CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG SIÊU THỊ 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SIÊU THỊ 1. Khái niệm và phân loại siêu thị 1. Khái niệm về siêu thị Siêu thị ra đời lần đầu tiên vào năm 1930 tại Hoa Kỳ, với những hình thức mới mẻ và những ưu thế nổi trội của mình, đã tạo ra cuộc cách mạng trong lĩnh vực thương mại bán lẻ.
“Siêu thị” là từ được dịch ra từ tiếng nước ngoài “Supermarket” (theo tiếng Anh), là loại hình bán lẻ hiện đại, văn minh phát triển rất mạnh trên thế giới, đặc biệt là ở các nước công nghiệp phát triển. Có nhiều quan điểm và cách nhìn nhận khác nhau nên khái niệm siêu thị được hiểu theo nhiều cách tùy từng quốc gia: + Tại Hoa Kỳ: Siêu thị được định nghĩa “Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ tương đối lớn có mức chi phí thấp, tỷ suất lợi nhuận không cao và khối lượng hàng hóa bán ra lớn, bảo đảm thỏa mãn đầy đủ nhu cầu của người tiêu dùng về thực phẩm, bột giặt, các chất tẩy rửa và những mặt hàng chăm sóc nhà cửa” [10]. + Tại Pháp: Siêu thị được định nghĩa “Siêu thị là cửa hàng bán lẻ theo phương thức tự phục vụ, có diện tích từ 400m2 đến 2.500m2 chủ yếu bán hàng thực phẩm và vật dụng gia đình”[16]. + Tại Anh: Siêu thị được định nghĩa “Siêu thị là những cửa hàng bán lẻ thực phẩm lớn, hoạt động trên cơ sở khách hàng tự phục vụ, doanh số hơn 02 triệu USD một năm, với tổng diện tích mặt bằng ít nhất 1.
+ Tại Việt Nam: Siêu thị được định nghĩa “Siêu thị là loại hình cửa hàng hiện đại; kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh; có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, bảo đảm chất lượng; đáp ứng các tiêu chuẩn về diện Luan van -7- tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh; có phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng”[1]. Có thể có rất nhiều khái niệm khác nhau về siêu thị do những quan niệm khác nhau về quy mô, cơ cấu mặt hàng, doanh số, tuy nhiên các khái niệm trên không mẫu thuẫn nhau. Để làm cơ sở cho việc nghiên cứu, luận văn đưa ra khái niệm siêu thị như sau: Siêu thị là cửa hàng bán lẻ hiện đại, kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh với chủng loại hàng hóa rất phong phú, đa dạng, đảm bảo chất lượng và đạt doanh thu cao. Có vị trí thuận lợi, đáp ứng tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh nhất định với những trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, có trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh với phương thức phục vụ văn minh, người mua hàng tự phục vụ chính mình, từ đó tạo khả năng thỏa mãn tốt nhất nhu cầu mua sắm của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội.
Phân loại siêu thị Có nhiều cách phân loại siêu thị dựa trên các tiêu chí khác nhau và tùy thuộc vào điều kiện của từng quốc gia, tuy nhiên có hai cách phân loại rất phổ biến đó là phân loại theo quy mô và phân loại theo hàng hóa kinh doanh: * Phân loại siêu thị theo quy mô, gồm có: - Siêu thị nhỏ: Có thể căn cứ vào diện tích mặt bằng để xác định quy mô cho siêu thị (Theo cách phân loại của Pháp thì những siêu thị có diện tích nhỏ hơn 400m2 được gọi là siêu thị nhỏ), nhưng người ta cũng có thể dựa trên số lượng chủng loại mặt hàng được bán tại siêu thị để xác định quy mô. Tuy nhiên, thông thường siêu thị nhỏ chỉ chuyên bán một số loại hàng hóa như: Đồ chơi trẻ em, quần áo dày dép, dụng cụ thể thao. - Siêu thị vừa: Thường có quy mô, diện tích mặt bằng vừa phải (ở Pháp trung bình có Luan van -8- diện tích khoảng 400m2 đến 2.500m2, còn ở Hoa Kỳ khoảng 1.250m 2), hàng hóa gồm các loại dùng để phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày, khá phong phú, thường từ vài ngàn đến trên 20.000 sản phẩm khác nhau. Vì phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày nên siêu thị thường được đặt ở các khu dân cư có đường giao thông thuận tiện.
- Đại siêu thị: Đại siêu thị là đơn vị thương mại bán lẻ với quy mô lớn, kinh doanh tổng hợp với diện tích trên 2.500m2, có khi lên đến vài chục ngàn m2. Ở Anh đại siêu thị là cửa hàng có diện tích trên 50.000 bộ vuông, ở Pháp và Hoa Kỳ thì đại siêu thị có diện tích lên đến 100. Đại siêu thị thường thuộc sở hữu một tập đoàn thương mại, được tổ chức như một khu tổ hợp bán lẻ với đủ các loại hàng hóa, tập hợp danh mục hàng hóa có thể lên tới 50.000 sản phẩm các loại. Ngoài ra, trên thế giới người ta còn phân siêu thị thành các loại tiêu biểu sau: - Siêu thị thuốc và thực phẩm: Là sự kết hợp giữa siêu cửa hàng và cửa hàng thuốc dưới cùng một mái nhà và các quầy tính tiền chung.
Tuy nhiên mặt hàng thuốc phải chiếm ít nhất 1/3 diện tích và đạt doanh số tối thiể u 15% doanh số của siêu thị. - Siêu thị chính thống: Là cửa hàng tạp hóa tự phục vụ đáp ứng đầy đủ các loại hàng tạp hóa, thực phẩm và chế phẩm với doanh số hàng năm đạt 2 triệu USD. - Siêu cửa hàng: Một dạng nâng cấp hiện đại của siêu thị chính thống với tổng diện tích ít nhất 30.000 feet vuông, doanh số hàng năm hơn 8 triệu USD. Hàng hóa bao gồm thực phẩm, sản phẩm phi thực phẩm và các gian hàng dịch vụ * Phân loại siêu thị theo hàng hóa kinh doanh: Luan van -9- Ngày nay siêu thị là những cửa hàng bán lẻ tổng hợp, bán hàng hóa phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng phổ biến của người dân từ thực phẩm đến vật dụng gia đình, quần áo, giày dép, chất tẩy rửa, hàng vệ sinh, dẫu rằng thực phẩm vẫn là mặt hàng kinh doanh quan trọng nhất tại các siêu thị.
Tuy nhiên với cách hiểu thông thường thì siêu thị gồm mọi dạng cửa hàng bán lẻ áp dụng phương thức kinh doanh hiện đại, chúng ta có thể chia siêu thị thành hai loại sau đây: - Siêu thị tổng hợp: Siêu thị tổng hợp là siêu thị bán nhiều loại hàng hóa cho nhiều loại khách hàng. Hiện nay siêu thị tổng hợp đang ngày càng thịnh hành, có những siêu thị có danh mục hàng hóa vừa rộng và vừa sâu có thể lên tới hàng chục ngàn loại sản phẩm. Tại những siêu thị tổng hợp lớn như vậy, khách hàng có thể mua được hầu hết tất cả các loại hàng hóa đáp ứng đủ nhu cầu phục vụ cho sinh hoạt và cuộc sống, mà không cần phải bước ra khỏi siêu thị để đến một siêu thị khác, thật là tiện lợi. - Siêu thị chuyên doanh: Theo cách hiểu thông thường thì siêu thị chuyên doanh chính là các cửa hàng áp dụng phương thức bán hàng tự chọn.
Tập hợp hàng hóa tại siêu thị chuyên doanh hẹp nhưng sâu, có khả năng thỏa mãn cao nhu cầu của người tiêu dùng, đó có thể là các cửa hàng chuyên bán quần áo, giày dép, trang trí nội thất, kim khí điện máy, đồ chơi trẻ em, sách, mỹ phẩm… 1. Tiêu chuẩn siêu thị * Siêu thị đạt chuẩn là các siêu thị có địa điểm phù hợp với quy hoạch phát triển thương mại của tỉnh; đáp ứng được các tiêu chuẩn cơ bản theo quy định tại Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24/9/2004 của Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương). Tiêu chuẩn siêu thị được phân làm 3 hạng [1], cụ thể như sau: - Về diện tích, số lượng tên hàng: Tiêu chuẩn tối thiểu về Hạng Loại hình Diện tích kinh Số lượng tên doanh (m2) hàng Luan van -10- Tiêu chuẩn tối thiểu về Hạng Loại hình Diện tích kinh Số lượng tên doanh (m2) hàng Siêu thị kinh doanh tổng hợp 5.000 Hạng I Siêu thị chuyên doanh 1.000 Siêu thị kinh doanh tổng hợp 2.000 Hạng II Siêu thị chuyên doanh 500 1.000 Siêu thị kinh doanh tổng hợp 500 4.000 Hạng III Siêu thị chuyên doanh 250 500 - Về quy mô, trang thiết bị kỹ thuật, trình độ tổ chức: + Đối với siêu thị hạng I: Công trình kiến trúc được xây dựng vững chắc, có tính thẩm mỹ cao, thiết kế và trang thiết bị kỹ thuật tiên tiến, hiện đại, đảm bảo các yêu cầu phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, an toàn và thuận tiện cho mọi đối tượng khách hàng; có nơi giữ xe và khu vệ sinh dành cho khách phù hợp với quy mô kinh doanh của siêu thị; hệ thống kho và các thiết bị kỹ thuật bảo quản, sơ chế, đóng gói, bán hàng, thanh toán, quản lý kinh doanh tiên tiến, hiện đại; tổ chức, bố trí hàng hóa theo ngành hàng, nhóm hàng một cách văn minh, khoa học để phục vụ khách hàng trong việc lựa chọn, mua sắm, thanh toán thuận tiện, nhanh chóng; có nơi bảo quản hành lý cá nhân; các dịch vụ ăn uống, giải trí, phục vụ người khuyết tật, trẻ em; giao hàng tận nhà, bán hàng qua mạng, bưu điện, điện thoại. + Đối với siêu thị hạng II: Công trình kiến trúc được xây dựng vững chắc, có tính thẩm mỹ, thiết kế và trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, đảm bảo các yêu cầu phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, an toàn và thuận tiện cho khách hàng; bố trí nơi giữ xe và khu vệ sinh cho khách hàng phù hợp với quy mô kinh doanh của siêu thị; có kho và các thiết bị kỹ thuật bảo quản, đóng gói, bán hàng, thanh toán tiền và quản lý kinh doanh hiện đại; bố trí hàng hóa theo ngành hàng, nhóm hàng một cách văn minh, khoa học để phục vụ khách hàng lựa chọn, mua sắm, thanh toán thuận tiện, nhanh chóng; có nơi bảo quản hành Luan van -11- lý cá nhân; có dịch vụ ăn uống, giải trí, phục vụ người khuyết tật và trẻ em; giao hàng tận nhà, bán hàng qua mạng, bưu điện, điện thoại.