CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM LIÊN KẾT NGÂN HÀNG 1.1 Bảo hiểm liên kết ngân hàng: 1.1 Khái niệm: Bảo hiểm liên kết ngân hàng (bancassurance) là một thuật ngữ tiếng Pháp xuất hiện lần đầu tiên vào thập niên 80 của thế kỷ 20. Nó được hiểu là “chiến lược thâm nhập lẫn nhau theo nhiều mức độ giữa các ngân hàng và công ty bảo hiểm trên thị trường tài chính” (Swiss Re, Sigma No. Sau đó, bancassurance được định nghĩa lại một cách cụ thể hơn “là việc phân phối các sản phẩm bảo hiểm qua hệ thống các ngân hàng thương mại (tiếng Anh là Bank Assurance hay Assure Banking)” (Swiss Re, Sigma No. Định nghĩa này ngụ ý rằng : Việc phân phối sản phẩm bảo hiểm của các ngân hàng không phải là đặc trưng duy nhất của bancassurance, mặc dù điều này đã và vẫn là một trong những khía cạnh chính của bancassurance như nhận thức và thực hành ở một số nước.
Assurfinance – việc phân phối các dịch vụ tài chính ngân hàng bởi các nhà bảo hiểm cũng là một hoạt động phù hợp với định nghĩa rộng hơn của bancassurance. Một vài định nghĩa khác tập trung vào mức độ thâm nhập lẫn nhau giữa ngân hàng và bảo hiểm; một số nhà nghiên cứu cho rằng bancassurance thực sự đòi hỏi một mức độ hợp nhất đủ cao giữa hai ngành này. Một số quan niệm khắt khe hơn cho rằng sản phẩm bảo hiểm phải được thiết kế đặc biệt để phù hợp với kênh phân phối qua ngân hàng. Theo tạp chí Sigma số 5, 2007, bancassurance được định nghĩa là “nỗ lực hợp tác của ngân hàng và bảo hiểm để đề nghị khách hàng của ngân hàng mua bảo hiểm”.
Trong khi đó ở lục địa Châu Âu, bancassurance được định nghĩa như sau: Việc phân phối các sản phẩm bảo hiểm kết hợp tài chính (all finance) không chỉ giới hạn ở các ngân hàng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Việc phân phối dịch vụ tài chính ngân hàng bởi các nhà bảo hiểm –assurfinance được loại trừ 1.2 Sự hình thành và phát triển của bảo hiểm liên kết ngân hàng Trên thế giới hoạt động bảo hiểm liên kết ngân hàng đã xuất hiện từ rất lâu đời nhưng mãi đến những năm 80 của thế kỉ 20, thuật ngữ bancassurance mới được sử dụng chính thức tại Pháp. Khái niệm bảo hiểm liên kết ngân hàng bao hàm cả hoạt động triển khai các sản phẩm bảo hiểm từ phía ngân hàng. Các nhân tố tác động đến sự xuất hiện bancassurance Nhu cầu dịch vụ tài chính trọn gói, tránh việc tốn thời gian, chi phí và hồ sơ phức tạp.
Nhu cầu khách hàng ngày càng đa dạng, họ muốn các sản phẩm mang tính bảo vệ, tiết kiệm và đầu tư Yêu cầu tiết kiệm chi phí hoạt động của công ty bảo hiểm và ngân hàng. Khi có sự kết hợp, cả hai bên đều có những lợi ích riêng cho mình Sự phát triển công nghệ thông tin giúp cho việc lưu trữ, khai thác cơ sở dữ liệu khách hàng, cung cấp dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm nhanh chóng, thuận tiện Xu hướng giảm phụ thuộc vào mạng lưới đại lý của doanh nghiệp bảo hiểm Chính sách tự do hóa tài chính cho phép sự thâm nhập lẫn nhau giữa hoạt động bảo hiểm và ngân hàng. Bên cạnh đó, xu thế toàn cầu hóa cũng thúc đẩy bancassurance ra đời và phát triển. Cho đến nay, ở nhiều nước trên thế giới, phần lớn doanh thu phí bảo hiểm được thực hiện qua hệ thống ngân hàng như: Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha.
Đặc biệt là ở Pháp – nơi khởi nguồn của hoạt động bancassurance - vẫn được đánh giá là một trong những nước thực hiện thành công bancassurance nhất trên thế giới.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến bảo hiểm liên kết ngân hàng: Bancassurance là sản phẩm tài chính, nên việc có phát triển được hay không phụ thuộc rất nhiều vào những yếu tố sau : TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Điều kiện kinh tế xã hội: Ở những nước có nền kinh tế phát triển, hệ thống ngân hàng lớn, vững mạnh về tài chính, kiểm soát tốt rủi ro, xã hội văn minh hiện đại, con người sẽ có cơ hội tiếp cận đầy đủ các dịch vụ tài chính, ý thức hơn trong vấn đề phải đối mặt với rủi ro, nên nhu cầu về bảo hiểm thường rất cao, bởi họ mong muốn được đảm bảo an toàn trên nhiều phương diện. Nhờ vậy bancassurance được người dân dễ dàng đón nhận. Trái lại, ở các nước kém phát triển ngoài lý do thu nhập chi phối, người dân nhận thức không đầy đủ về rủi ro và hậu quả của rủi ro, nên nhu cầu bảo hiểm ở những nước này rất thấp và thị trường bảo hiểm đặc biệt là bảo hiểm nhân thọ - trong đó có bancassurance - không phát triển. Mức sống của người dân: Theo tháp nhu cầu của Abraham Maslow, nhu cầu đầu tiên và quan trọng nhất, cơ bản nhất của con người là nhu cầu sinh lý hay còn gọi là nhu cầu vật chất tối thiểu (ăn, mặc, ở, đi lại.
Một khi nhu cầu này chưa được đáp ứng thì các nhu cầu khác của con người chưa được coi trọng. Chỉ khi con người được đáp ứng và thoả mãn các nhu cầu tối thiểu thì họ mới quan tâm đến các nhu cầu khác cao hơn. Do vậy, khi thu nhập của người dân còn thấp và chưa đủ trang trải các nhu cầu sinh lý thì dẫu họ có nhận thức được vai trò của bảo hiểm, họ cũng không quan tâm đến việc tham gia bảo hiểm. Còn khi mức sống của người dân cao, họ sẽ biết đến các dịch vụ ngân hàng, chú ý đến rủi ro cho bản thân và gia đình, bancassurance sẽ có cơ hội tiếp cận và phát triển.
Chính sách vĩ mô của nhà nước: một đất nước có tỷ lệ lạm phát thấp, lãi suất ổn định,.; các chính sách của nhà nước như chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa,. mang tính tích cực, khuyến khích bảo hiểm thì ở đó bancassurance được hình thành và phát triển ngày càng mạnh mẽ. Ở các nước châu Âu có giá trị đồng tiền ổn định, các chính sách tiền tệ của nhà nước không có sự đột biến, chính phủ đánh thuế trên tiền lãi ngân hàng, … thì bancassurance có cơ hội phát triển và đóng vai trò là kênh phân phối bảo hiểm quan trọng. Ngược lại, ở nước có tỷ lệ lạm phát cao dẫn đến nhà nước thường xuyên thay đổi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 chính sách tiền tệ lúc nới lỏng, lúc thắt chặt nhằm kiểm soát lạm phát, chính phủ chưa thu thuế trên lãi gửi ngân hàng,… thì bancassurance khó có cơ hội để phát triển.4 Tiêu chí đánh giá bảo hiểm liên kết ngân hàng Từ những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động bảo hiểm liên kết ngân hàng nêu trên, các công ty bảo hiểm sẽ làm căn cứ để tiến hành nghiên cứu thị trường trước khi quyết định triển khai bancassurance.
Khi bancassurance ra đời cần có các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của nó, từ đó các công ty bảo hiểm đưa ra những định hướng chiến lược phát triển phù hợp cho giai đoạn kế tiếp. Để xây dựng các tiêu chí này, đòi hỏi doanh nghiệp bảo hiểm phải thống kê số liệu và công bố thông tin cho cơ quan quản lý. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả bancassurance gồm: Số lượng hợp đồng bancassurance trong năm: Đây là tiêu chí để các nhà quản lý ước tính được số lượng người tham gia bancassurance tại một khu vực. Số lượng hợp đồng bancassurance năm sau cao hơn năm trước cho thấy bảo hiểm liên kết ngân hàng được đón nhận tại khu vực đó, nó thể hiện tiềm năng phát triển bancassurance Tỷ lệ phí bancassurance trong tổng phí bảo hiểm nhân thọ thu được trong năm: tiêu chí này thể hiện giá trị bancassurance đem lại cho thị trường bảo hiểm tại một khu vực.
Trên thế giới tỷ lệ này từ 10% trở lên được đánh giá là tốt, bancassurance hoạt động có hiệu quả. Trong hai tiêu chí đánh giá hiệu quả bancassurance thì đây là tiêu chí quan trọng nhất.2 Các hình thức bảo hiểm liên kết ngân hàng Trên thế giới, bancassurance phát triển chủ yếu theo 4 hình thức: thỏa thuận phân phối, liên minh chiến lược, liên doanh liên kết và tập đoàn dịch vụ tài chính. Mỗi hình thức bancassurance cho thấy từng mức độ thâm nhập lẫn nhau giữa công ty bảo hiểm và ngân hàng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Thỏa thuận phân phối: Theo hình thức này, ngân hàng là trung gian phân phối sản phẩm bảo hiểm cho một hay nhiều công ty bảo hiểm khác nhau.
Các sản phẩm bảo hiểm được ngân hàng phân phối độc lập với sản phẩm ngân hàng hoặc được gắn cùng với sản phẩm ngân hàng. Ngân hàng sẽ nhận được hoa hồng từ công ty bảo hiểm cho việc phân phối này. Thuận lợi: o Ngân hàng có thể triển khai sản phẩm nhanh mà không cần đầu tư nhiều cho việc nghiên cứu xây dựng sản phẩm bảo hiểm. o Ngân hàng không cần chia sẻ cơ sở dữ liệu khách hàng với công ty bảo hiểm.
Khó khăn: o Ngân hàng phụ thuộc vào công ty bảo hiểm: muốn đưa ra sản phẩm bảo hiểm nào, ngân hàng cần sự chấp thuận của công ty bảo hiểm, bên cạnh đó ngân hàng còn phụ thuộc vào chính sách phát triển sản phẩm của công ty bảo hiểm o Không có sự chuyển giao công nghệ từ công ty bảo hiểm cho ngân hàng: như phần mềm quản lý, kinh nghiệm triển khai,…. o Hệ thống ngân hàng chưa tích hợp với sản phẩm của công ty bảo hiểm Ở hình thức thỏa thuận phân phối, một ngân hàng chỉ nên làm với một công ty bảo hiểm mà thôi. Nếu làm với nhiều công ty bảo hiểm, ngân hàng phải thực sự nắm vững các sản phẩm của các công ty bảo hiểm mà mình liên kết 1.2 Liên minh chiến lược: Hình thức liên minh chiến lược là hình thức mà ngân hàng và công ty bảo hiểm nắm giữ cổ phần của nhau, ngân hàng sẽ phân phối sản phẩm cho công ty bảo hiểm với tư cách là đồng minh chiến lược. Ở hình thức này, hai bên có mức độ kết hợp cao hơn trong việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ và quản lý kênh phân phối.
Thuận lợi: Ngân hàng và công ty bảo hiểm có thể chia sẻ cơ sở dữ liệu khách hàng cho nhau. Khó khăn: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Hình thức này đòi hỏi cả hai bên đều phải đầu tư lớn và lâu dài vào công nghệ thông tin và nhân sự bán hàng.3 Liên doanh liên kết Đây là hình thức ngân hàng và công ty bảo hiểm góp vốn liên doanh thành lập một công ty bảo hiểm mới.