MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Cây mía (Đông y gọi là Cam giá vì cam là ngọt, Cam giá là cái gậy có vị ngọt) là cây công nghiệp nhiệt đới có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới của Ấn Độ. Mía ƣa nắng nhiều, nhiệt độ cao, sợ rét, đòi hỏi nhiều nƣớc trong suốt thời gian sinh trƣởng.Tuy nhiên mía có tính thích nghi rộng, mía không những đƣợc trồng nhiều ở miền nhiệt đới, mà còn cả những miền ôn đới. Trong thân cây mía có 8-18% đƣờng, 0,22% protein, 0,5% chất béo, các chất khoáng: Canxi, photpho, sắt, kali, silit, mangane,…một số vitamin, các chất men và một số hoạt chất khác.Trong mía có rất nhiều đƣờng do đó trồng mía chủ yếu để làm đƣờng( đƣờng trắng, đƣờng vàng, đƣờng phên, đƣờng phèn,…) và còn dùng để làm mật, làm nƣớc uống, làm thuốc, chế biến rƣợu, chế biến thực phẩm,…Ở một số vùng đã dùng cả cây mía còn ngọn và lá để thờ trong 3 ngày tết (đặt bên cạnh bàn thờ, mỗi bên 1 cây).
Mía là một trong những cây trồng quan trọng của nƣớc ta, ngoài các giống chuyên trồng để làm đƣờng, ở nƣớc ta còn có các giống để ăn tƣơi và làm thuốc nhƣ mía Bầu, mía Đƣờng chèo, mía Tím, mía Cò ke. Trong những năm qua, cây mía đã giúp nhiều địa phƣơng xóa đói giảm nghèo. Cây mía đã và đang mang lại cho bà con nông dân xã Cẩm Tú, huyện Cẩm Thủy một nguồn thu đáng kể. Tuy nhiên, sau nhiều năm trồng mía và coi đây là một trong những cây xóa đói giảm nghèo, Cẩm Tú vẫn chƣa tiến tới đƣợc mục tiêu phát triển cây mía bền vững.
Không chỉ vậy, là một xã miền núi, diện tích đất canh tác ít, từ lâu cây mía đã và đang là cây “mũi nhọn” để bà con nơi đây giảm nghèo, thực tế cây mía cũng đã giúp nhiều hộ gia đình vƣơn lên khá giả góp phần giảm tỉ lệ hộ 2 nghèo của xã cẩm Tú xuống gần 9%.Cây mía đã giúp bà con có nguồn thu nhập ổn định hàng năm, cùng đó cây mía đã giúp nhiều du khách nhớ đến xã Cẩm Tú- một xã còn khó khăn này. Có thể nói rằng, cây mía chính là hình ảnh đặc trƣng cho Cẩm Tú Những năm gần đây, cùng với việc mở rộng diện tích, thu nhập từ cây mía cũng tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, hiện nay tại Cẩm Tú đang tồn tại một nghịch lý là bà con nông dân không dám mở rộng diện tích trồng mía, cho dù cây mía mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với cấy lúa hoặc trồng ngô. Nguyên nhân chủ yếu của vấn đề này là giá cả thị trƣờng bấp bênh, nguồn thu không ổn định cho ngƣời dân vì nguy cơ “đƣợc mùa mất giá” luôn có thể xảy ra.
Xuất phát từ thực tế đó, đòi hỏi sự xem xét tình hình sản xuất mía của địa phƣơng, đánh giá chính xác hiệu quả kinh tế của cây trồng là một trong những cơ sở để đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao kết quả và hiệu quả sản xuất mía để giúp nông hộ sản xuất mía có hiệu quả hơn. Vì vậy, để giải quyết vấn đề trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế của các hộ trồng mía trên địa bàn xã Cẩm Tú, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa” 1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung - Đánh giá đƣợc thực trạng và đƣa ra một số giải pháp phát triển nhằm nâng cao hiệu quả của việc sản xuất mía, nâng cao thu nhập và đời sống cho hộ nông dân trên địa bàn xã Cẩm Tú.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc thực trạng sản xuất và tiêu thụ cây mía trên địa bàn xã. - Đánh giá đƣợc những thuận lợi, khó khăn trong quá trình sản xuất và phát triển mía tại xã. 3 - Đƣa ra đƣợc những giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế của việc sản xuất trên địa bàn xã. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những bài học kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Vận dụng và phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ đóng góp một phần vào việc đánh giá sát thực hiệu quả kinh tế của việc trồng mía.
Qua đó giúp cho ngƣời dân có cơ sở để có thể tiếp tục phát triển mở rộng sản xuất mía và đƣa ra phƣơng hƣớng để nâng cao hiệu quả kinh tế của cây mía trên địa bàn xã. Đồng thời giúp cho các nhà lãnh đạo địa phƣơng có căn cứ để xây dựng chính sách phát triển cây mía tại địa phƣơng nói riêng và nông sản phẩm hàng hóa trên địa bàn huyện nói chung. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Lý luận chung về mô hình 2.
Khái niệm về mô hình Mô hình là hình mẫu để mô phỏng hoặc thể hiện đối tƣợng nghiên cứu, nó phản ánh đặc trƣng cơ bản nhất và giữ nguyên đƣợc bản chất của đối tƣợng nghiên cứu. Mô hình sản xuất là hình mẫu trong sản xuất kết hợp của các nguồn lực trong điều kiện sản xuất cụ thể, nhằm đạt đƣợc mục tiêu về sản phẩm và lợi ích kinh tế. Phân loại mô hình chung và mô hình sản xuất Có nhiều cách phân loại mô hình nhƣng dƣới góc độ tiếp cận đối tƣợng, mục tiêu nghiên cứu và giới hạn của đề tài, chúng tôi chỉ tập trung vào một số cách phân loại nhƣ sau: - Đứng trên góc độ nghiên cứu mô hình để vận dụng vào thực tiễn sản xuất ngƣời ta chia mô hình thành 2 loại. + Mô hình lý thuyết: Bao gồm hệ thống các quan niệm, lý luận đƣợc phân tích khoa học hoặc trình bày dƣới dạng các phƣơng trình toán học, các phép toán, phƣơng pháp loại suy với các thông số nhất định giúp ngƣời ta đánh giá đƣợc bản chất của các vấn đề nghiên cứu.
+ Mô hình thực nghiệm: Dựa trên cơ sở mô hình lý thuyết để mà vận dụng, triển khai những vấn đề nghiên cứu trong thực tế. - Căn cứ vào góc độ tiếp cận theo quy mô của các yếu tố và phạm vi nghiên cứu của kinh tế học, ngƣời ta chia mô hình thành 2 loại: 5 + Mô hình kinh tế vi mô: Mô phỏng đặc trƣng của các vấn đề kinh tế cụ thể trong các tế bào kinh tế, các bộ phận của nền kinh tế. + Mô hình kinh tế vĩ mô: Mô phỏng biểu đạt những đặc trƣng, quan niệm cơ bản nhất về vấn đề kinh tế chung, về sự phát triển tổng thể của nền kinh tế. - Căn cứ vào phạm vi sản xuất của ngành ngƣời ta chia mô hình thành 2 loại: +Mô hình sản xuất liên ngành: Là mô hình mang đặc trƣng riêng của ngành sản xuất nhƣ trồng trọt, mô hình chăn nuôi, mô hình dịch vụ nông nghiệp, mô hình thủy sản,… + Mô hình sản xuất liên ngành: Là mô hình kết hợp giữa các ngành sản xuất nhằm phát huy tốt nhất sự hỗ trợ nhanh của các ngành sản xuất trong quá trình làm ra sản phẩm nhƣ mô hình sản xuất nông – công nghiệp, mô hình sản xuất nông lâm kết hợp, mô hình nông – lâm – ngƣ nghiệp, mô hình VAC,… Mô hình sản xuất: - Căn cứ vào đặc trƣng riêng của ngành sản xuất kinh doanh ngƣời ta chia mô hình thành các loại.
+ Mô hình thuần nông về trồng trọt + Mô hình ƣơm giống, sản xuất cây con + Mô hình trồng trọt và chăn nuôi kết hợp + Mô hình tổng hợp trồng trọt – chăn nuôi – lâm nghiệp + Mô hình chuyển lâm nghiệp + Mô hình chuyển chăn nuôi - Căn cứ vào quy mô diện tích, loài cây và sản phẩm hàng hóa chủ lực trong mô hình sản xuất ngƣời ta chia ra: + Mô hình cây lƣơng thực gồm: Lúa, ngô, khoai, sắn,… + Mô hình cây công nghiệp: Mía, Cà phê, hồ tiêu, chè,… + Mô hình cây ăn quả gồm: Cam, vải, nhãn, quýt,. 6 + Mô hình vƣờn tạp gồm nhiều loại cây, nhiều tầng và thƣờng hiệu quả kinh tế không cao - Căn cứ theo chuyên đề mô hình gồm có: + Mô hình trồng trọt + Mô hình trồng hoa +Mô hình chăn nuôi + Mô hình trồng cây ăn quả - Căn cứ vào hệ sinh thái của vùng nghiên cứu mô hình gồm: + Mô hình: Cây công nghiệp – chăn nuôi – ao – cây công nghiệp + Mô hình: Cây công nghiệp – chăn nuôi – cây lâu năm - cây lâm nghiệp + Mô hình: Cây công nghiệp – chăn nuôi – cây lâm nghiệp Vai trò của mô hình Mô hình là công cụ nghiên cứu khoa học, phƣơng pháp mô hình hóa là nghiên cứu hệ thống nhƣ một tổng thể. Nó giúp cho các nhà khoa học hiểu biết và đánh giá tối ƣu hóa hệ thống. Nhờ các mô hình ta có thể kiểm tra lại sự đúng đắn của các số liệu quan sát đƣợc và các giả định rút ra nó giúp ta hiểu sâu hơn các hệ thống phức tạp.
Việc thực hiện mô hình giúp cho các nhà khoa học vùng ngƣời nông dân có thể đánh giá đƣợc sự phù hợp và khả năng nhân rộng của mô hình cây trồng vật nuôi tại một khu vực nào đó. Từ dó đƣa ra quyết định tốt nhất nhằm đem lại lợi ích tối đa cho nông dân, phát huy hiệu quả những gì nông dân đã có. Những vấn đề cơ bản về cây mía 2. Nguồn gốc Cây mía xuất hiện trên trái đất từ xã xƣa khi lục địa châu Á và châu Úc còn dính liền với nhau.
Một số tác giả cho rằng vùng Tân Ghi Nê là quê hƣơng của cây mía nguyên thủy. Tuy nhiênm trong tác phẩm “nguồn gốc của cây mía” của De Candelle lại viết “Cây mía đƣợc trồng đầu tiên ở vùng Đông Nam Á, rồi từ đó qua Châu Phi và sau cùng là Châu Mỹ” (Theo R. 7 Khi cây mía đƣợc đƣa vào Vùng Ả Rập, tên Sarkara hay Sarkara đƣợc chuyển thành Sukkar. Từ Ả Rập cây mía đƣợc đƣa sang Êtiôpia, Ai Cập, … ngƣời Ả Rập cũng đem mía vào Tây Ban Nha.
Thái tử Bồ Đào Nha Don Ernique nhập mía đem trồng ở đảo Madeira rồi từ đó chuyển đến Canaria. Chính nơi đây đã sản xuất ra tất cả lƣợng đƣờng tiêu dùng của Châu Âu trong vòng 300 nam. Cây mía đƣợc đƣa sang Châu Mỹ trong chuyến đi thứ hai của Cristop Colon vào năm 1493 và trông đầu tiên ở đảo Santo Domigo.