống siêu thị bán lẻ. Tài liệu cung cấp bức tranh chi tiết về năng lực cung ứng, quy mô vùng trồng và danh mục sản phẩm nông nghiệp an toàn tại Đan Phượng, mở ra cơ hội hợp tác đầu tư và liên kết tiêu thụ dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất khác biệt lớn nhất giữa hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới theo Luật Hợp tác xã 2012 và hợp tác xã kiểu cũ là gì? Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở quan hệ sở hữu và cơ chế phân phối. Hợp tác xã kiểu mới thừa nhận và bảo vệ quyền tự chủ của kinh tế hộ, không tập thể hóa tư liệu sản xuất. Thành viên tham gia góp vốn, quản lý dân chủ theo nguyên tắc bình đẳng một phiếu biểu quyết, và lợi nhuận được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng dịch vụ thay vì chỉ chia theo tỷ lệ vốn góp như doanh nghiệp.

Vì sao 29 hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Đan Phượng chưa phát huy tốt vai trò làm điểm tựa kinh tế cho nông dân? Nguyên nhân chủ yếu do quá trình chuyển đổi tại 29 đơn vị mới chỉ hoàn thành về mặt thủ tục pháp lý mà chưa đổi mới tư duy quản trị. Đa số hợp tác xã chỉ cung cấp các dịch vụ đầu vào cơ bản với tỷ suất lợi nhuận thấp, chưa chủ động tìm kiếm thị trường tiêu thụ đầu ra, cùng với việc thiếu hụt nguồn vốn tích lũy và nhân sự chuyên môn giỏi.

Kinh nghiệm phát triển hợp tác xã tại Vĩnh Phúc và Quảng Ninh mang lại bài học thực tiễn gì cho huyện Đan Phượng? Thành công của Hợp tác xã rau an toàn Visa tại Vĩnh Phúc và Hợp tác xã gà Tiên Yên tại Quảng Ninh cho thấy bài học quyết định là phải chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, gắn kết chặt chẽ với chương trình OCOP để định vị thương hiệu, từ đó tạo dựng uy tín nhằm thâm nhập sâu vào các chuỗi bán lẻ hiện đại.

Các hợp tác xã nông nghiệp tại Đan Phượng cần làm gì để tháo gỡ khó khăn về nguồn vốn kinh doanh? Hợp tác xã cần thực hiện minh bạch hóa báo cáo tài chính thường niên để nâng cao điểm tín nhiệm, chủ động xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi nhằm tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ các ngân hàng thương mại, đồng thời gia tăng trích lập quỹ phát triển sản xuất không chia và kêu gọi vốn liên kết từ các doanh nghiệp đầu chuỗi.

Việc ứng dụng công nghệ cao và dán tem truy xuất nguồn gốc QR Code có tác động như thế nào đến giá trị nông sản tại địa phương? Việc triển khai 4 mô hình nông nghiệp công nghệ cao trên diện tích 37 ha đã chứng minh công nghệ giúp kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng, gia tăng độ tin cậy của người tiêu dùng và nâng mức giá trị canh tác trung bình lên 183 triệu đồng/ha/năm, mở đường cho nông sản địa phương tiến vào các kênh phân phối giá trị cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ khung lý thuyết về mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới theo Luật Hợp tác xã số 23/2012/QH13 trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá toàn diện thực trạng 29 hợp tác xã nông nghiệp huyện Đan Phượng giai đoạn 2015-2017, chỉ rõ các thành tựu về chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nhận diện sâu sắc những điểm nghẽn về dịch vụ tiêu thụ đầu ra.
• Tổng kết thành công từ các mô hình điểm như dự án nông nghiệp công nghệ cao 37 ha tại địa phương cùng bài học kinh nghiệm giá trị từ các tỉnh Vĩnh Phúc và Quảng Ninh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao, gắn liền với kế hoạch hành động cụ thể về đào tạo nhân lực, liên kết chuỗi giá trị và xúc tiến thương mại OCOP đến năm 2020-2025.
• Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn vững chắc cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế tập thể tại các vùng ven đô đang chuyển dịch cơ cấu mạnh mẽ.

Các cơ quan quản lý và ban lãnh đạo các hợp tác xã cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đưa kinh tế tập thể huyện Đan Phượng phát triển bứt phá và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, luận văn của 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về HTX nông nghiệp kiểu mới theo Luật HTX 2012. Chƣơng 2: Đặc điểm địa bàn và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. 4 Chƣơng1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HTX NÔNG NGHIỆP KIỂU MỚI THEO LUẬT HTX 2012 1. Cơ sở lý luận về mô hình HTX, HTX nông nghiệp 1.

Các khái niệm có liên quan - Hợp tác, với tƣ cách là đặc tính xã hội của lao động, đƣợc thực hiện từ khi loài ngƣời xuất hiện và ngày càng phát triển nhƣ là hình thức tất yếu trong lao động sản xuất của con ngƣời. Theo từ điển Hán Việt thì “hợp tác” có nghĩa là hợp nhau lại chung sức làm việc. Có thể nói hợp tác là một phạm trù rộng, quá trình hợp tác đƣợc biểu hiện ra ở nhiều hình thức và cấp độ khác nhau, từ đơn giản đến phức tạp, từ đơn ngành đến đa ngành. Hợp tác trong sản xuất vật chất phát triển đến mức độ nhất định sẽ hình thành nên hình thức kinh tế hợp tác.

- Kinh tế hợp tác là một hình thức quan hệ kinh tế tự nguyện hợp tác, phối hợp, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ƣu thế và sức mạnh của tập thể để giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên[18, tr.Mỗi loại hình kinh tế hợp tác phản ánh đặc điểm, trình độ phát triển của lực lƣợng sản xuất và hình thức phân công lao động tƣơng ứng. Trong đó, kinh tế hợp tác phát triển và đƣợc tổ chức ở trình độ cao chính là HTX. - HTX là một mô hình của kinh tế hợp tác đƣợc phát triển ở trình độ cao hơn, xuất hiện trong nền kinh tế thị trƣờng của chủ nghĩa tƣ bản từ giữa thế kỷ XIX, bởi trong nền kinh tế tự do cạnh tranh của chủ nghĩa tƣ bản, để tồn tại và phát triển, những ngƣời sản xuất nhỏ phải hợp sức, hợp vốn với nhau chống lại sự chèn ép, khống chế của các nhà tƣ bản. Trong tác phẩm “Đƣờng cách mệnh” viết năm 1927, Hồ Chí Minh đã có một chuyên mục viết về HTX theo cách rất đơn giản khi Ngƣời nêu ra các câu tục ngữ Việt Nam: “nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó”, “một cây làm 5 chẳng nên non, nhiều cây nhóm lại thành hòn núi cao”.

Hình thức hợp tác có 4 loại, hay 4 cách, đó là: HTX tiền bạc; HTX mua; HTX bán và HTX sinh sản nhằm mục đích giúp nhau, nhờ lẫn nhau, “làm sao cho ai trồng cây thì đƣợc ăn trái, ai muốn ăn trái thì giùm vào trồng cây”. Đặc biệt, ngƣời chỉ ra đặc trƣng của HTX “khác hội buôn, vì hội buôn lợi riêng, hợp tác xã lợi chung”; “hợp tác xã tuy là để giúp đỡ nhau, nhƣng không giống các hội từ thiện. Vì các hội ấy có tiêu đi mà không làm ra, và giúp đỡ bất kỳ ai nhƣng có ý bố thí, hợp tác xã có tiêu đi, có làm ra, chỉ giúp cho ngƣời trong hội, nhƣng giúp một cách bình đẳng, một cách “cách mệnh” ai cũng giúp mà ai cũng bị giúp [8, tr. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho rằng: “Hợp tác xã là sự liên kết của những ngƣời đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào hợp tác xã phù hợp với các nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác, phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung” [19, tr.

Mặc dù có nhiều định nghĩa hay quan niệm khác nhau về HTX, song tựu chung, các định nghĩa hay quan niệm đều cho thấy các loại hình HTX trên thế giới có đặc điểm chung: là tổ chức kinh tế do các chủ thể kinh tế tự nguyện góp vốn, góp sức hình thành; hoạt động chủ yếu nhằm mục đích phục vụ hoạt động kinh tế của các thành viên tham gia với phƣơng châm giúp đỡ lẫn nhau, cũng là giúp đỡ chính mình; nguyên tắc cơ bản của HTX là tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi và quản lý dân chủ. Để tạo hành lang pháp lý cho hoạt động HTX đứng vững và phát triển, ngày 20/3/1996, Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa IX kỳ họp thứ 9 đã thông qua Luật Hợp tác xã. Đến nay, sau nhiều lần sửa đổi, bổ sung với mục tiêu khuyến khích và phát triển mô hình HTX, đồng thời định hƣớng phát triển các HTX hiện có hoạt động theo đúng bản chất của 6 HTX, ngày 20/11/2012 Quốc hội đã thông qua Luật Hợp tác xã 2012, có hiệu lực thi hành từ 01/7/2013. Trong đó, HTX đƣợc định nghĩa:“Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tƣ cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tƣơng trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.Khi hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã phát triển đến trình độ cao hơn thì sẽ hình thành các doanh nghiệp của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; doanh nghiệp của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động theo Luật doanh nghiệp[22, tr 8].

Định nghĩa này đã xác định rõ hơn bản chất của HTX: là tổ chức kinh tế tập thể, nhằm đáp ứng nhu cầu chung của các thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX. Mục tiêu của HTX là mang lại lợi ích cho thành viên. Phân phối của HTX chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên; theo công sức lao động, phần còn lại chia theo vốn góp. Bản chất của HTX là phục vụ lợi ích của thành viên; còn bản chất của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận, phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp chia theo vốn góp.

Vì vậy, Luật Hợp tác xã năm 2012 bỏ quy định “Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp”. - HTX nông nghiệp Trên cơ sở kế thừa, phát triển các kết quả nghiên cứu lý luận về hợp tác, kinh tế hợp tác và HTX: HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tự nguyện được thành lập theo quy định của Luật Hợp tác xã nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nông nghiệp, trên cơ sở đó nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của thành viên và cộng đồng dân cư khu vực nông thôn. Đặc điểm của hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới HTX nông nghiệp kiểu mới đăng ký hoạt động theo Luật HTX (2012) có sự đổi mới về chất so với HTX kiểu cũ đƣợc thành lập trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung. Về chi tiết mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới có nhiều điểm khác biệt so với HTX kiểu cũ.

Cụ thể: 7 - Về cách thức thành lập: HTX kiểu cũ đƣợc thành lập theo mô hình áp đặt từ trên xuống. HTX nông nghiệp kiểu mới đƣợc thành lập do các thể nhân,pháp nhân (ngƣời lao động, cán bộ, công chức, các hộ sản xuất kinh doanh, trang trại, chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa…) tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra; HTX không ngăn cản tính tự chủ sản xuất kinh doanh của các thành viên mà chỉ làm những việc mà từng thành viên không làm đƣợc hoặc làm không có hiệu quả; thành viên tham gia HTX vẫn là những “đơn vị kinh tế tự chủ”; - Về tính chất của tổ chức: HTX kiểu cũ vừa là tổ chức kinh tế, vừa là tổ chức xã hội ở địa phƣơng. HTX nông nghiệp kiểu mới, trƣớc hết là tổ chức kinh tế, vì sự phát triển của kinh tế hộ thành viên HTX. Các HTX nông nghiệp trƣớc đây phải gánh vác nghĩa vụ xã hội rất nặng.

HTX nông nghiệp kiểu mới đăng ký hoạt động theo Luật HTX tuy vẫn có chức năng xã hội, nhƣng trƣớc hết là một tổ chức kinh tế, HTX chỉ thực hiện các nghĩa vụ xã hội trên cơ sở hoạt động kinh tế có hiệu quả và chăm lo về mặt xã hội trƣớc hết cũng dành cho thành viên HTX. - Quan hệ sở hữu: Trong mô hình HTX kiểu cũ, sở hữu cá nhân không đƣợc thừa nhận, sở hữu của các gia đình bị xóa bỏ, chỉ thừa nhận chế độ sở hữu tập thể về tƣ liệu sản xuất; ngƣời lao động vào HTX phải góp ruộng đất, trâu bò, công cụ sản xuất chủ yếu. HTX kiểu mới, sở hữu tập thể và sở hữu cá nhân đƣợc phân định rõ ràng; sở hữu tập thể (sở hữu của HTX) gồm các nguồn vốn tích lũy tái đầu tƣ, tài sản dùng chung cho hoạt động HTX, tài sản không chia và các quỹ không chia; thành viên khi tham gia HTX không phải góp tƣ liệu sản xuất và chỉ góp vốn theo quy định Điều lệ, góp sức khi HTX có nhu cầu. Thành viên có thể góp bằng hiện vật, tài sản và đƣợc quy đổi theo giá thị trƣờng.

Sở hữu cá nhân đƣợc tôn trọng; thành viên là những chủ thể kinh tế độc lập, vị trí, vai trò, quyền tự chủ kinh tế thành viên không bị mất đi mà còn nhận đƣợc sự hỗ trợ thêm của HTX để phát triển. 8 - Quan hệ quản lý trong HTX: Trong các HTX kiểu cũ, quan hệ giữa xã viên với HTX là quan hệ phụ thuộc; xã viên bị tách khỏi tƣ liệu sản xuất trở thành ngƣời lao động làm công theo sự điều hành tập trung của HTX, tính chất hợp tác đích thực trong HTX không còn. Trong mô hình HTX kiểu mới, quan hệ giữa HTX và thành viên là quan hệ bình đẳng, thỏa thuận, tự nguyện, cùng có lợi và cùng chịu rủi ro trong sản xuất, kinh doanh. Hoạt động HTX chỉ diễn ra ở từng khâu công việc nhằm hỗ trợ phát huy thế mạnh các thành viên.