CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU VẬN CHUYỂN BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Vai trò của vận tải biển và sự cần thiết của bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển. Vai trò của vận tải biển Việc thông thương buôn bán đóng vai trò quan trọng đối với mỗi quốc gia.Để vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu người ta sử dụng nhiều phương thức khác nhau : đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển… Nhưng cho đến nay vận tải đường biển vẫn giữ một vị trí quan trọng, chiếm tới 80% khối lượng hàng hóa trong buôn bán quốc tế. Sản lượng hàng hóa vận chuyển hàng năm đạt 6.000 tỷ tấn và khối lượng vận chuyển đạt khoảng 25.000 tỷ tấn/hải lý.
Sở dĩ ngành vận tải biển lại chiếm vị trí quan trọng trong thương mại quốc tế là bởi những ưu điểm như sau : - Vận tải biển có năng lực vận chuyển lớn : Phương tiện trong vận tải bằng đường biển là các tàu có sức chở rất lớn, lại có thể chạy nhiều tàu trong cùng một thời gian trên cùng một chuyến đường, thời gian tàu nằm chờ tại các cảng giảm nhờ sử dụng container và các phương tiện xếp dỡ hiện đại nên khả năng thông quan của một cảng là rất lớn. - Vận tải biển thích hợp cho việc vận chuyển hầu hết các loại hàng hóa khác nhau trong thương mại quốc tế. Đặc biệt hiệu quả là các loại hàng rời có khối lượng lớn và giá trị thấp như : than đá, quặng, ngũ cốc photpho và dầu mỏ. - Chi phí đầu tư xây dựng các tuyến đường hàng hải thấp : Các tuyến đường hàng hải hầu hết là các tuyến đường tự nhiên không đòi hỏi nhiều vốn, nguyên vật liệu, sức lao động để xây dựng, duy trì, bảo quản, trừ việc xây dựng các kênh đào và hải cảng.
Sv: Dương Thị Phương Anh 3 Lớp:CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Giá thành vận tải biển rất thấp : Ví dụ cước phí trung bình vận chuyển cùng một loại hàng hóa bằng đường hàng không là 7$/kg, trong khi đó vận chuyển bằng đường biển là 0, 7$/kg. Giá thành vận tải biển thuộc loại thấp nhất trong các loại phương tiện vận tải do trọng tải tàu biển lớn, cự ly vận chuyển trung bình lớn, biên chế ít nên năng suất lao động trong ngành vận tải biển cao. Nhiều tiến bộ khoa học và kỹ thuật trong vận tải và thông tin được áp dụng nên giá thành vận tải biển có xu hướng ngày càng hạ hơn. - Tiêu thụ nhiên liệu trên 1 tấn trọng tải thấp, chỉ cao hơn vận tải đường sông một ít.
- Vận chuyển đường biển góp phần phát triển mối quan hệ kinh tế với các nước, thực hiện đường lối kinh tế đối ngoại của Nhà nước, góp phần tăng thu ngoại tệ, thay đổi cơ cấu hàng hóa và cơ cấu thị trường trong buôn bán quốc tế. Sự cần thiết của bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển. - Vận tải bằng đường biển chịu nhiều tác động của điều kiện tự nhiên như : mưa, bão, lũ lụt, sóng thần. Cũng vì quãng đường đi lại dài lại đi qua nhiều quốc gia khác nhau với nhiều đặc điểm khí hậu khác nhau nên các yếu tố thiên nhiên diễn ra không theo một quy luật nhất định nào.
Chính vì thế, mặc dù khoa học kỹ thuật đang ngày càng phát triển mạnh mẽ và có thể dự báo thời tiết nhưng rủi ro vẫn xảy ra. Hơn nữa, hiện nay, điều kiện khí hậu đang có những biến đổi thất thường, các hiện tượng thiên nhiên xảy ra ngày càng nhiều, nhất là các cơn bão nên tổn thất cũng dễ xảy ra hơn. - Đường vận chuyển dài nên các tàu nhiều khi phải dừng chân tại các quốc gia khác nhau do vậy bị ảnh hưởng bởi các chính sách pháp luật của các quốc gia đó. Nhất là các quốc gia có chiến tranh, đình công hay là có quan hệ Sv: Dương Thị Phương Anh 4 Lớp:CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính ngoại giao không tốt đối với các quốc gia sở hữu tàu hoặc hàng hóa chuyên chở trên tàu.
- Trong quá trình vận chuyển đôi khi cũng xảy ra rủi ro đâm va hoặc trục trặc kỹ thuật do sai sót trong việc thiết kế, chế tạo, bảo dưỡng tàu. Các tàu biển hoạt động trên vùng biển rộng lớn, vì vậy, khi xảy ra sự cố thì việc cứu hô, cứu nạn rất khó khăn. Mặt khác, thị trường hàng hải rất lớn, và hiện nay số lượng tàu được đưa vào khai thác nhiều, khối lượng vận tải lớn, giá trị hàng hóa cao, cho nên nếu tổn thất xảy ra thì hậu quả là vô cùng nghiêm trọng. - Người chuyên chở nếu sai sót cũng có thể gây nên tổn thất.
Đại bộ phận các công ước về vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và luật hàng hải của các quốc gia trên thế giới, trong đó có cả Luật của Việt Nam đều cho phép người chuyên chở giới hạn trách nhiệm bồi thường. Vì vậy mà các nhà xuất nhập khẩu không bù đắp được thiệt hại thực tế xảy ra. Vì những lý do trên, để khắc phục những rủi ro, tổn thất có thể xảy ra, bên cạnh việc người ta ngày càng hiện đại hóa, nâng cao chất lượng các đội tàu thì người ta cũng tính đến một biện pháp hữu hiệu để giải quyết thiệt hại bằng cách bù đắp kinh tế, đó là Bảo hiểm-hình thức phân tán rủi ro theo nguyên lý cộng đồng. Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển ra đời từ rất sớm và phát triển không ngừng.Cho đến nay, nghiệp vụ bảo hiểm này đã có bề dày lâu năm và mặc nhiên trở thành tập quán thương mại quốc tế trong hoạt động ngoại thương.
Phân loại rủi ro và tổn thất trong nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển. Phân loại rủi ro 1. Căn cứ vào nguyên nhân gây ra tổn thất Căn cứ theo nguyên nhân gây ra tổn thất, rủi ro có thể chia làm 3 loại: Sv: Dương Thị Phương Anh 5 Lớp:CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Rủi ro do thiên tai gây ra, là những hiện tượng mà con người không thể chi phối được như : biển động, bão lốc, sóng thần. Rủi ro do tai nạn bất ngờ ngoài biển, là những tai nạn xảy ra đối với con tàu ở ngoài biển : mắc cạn, chìm đắm, mất tích.
Rủi ro do con người gây ra : ăn trộm, ăn cắp, chiến tranh, đình công. Căn cứ vào nghiệp vụ bảo hiểm Các rủi ro thông thường được bảo hiểm : là các rủi ro được bảo hiểm một cách bình thường theo những điều kiện bảo hiểm gốc. * Rủi ro chính :là những hiểm họa chủ yếu của biển, thường gây ra những tổn thất lớn cho chủ hàng và chủ tàu - Rủi ro mắc cạn : là hiện tượng đáy tàu chạm sát với đáy biển hoặc chướng ngại vật do một số sự cố bất thường gây ra làm cho tàu không chạy được nữa khiến hành trình của tàu bị gián đoạn hoặc thậm chí bị chấm dứt. - Rủi ro chìm đắm :là hiện tượng toàn bộ phần nổi của con tàu bị chìm xuống nước do một sự cố bất ngờ xảy ra khi tàu đang hành thủy hoặc neo đậu.
- Rủi ro cháy : là hiện tượng oxy hoá có tỏa nhiệt cao gây ra bởi một sự cố bất ngờ không kiểm soát được xảy ra trên tàu + Cháy bình thường : do nguyên nhân từ bên ngoài hay do những nguyên nhân khách quan như thiên tai, sơ suất của người không phải người được bảo hiểm, buộc phải thiêu hủy để tránh bị địch bắt hoặc tránh lây lan dịch bệnh. + Cháy nội tì : Do bản thân hàng hóa tự bốc cháy mà người bảo hiểm chứng minh được là do quá trình bốc xếp hàng hóa lên tàu không thích hợp hoặc do bản chất tự nhiên của hàng hóa Công ty bảo hiểm chỉ bồi thường cháy bình thường.trường hợp hàng cháy tự phát do nội tỳ, bảo hiểm chỉ chấp nhận bồi thường nếu hàng hóa này được xếp lên tàu trong điều kiện và trạng thái thích hợp. Sv: Dương Thị Phương Anh 6 Lớp:CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Rủi ro đâm va :là hiện tượng phương tiện vận chuyển bị va chạm với một vật thể cố định hoặc di động. - Rủi ro ném bỏ xuống biển: Ám chỉ hành động ném hàng hóa hoặc một phần thiết bị dự trữ của tàu xuống biển để làm nhẹ tàu hoặc để tránh một nguy cơ nguy hiểm khác nhằm cứu tàu, cứu hàng khi gặp tai nạn.
- Rủi ro mất tích : là trường hợp tàu không đến được cảng như quy định của hợp đồng và sau một khoảng thời gian nhất định kể từ ngày hành trình bị mất tin tức về tàu và hàng hóa trên tàu. + Pháp :tàu được coi là mất tích là trong vòng 6 tháng đối với hành trình ngắn và 12 tháng đối với hành trình dài. + Anh và các nước theo luật Anh : thời gian tuyên bố tàu mất tích bằng 3 lần hành trình nhưng không nhỏ hơn 2 tháng và không lớn hơn 6 tháng. + Việt Nam : thời gian tuyên bố tàu mất tích bằng 3 lần hành trình của tàu nhưng không nhỏ hơn 3 tháng * Các rủi ro phụ : là những rủi ro ít xảy ra, chỉ được bảo hiểm trong các điều kiện bảo hiểm rộng nhất: vỡ, cong, bẹp, rỉ, hấp hơi, nóng, lây hại, lây bẩn, hư hại do móc cẩu, chuột bọ và côn trùng, nấm mốc, rò chảy, xây sát, rơi vãi… Trong đó : - Vỡ, cong, bẹp: là hiện tượng hàng hóa bị hư hại trong quá trình vận chuyển và bốc dỡ do cẩu thả, nặng tay, do va đập vào hàng hóa khác, do bị rơi hoặc tác động của ngoại lực.
- Rỉ: là hiện tượng hàng kim loại bị oxy hóa hoặc bị ăn mòn hóa học do độ ẩm cao trong hàng hóa hoặc hàng hóa bị ngấm nước mưa, nước ngọt, nước mặn hoặc nhiễm hơi axit. - Hấp hơi: là hiện tượng không khí trong hầm hàng có độ ẩm quá cao ngưng đọng lại thành nước làm hỏng hàng. Sv: Dương Thị Phương Anh 7 Lớp:CQ50/03.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Nóng: là hiện tượng hàng hóa bị nóng do tính chất riêng của hàng, do lây sang từ hàng hóa khác, do máy lạnh của tàu bị hỏng hoặc do xếp gần buồng máy.