Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH ĐẶC THÙ 1. Những vấn đề lý luận về phát triển sản phẩm du lịch đặc thù 1. Một số khái niệm liên quan Trong đề tài này, các khái niệm công cụ được hiểu thống nhất theo Luật Du lịch số 09/2017/QH14 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 19 tháng 6 năm 2017, cụ thể như sau: 1. Du lịch Điều 3, Luật Du lịch Việt Nam, năm 2017 : Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác.
- Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến. - Hoạt động du lịch là hoạt động của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân cư có liên quan đến du lịch.2 Sản phẩm du lịch Điều 3, Luật Du lịch Việt Nam, năm 2017 : Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. Sản phẩm du lịch là một thuật ngữ có rất nhiều quan niệm khác nhau tùy theo hướng tiếp cận. Đây là khái niệm rộng, chỉ tổng thể các yếu tố hữu hình hoặc vô hình, kết hợp với nhau, tạo thành các sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, làm thỏa mãn nhu cầu của du khách trong hoạt động du lịch.
- Ở phạm vi điểm đến, sản phẩm du lịch gắn liền với một điểm đến cụ thể gắn với dạng tài nguyên du lịch cụ thể phục vụ cho nhu cầu của du khách. - Ở phạm vi dịch vụ, sản phẩm du lịch gắn liền với những dịch vụ cụ thể nhằm thỏa mãn nhu cầu du khách như: dịch vụ ăn uống, lưu trú, vận chuyển, dịch vụ tham quan, vui chơi, giải trí, mua sắm và các dịch vụ khác… - Ở phạm vi tour tuyến, sản phẩm du lịch được gắn với sản phẩm cụ thể mà công ty lữ hành xây dựng ra, đó là những chương trình du lịch dưới dạng trọn gói hoặc từng phần cung cấp cho phù hợp với nhu cầu du khách. Dưới góc độ nghiên cứu của đề tài, nhóm tác giả tiếp cận khái niệm sản phẩm du lịch dưới dạng là tổng hợp các tài nguyên du lịch và dịch vụ du lịch, hàng hóa và tiện 14 Mẫu BM-04/QLKH-06a Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài KH&CN nghi cung ứng cho du khách do địa phương và các tổ chức kinh doanh du lịch cung cấp nhằm phục vụ và thỏa mãn nhu cầu của những đối tượng khách khác nhau. Sản phẩm du lịch đặc thù Sản phẩm du lịch đặc thù là sản phẩm du lịch tổng thể của một điểm đến, với những đặc tính độc đáo/duy nhất, nguyên bản và đại diện về tài nguyên du lịch (tự nhiên và văn hóa) cho một lãnh thổ/ điểm đến du lịch với những dịch vụ độc đáo, sáng tạo không chỉ làm thỏa mãn nhu cầu/mong đợi của du khách mà còn tạo được ấn tượng bởi tính độc đáo và sáng tạo.
Sản phẩm du lịch đặc thù cũng có thể được hiểu là những sản phẩm du lịch được tạo ra nhằm đáp ứng nhu cầu của các nhóm khách du lịch nhất định, với những yêu cầu riêng biệt. Những sản phẩm này không chỉ mang tính đại diện cho một vùng đất, một nền văn hóa hoặc một phong tục mà còn phải khác biệt, độc đáo, và không dễ thay thế bởi những sản phẩm du lịch khác. Chúng thường được phát triển dựa trên nguồn lực đặc trưng của địa phương (thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, con người,…) và thường có xu hướng gắn kết sâu sắc với địa phương đó. Sản phẩm du lịch đặc thù thường đi kèm với trải nghiệm du lịch sâu sắc hơn, hướng đến việc đem lại giá trị văn hóa và giáo dục cho khách du lịch, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào quá trình cung cấp dịch vụ.
Điều này không chỉ giúp gia tăng giá trị cho sản phẩm mà còn bảo tồn và phát triển văn hóa địa phương. Sản phẩm du lịch đặc thù cũng có thể được hiểu là hệ thống sản phẩm du lịch của một điểm đến, được tạo nên bởi các tài nguyên du lịch mang tính độc đáo, hấp dẫn, nguyên bản của điểm đến và các dịch vụ du lịch, hàng hóa cũng như các tiện nghi cung ứng cho du khách, từ đó hình thành các sản phẩm du lịch mang đặc trưng và riêng có của điểm đến nhằm thỏa mãn nhu cầu của du khách. Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù là một quá trình mà trong đó các giá trị về tài nguyên du lịch cũng như các dịch vụ du lịch, hàng hóa và tiện nghi cung ứng cho du khách của điểm đến được sử dụng tối đa để đáp ứng nhu cầu của du khách và cư dân địa phương. Để phát triển sản phẩm du lịch đặc thù thì bên cạnh việc dựa vào các tài nguyên du lịch cũng như các yếu tố bổ trợ để tạo nên giá trị sản phẩm du lịch riêng có thì còn cần phải nghiên cứu và đánh giá đầy đủ về các nguyên tắc, yêu cầu chung cũng như phương thức xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù tại điểm đến.
15 Mẫu BM-04/QLKH-06a Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài KH&CN 1. Chương trình du lịch Khoản 8, điều 3 Luật Du lịch (2017): Chương trình du lịch là văn bản thể hiện lịch trình, dịch vụ và giá bán được định trước cho chuyến đi của khách du lịch từ điểm xuất phát đến điểm kết thúc chuyến đi. Theo Nguyễn Văn Mạnh và Trần Thị Minh Tuyết (2006) trong Giáo trình Quản trị lữ hành, NXB Giáo dục "Chương trình du lịch là một kế hoạch chi tiết về việc tổ chức chuyến du lịch, bao gồm sự kết hợp các yếu tố như phương tiện vận chuyển, nơi ở, ăn uống, và các dịch vụ khác nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách". Như vậy, chương trình du lịch là một kế hoạch cụ thể bao gồm các hoạt động, điểm đến và dịch vụ mà một tổ chức hoặc doanh nghiệp lữ hành cung cấp cho du khách.
Thường bao gồm các yếu tố: phương tiện di chuyển, chỗ ở, lịch trình tham quan, hoạt động giải trí và các dịch vụ bổ trợ khác; là kế hoạch chi tiết và sắp xếp trước các hoạt động, dịch vụ trong suốt quá trình tham quan, từ lúc khởi hành cho đến khi kết thúc chuyến đi. Mục tiêu của chương trình du lịch là mang đến cho khách hàng một trải nghiệm du lịch hoàn chỉnh, đảm bảo sự tiện lợi, thoải mái và an toàn. Chức năng của chương trình du lịch là tạo ra trải nghiệm du lịch hoàn chỉnh, thỏa mãn nhu cầu và mong đợi của du khách, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Các yếu tố cấu thành chương trình du lịch - Lịch trình tham quan: là yếu tố then chốt, giúp du khách có cái nhìn tổng quan về các điểm đến và thời gian biểu của chuyến đi.
- Phương tiện di chuyển: bao gồm các phương tiện đường bộ, hàng không, đường thủy, tùy thuộc vào loại hình du lịch và địa điểm. - Dịch vụ lưu trú: sự lựa chọn giữa các loại hình lưu trú như khách sạn, khu nghỉ dưỡng, nhà nghỉ sinh thái hoặc homestay có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm du khách. - Dịch vụ ăn uống: tạo cơ hội cho du khách trải nghiệm ẩm thực địa phương là một phần không thể thiếu trong chương trình du lịch. - HDV du lịch: là người đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin, làm cầu nối văn hóa, và đảm bảo rằng trải nghiệm của du khách được tối ưu hóa.
Phân loại chương trình du lịch - Chương trình du lịch trọn gói (All-inclusive): Bao gồm tất cả các chi phí từ phương tiện di chuyển, lưu trú, ăn uống đến các hoạt động tham quan. - Chương trình du lịch tự chọn (Flexible tour): Cho phép du khách lựa chọn các thành phần của chuyến đi theo ý thích. 16 Mẫu BM-04/QLKH-06a Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài KH&CN - Chương trình du lịch chuyên đề (Thematic tour): Tập trung vào một chủ đề cụ thể như du lịch sinh thái, du du lịch văn hóa, du lịch mạo hiểm hoặc MICE (du lịch hội họp, khen thưởng). Các nguyên tắc, yêu cầu chung và phương thức xây dựng, phát triển sản phẩm du lịch đặc thù - Nguyên tắc phát triển sản phẩm du lịch đặc thù: + Nguyên tắc phát triển hệ thống: Sản phẩm phải được phát triển một cách hệ thống và đồng bộ, tránh trùng lặp ảnh hưởng đến sức hấp dẫn tổng thể.
+ Nguyên tắc kinh tế thị trường: Sản phẩm có nét đặc thù riêng biệt để tạo ra thương hiệu và sức cạnh tranh lớn trong thị trường khu vực. Sản phẩm phải đáp ứng được toàn diện các nhu cầu đa dạng của thị trường mục tiêu (nhu cầu vật chất, nhu cầu tinh thần, khả năng chi trả, khả năng tiếp cận). Sản phẩm phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế-xã hội đặc thù của địa phương và khả năng đầu tư sản xuất của doanh nghiệp để tiết kiệm chi phí, đem lại lợi nhuận cao. + Nguyên tắc bền vững môi trường: Sản phẩm phải góp phần bảo tồn và tôn vinh được các giá trị tài nguyên và môi trường của khu vực.
Sản phẩm phải tạo điều kiện cho các ngành nghề địa phươngcùng phát triển và cuốn hút được người dân tham gia vào quá trình đầu tư sản xuất. - Các yêu cầu đối với sản phẩm du lịch đặc thù: + Yêu cầu chung với tất cả các loại hình dịch vụ là thông qua hoạt động của mình để giới thiệu với du khách các giá trị đặc thù của tài nguyên du lịch. + Yêu cầu riêng với từng loại hình dịch vụ du lịch như dịch vụ lữ hành, dịch vụ vận chuyển, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí, dịch vụ hàng hóa phải đảm bảo những tiêu chí riêng nhưng luôn phải mang nét đặc trưng riêng của từng loại hình dịch vụ tại điểm đến.