Đặt vấn đề Nông nghiê ̣p là mô ̣t trong hai ngành sản xuấ t vâ ̣t chấ t chủ ,yế giƣu ̃ vi ̣trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân , nó càng trở lên quan rtọng đối với một quốc gia với gầ n 80% dân số số ng ở nông thôn và gầ n 70% lao đô ̣ng làm viê ̣c trong các ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp nhƣ đất nƣớc Việt Nam. ta Nông nghiệp nông thôn luôn là vấn đề trọng yếu của mỗi quốc gia, kể cả những nƣớc đã đạt đến trình độ phát triển cao. Nông nghiệp cũng là lĩnh vực sản xuất chủ yếu đảm bảo việc làm và đời sống xã hội, là thị trƣờng rộng lớn cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm của kinh tế, nguồn nhân lực và nguồn tích lũy cho công nghiệp hóa, phát triển kinh tế. Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nền kinh tế nƣớc ta đã có những chuyển biến mạnh mẽ.
Cơ chế mới đã tạo ra động lực thúc đẩy kinh tế Việt Nam, đặc biệt là nền kinh tế nông nghiệp đã có những bƣớc nhảy vƣợt bậc trong đó kinh tế hộ nông dân đóng vai trò quyết định. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nƣớc, kinh tế hộ nông dân cũng có sự phát triển nhanh chóng, chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế hộ gia đình giữ vai trò quan trọng không thể thiếu. Nó là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở nƣớc ta hiện nay.
Trong những năm qua, cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức quản lý kinh tế của Nhà nƣớc, kinh tế hộ đƣợc coi trọng và đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp nƣớc ta, đƣa nƣớc ta từ chỗ thiếu lƣơng thực thực phẩm trở thành nƣớc có khối lƣợng gạo xuất khẩu đứng thứ hai trên thế giới. 2 Nhƣ vậy kinh tế hộ đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế phù hợp với đặc thù trong sản xuất nông nghiệp, góp phần giải quyết vấn đề việc làm và xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao và phong phú của con ngƣời về lƣơng thực, thực phẩm. Mặc dù trong những năm qua kinh tế hộ đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn, song chính trong bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết đó là: - Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân. - Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tƣợng dƣ thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp.
- Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tƣ đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả. Những khó khăn này tồn tại chủ yếu ở các tỉnh miền núi, các vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa,… đã gây nhiều trở ngại cho tiến trình phát triển của đất nƣớc. Tân Tiến là một xã thuộc huyện Hoàng su Phì - tỉnh Hà Giang nền sản xuất của xã nói chung vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế hộ của xã nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của cả nƣớc nhƣng cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần đƣợc giải quyết.
Xuất phát từ thực trạng đó em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn xã Tân Tiến - huyện Hoàng su Phì - tỉnh Hà Giang”. Mục đích Kiết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở góp phần phát triển kinh tế hộ tại các xã khu vực miền núi phía bắc nói chung và xã nghèo Tân Tiến nói riêng. Mục tiêu Đánh giá thực trạng tình hình phát triển kinh tế hộ tại xã Tân Tiến để xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển kinh tế nông hộ. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại địa phƣơng.
Ý nghĩa nguyên cứu của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nguyên cứu - Giúp cho sinh viên phần nào thấy đƣợc những khó khăn cũng nhƣ tiềm năng, nguồn lực tại địa bàn nghiên cứu từ đó có những giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại địa phƣơng. - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những bài học kinh nghiệm thục tế để phục vụ trong công tác sau này. - Vận dụng và phát huy đƣợc những kiến thức đã học tập và nghiên cứu.
- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và sử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa trong Thực tiễn sản xuất Đánh giá đƣợc đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân xã Tân tiến. Kết quả của đề tài là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo địa phƣơng đƣa ra những giải pháp phù hợp nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân đồng thời nâng cao chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân tại xã nói riêng và ngƣời dân nông thôn nói chung. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niệm về hộ, hộ nông dân và về kinh tế nông hộ 2. Khái niệm hộ Nông dân là một trong các đối tƣợng nghiên cứu của các nhà khoa học, các tổ chức trên các lĩnh vực khác nhau nhất là lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, tất cả các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn, chủ yếu thực hiện qua sự hoạt động của nông dân. Do đó đứng ở mỗi góc độ khác nhau, họ đƣa ra những quan điểm khác nhau về hộ.
- Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế hay từ điển ngôn ngữ thì “Hộ là tất cả những ngƣời cùng sống trong một mái nhà, gồm những ngƣời cùng chung huyết tộc và những ngƣời làm công” Tại cuộc thảo luận quốc tế lần thứ tƣ về quản lý nông trại ở Hà Lan năm 1980 các đại biểu nhất trí rằng: “hộ là một đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác” - “Hộ là những ngƣời cùng sống chung dƣới một mái nhà,cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”(Liên hợp quốc) - Theo (Mc Gee ,1989) “Hộ là một nhóm ngƣời cùng chung huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc, ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ”. Khái niệm hộ nông dân Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng. Do đó hộ nông dân không thể là một đơn vị kinh tế độc lập, mà phải phụ thuộc vào các hệ thống kinh tế lớn của nền kinh tế quốc dân. Khi trình độ phát triển lên mức cao của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thị trƣờng xã hội ngày càng mở 5 rộng và đi vào chiều sâu, thì các hộ nông dân càng phụ thuộc nhiều hơn vào các hệ thống kinh tế rộng lớn không chỉ trong phạm vi một vùng, một nƣớc 2.
khái niệm kinh thế hộ Hộ nông dân là những chủ hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn. (Đỗ trung Hiếu, “Giáo trình Môn: kinh tế nông hộ và trang trại”, Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên “Kinh tế hộ là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực nhƣ đất đai, tiền vốn và tƣ liệu sản xuất đƣợc coi là của chung để tiến hành sản xuất. Có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất - kinh doanh và đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ, đƣợc nhà nƣớc thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển Tóm lại, có thể thấy kinh tế nông hộ là một hình thức cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp. Đƣợc hình thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài, dựa trên sự tƣ hữu các yếu tố sản xuất, là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp với sản xuất nông nghiệp, thích ứng, tồn tại và phát triển trong mọi chế độ kinh tế xã hội.
Vai trò cua kinh tế hộ Kinh tế hộ và kinh tế trang trại đã xuất hiện từ lâu đời, đến nay vẫn đang tồn tại và phát triển, nông hộ là tế bào của kinh tế- xã hội, là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nông nghiệp và nông thôn, có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế, nhất là trong nông nghiêp. Kinh tế nông hộ góp phần làm tăng nhanh sản lƣợng sản phẩm cho xã hội nhƣ lƣơng thực, thực phẩm, nông sản xuất khẩu. Góp phần sử dụng đầy đủ và có hiệu quả các yếu tố sản xuất nhƣ đất đai, lao động, vốn và tƣ liệu sản xuất. Ngoài ra không những chỉ có vai trò lớn về kinh tế mà còn có ý nghĩa rất lớn về mặt xã hội vì việc gia tăng sản phẩm hàng hóa và hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp đã góp phần 6 tăng thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho ngƣời dân ở nông thôn, cải thiện và nâng cao đời sống, là cơ sở kinh tế vững chắc để giải quyết các vấn đề xã hội.
Đặc trưng của kinh tế hộ Kinh tế hộ nông dân gồm các đặc trƣng sau: - Kinh tế hộ là đơn vị sản xuất nhỏ nhƣng lại rất hiệu quả, dù quy mô nhỏ nhƣng vẫn có thể áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới để nâng cao năng suất lao động. Trong thực tế đã chứng minh nông hộ là đơn vị sản xuất kinh doanh thích hợp nhất trong sản xuất nông nghiệp. - Kinh tế hộ sử dụng lao động và tiền vốn của chủ hộ là chủ yếu. - Có sự thống nhất chặt chẽ giữa quyền sở hữu quá trình quản lý và sử dụng các yếu tố sản xuất.
Sở hữu trong hộ nông dân là sở hữu chung, nghĩa là mọi thành viên trong hộ đều có quyền sở hữu chung với những tƣ liệu sản xuất vốn có, cũng nhƣ các tài sản khác của hộ.