Luận Văn Tốt Nghiệp: Giải Pháp Phân Loại Áp Mã Chính Xác Và Thống Nhất Hàng Hóa Xuất Nhập Khẩu

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp giải pháp để phân loại áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sỹ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Sự cần thiết nghiên cứu luận án
• Tình hình nghiên cứu đề tài ở nước ngoài và ở trong nước
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu của luận án
• Đối tượng nghiên cứu
• Giới hạn phạm vi nghiên cứu của luận án
• Phương pháp nghiên cứu của luận án
• Những đóng góp mới của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM, NỘI DUNG, VAI TRÒ CỦA VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 1.1.1. Tổng quan về phân loại, áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.1.2. Khái niệm “chính xác” và “thống nhất” trong phân loại, áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.1.3. Nội dung của việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.1.4. Vai trò của việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.2. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 1.2.1. Nội dung liên quan đến việc hoàn thiện văn bản pháp luật, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực phân loại, áp mã hàng hóa XNK
• 1.2.2. Nội dung liên quan đến công tác hiện đại hóa và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong phân loại, áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.2.3. Nội dung liên quan đến công tác đào tạo, tuyên truyền chính sách pháp luật về phân loại, áp mã hàng hóa XNK
• 1.2.4. Nội dung liên quan đến quy trình nghiệp vụ hải quan về kiểm tra, giám sát hàng hóa XNK
• 1.2.5. Nội dung liên quan đến công tác phân tích, giám định hàng hoá xuất nhập khẩu
• 1.3. SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 1.3.1. Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK nhằm đáp ứng yêu cầu vừa tạo thuận lợi, vừa quản lý đúng pháp luật hoạt động xuất nhập khẩu
• 1.3.2. Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK nhằm thực hiện thu đúng, thu đủ, thu công bằng về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
• 1.3.3. Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa hải quan và thực hiện các cam kết quốc tế về phân loại hàng hóa
• 1.4. CÁC NHÂN TỐ CƠ BẢN TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 1.4.1. Các nhân tố quốc tế tác động đến việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.4.2. Các nhân tố trong nước tác động đến việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 1.5. KINH NGHIỆM THỰC HIỆN VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU CỦA CƠ QUAN HẢI QUAN MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 1.5.1. Kinh nghiệm của Hải quan Hàn Quốc
• 1.5.2. Kinh nghiệm của Hải quan Trung Quốc
• 1.5.3. Kinh nghiệm của Hải quan Pháp
• 1.5.4. Kinh nghiệm của Hải quan Malaysia
• 1.5.5. Một số bài học rút ra từ kinh nghiệm phân loại, áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu của 4 nước nói trên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 2.1. KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HÓA VÀ TỔ CHỨC QUẢN LÝ CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM
• 2.1.1. Khái quát hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa
• 2.1.2. Cơ sở pháp lý và tổ chức quản lý của Hải quan Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 2.2.1. Phân loại, áp mã với hàng hóa có nhiều tác dụng
• 2.2.2. Phân loại, áp mã với hàng hóa hỗn hợp, đa thành phần
• 2.2.3. Phân loại, áp mã với mặt hàng nhiều thành phần với xuất xứ khác nhau
• 2.2.4. Phân loại, áp mã với hàng hóa có nhiều chi tiết tách rời
• 2.2.5. Phân loại, áp mã với hàng hóa xuất nhập khẩu có mức độ gia công, chế biến khác nhau
• 2.2.6. Phân loại, áp mã với hàng hóa có nhãn mác khác nhau
• 2.2.7. Phân loại, áp mã với hàng hóa có nhiều tên gọi khác nhau do yếu tố vùng miền đặc trưng của Việt Nam
• 2.3. THỰC TRẠNG THỰC THI VĂN BẢP PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG TÁC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 2.3.1. Thực trạng thực thi văn bản pháp luật quốc gia liên quan đến công tác phân loại áp mã hàng hoá XNK
• 2.3.2. Thực trạng thực thi các hiệp định và công ước quốc tế liên quan tới lĩnh vực phân loại áp mã hàng hóa XNK tại Việt Nam
• 2.4. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC BỘ MÁY VÀ NGUỒN NHÂN LỰC CỦA CƠ QUAN HẢI QUAN THỰC HIỆN VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 2.4.1. Tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực của cơ quan Hải quan thực hiện việc liên quan đến phân loại, áp mã hàng hóa XNK
• 2.4.2. Vai trò của các đơn vị chức năng của ngành Hải quan trong công tác quản lý hàng hóa XNK
• 2.5. THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG KỸ THUẬT QUẢN LÝ RỦI RO VÀ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU
• 2.5.1. Thực trạng ứng dụng kỹ thuật quản lý rủi ro trong phân loại, áp mã hàng hoá XNK
• 2.5.2. Thực trạng ứng dụng CNTT trong quản lý phân loại, áp mã của cơ quan Hải quan
• 2.6. ĐÁNH GIÁ CHUNG CÔNG TÁC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 2.6.1. Những kết quả chủ yếu đạt được
• 2.6.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. CÁC CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 3.1.1. Các cam kết quốc tế về hải quan mà Việt Nam có nghĩa vụ thực hiện
• 3.1.2. Các cơ hội và thách thức chính tác động đến việc phân loại, áp mã hàng hóa XNK
• 3.2. XU HƯỚNG QUỐC TẾ VÀ QUỐC GIA TRONG VIỆC THỰC HIỆN MỤC TIÊU PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU “CHÍNH XÁC” VÀ “THỐNG NHẤT”
• 3.2.1. Xu hướng quốc tế trong việc thực hiện mục tiêu phân loại, áp mã hàng hóa chính xác và thống nhất
• 3.2.2. Đánh giá xu hướng quốc gia và cộng đồng doanh nghiệp trong việc thực hiện mục tiêu phân loại, áp mã hàng hóa chính xác và thống nhất
• 3.3. PHƯƠNG HƯỚNG NGHIÊN CỨU CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 3.3.1. Quan điểm về phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 3.3.2. Mục tiêu nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 3.3.3. Các yếu tố cần có để thực hiện có hiệu quả việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu
• 3.4. NHÓM GIẢI PHÁP VĨ MÔ ĐỂ PHÂN LOẠI ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 3.4.1. Hoàn thiện khung pháp lý đáp ứng yêu cầu khách quan của việc phân loại, áp mã hàng hóa XNK “chính xác” và “thống nhất”
• 3.4.2. Tăng cường đầu tư cho công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK và thúc đẩy xã hội hóa công tác phân loại, áp mã hải quan
• 3.4.3. Hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút nhân lực tham gia thực hiện công tác phân loại, áp mã xuất nhập khẩu
• 3.4.4. Thúc đẩy thành lập mô hình hải quan cấp vùng có khả năng đáp ứng yêu cầu phân loại nhanh chóng, chính xác hàng hóa XNK trên địa bàn
• 3.5. NHÓM GIẢI PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CHO NGÀNH HẢI QUAN NHẰM THỰC HIỆN VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 3.5.1. Nghiên cứu hoàn thiện quy trình, quy chế quy định về phân loại, áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu
• 3.5.2. Bố trí đội ngũ cán bộ công chức có đủ năng lực chuyên môn nghiệp vụ thực hiện việc phân loại áp mã hàng hoá XNK
• 3.5.3. Phát huy vai trò của Hội đồng tư vấn về phân loại áp mã hàng hoá tại các đơn vị trong ngành hải quan
• 3.5.4. Chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hải quan nắm vững và thành thạo nghiệp vụ phân loại, áp mã hàng hoá XNK
• 3.5.5. Hoàn thiện việc phân loại, áp mã hàng hóa XNK trong công tác quản lý các loại hình XNK hàng hóa
• 3.5.6. Tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ phân loại áp mã hàng hoá XNK cho các đơn vị trong và ngoài ngành hải quan
• 3.5.7. Tăng cường cơ sở vật chất và năng lực thực hiện nhiệm vụ của Trung tâm phân tích, phân loại hàng hoá XNK trực thuộc Tổng cục Hải quan
• 3.5.8. Đẩy mạnh hoạt động kiểm tra sau thông quan với những lô hàng thuộc diện miễn kiểm tra có nguy cơ gian lận thương mại
• 3.5.9. Xây dựng cơ sở dữ liệu về phân loại, áp mã hàng hoá, cập nhật và công khai cơ sở dữ liệu trên Cổng thông tin điện tử của Hải quan
• 3.5.10. Hoàn thiện công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK theo lộ trình và mô hình áp dụng thông quan điện tử
• 3.5.11. Nâng cấp, hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý rủi ro góp phần phân loại và áp mã hàng hóa XNK chính xác và thống nhất
• 3.5.12. Hoàn thiện cơ chế hải quan một cửa quốc gia và thực hiện lộ trình cơ chế một cửa ASEAN vào năm 2014
• 3.5.13. Kiến nghị và chủ động hợp tác với các Bộ/ngành thuộc chính phủ trong việc quản lý hàng hoá XNK chuyên ngành
• 3.5.14. Xây dựng và phát triển dịch vụ đại lý hải quan
• 3.5.15. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phân loại áp mã hàng hoá xuất nhập khẩu
• 3.6. NHÓM CÁC GIẢI PHÁP TỪ PHÍA CÁC DOANH NGHIỆP VÀ CÁ NHÂN THAM GIA HOẠT ĐỘNG PHÂN LOẠI, ÁP MÃ HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU
• 3.6.1. Đầu tư và nâng cấp cơ sở hạ tầng kết nối với hệ thống quản lý Hải quan
• 3.6.2. Đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ nắm vững thủ tục hải quan, thành thạo nghiệp vụ phân loại, áp mã hàng hóa XNK
• 3.6.3. Hợp tác với cơ quan hải quan trong điều tra chống buôn lậu và gian lận thương mại
• 3.6.4. Minh bạch hóa các chứng từ liên quan trong hồ sơ hải quan đối với lô hàng xuất nhập khẩu
• 3.6.5. Liên kết trong các hiệp hội doanh nghiệp để bảo vệ lợi ích thương mại của mình
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Phân loại hàng hóa và áp mã hàng hóa

Phân loại hàng hóa và áp mã hàng hóa là hai quy trình quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam. Việc phân loại chính xác giúp xác định đúng loại hàng hóa, từ đó áp mã phù hợp để tính thuế và quản lý hiệu quả. Hệ thống phân loại dựa trên Hệ thống Hài hòa (HS) quốc tế, được áp dụng tại Việt Nam từ năm 2000. Tuy nhiên, sự đa dạng của hàng hóa và sự phức tạp trong việc xác định đặc tính hàng hóa đặt ra thách thức lớn. Quy trình xuất nhập khẩu cần được tối ưu hóa để đảm bảo tính chính xác và thống nhất.

1.1. Khái niệm và vai trò

Phân loại hàng hóa là quá trình xác định nhóm hàng hóa dựa trên đặc tính và công dụng. Áp mã hàng hóa là việc gán mã số tương ứng để quản lý và tính thuế. Hai quy trình này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quản lý hàng hóa. Việc phân loại và áp mã chính xác giúp giảm thiểu rủi ro thất thu thuế và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

1.2. Thách thức trong phân loại

Sự đa dạng của hàng hóa, đặc biệt là các mặt hàng đa thành phần, đa tác dụng, gây khó khăn trong việc xác định đúng nhóm hàng. Công nghệ phân loại hiện đại cần được áp dụng để giải quyết vấn đề này. Ngoài ra, sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng quy định giữa các đơn vị quản lý cũng là một thách thức lớn.

II. Giải pháp logistics và quản lý hàng hóa

Giải pháp logistics đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu. Việc áp dụng công nghệ thông tin và hệ thống mã hóa hiện đại giúp nâng cao hiệu quả quản lý. Quản lý chuỗi cung ứng cần được tích hợp với hệ thống hải quan để đảm bảo thông tin được cập nhật liên tục và chính xác. Chính sách xuất nhập khẩu cần được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế.

2.1. Hiện đại hóa quy trình

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hàng hóa giúp tự động hóa quy trình phân loại và áp mã. Hệ thống quản lý rủi ro cần được nâng cấp để phát hiện sớm các lô hàng có nguy cơ gian lận. Quy trình xuất nhập khẩu cần được đơn giản hóa để giảm thời gian thông quan.

2.2. Đào tạo nhân lực

Đội ngũ cán bộ hải quan cần được đào tạo chuyên sâu về phân loại hàng hóa và áp mã hàng hóa. Việc nâng cao năng lực chuyên môn giúp đảm bảo tính chính xác và thống nhất trong quy trình. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự thay đổi của chính sách xuất nhập khẩu.

III. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Việc nghiên cứu kinh nghiệm từ các nước như Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp và Malaysia cung cấp nhiều bài học quý giá. Hệ thống phân loại và áp mã hàng hóa của các nước này được đánh giá cao về tính chính xác và hiệu quả. Việt Nam có thể học hỏi để tối ưu hóa quy trình và nâng cao năng lực quản lý. Chính sách xuất nhập khẩu cần được điều chỉnh để phù hợp với các cam kết quốc tế.

3.1. Kinh nghiệm Hàn Quốc

Hàn Quốc áp dụng hệ thống mã hóa hiện đại và quản lý rủi ro hiệu quả. Việc sử dụng công nghệ thông tin giúp tự động hóa quy trình phân loại và áp mã. Quy trình xuất nhập khẩu được đơn giản hóa, giảm thời gian thông quan.

3.2. Kinh nghiệm Trung Quốc

Trung Quốc tập trung vào việc hiện đại hóa hệ thống hải quan và áp dụng công nghệ phân loại tiên tiến. Quản lý chuỗi cung ứng được tích hợp chặt chẽ với hệ thống hải quan, đảm bảo thông tin được cập nhật liên tục.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công tác phân loại và áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK) giữ vai trò trung tâm trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan và ngoại thương. Việc phân loại, áp mã xác định danh tính kinh tế, mức thuế suất áp dụng, các biện pháp quản lý phi thuế quan và phục vụ thống kê thương mại. Từ khi Việt Nam tham gia Công ước Quốc tế về Hệ thống Hài hòa Mô tả và Mã hóa Hàng hóa (Công ước HS) theo Quyết định số 49/QĐ-CTN năm 1998 (chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2000), hệ thống quản lý hải quan đã từng bước chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO). Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của khoa học kỹ thuật làm xuất hiện nhiều mặt hàng mới tích hợp đa chức năng, hàng hóa hỗn hợp đa thành phần, hàng hóa có nhiều chi tiết tháo rời hoặc khác biệt về tên gọi do tính chất vùng miền. Thực tế đó dẫn tới tình trạng phân loại và áp mã chưa chính xác, thiếu thống nhất giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan, hoặc giữa các đơn vị hải quan địa phương, gây bất bình đẳng trong nghĩa vụ thuế và tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước.

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống này.

Mục đích nghiên cứu của luận án:

1. Nghiên cứu làm rõ cơ sở khoa học của việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK tại Việt Nam.
2. Đánh giá thực trạng công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK ở Việt Nam thời gian qua, nêu bật kết quả đạt được, chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân.
3. Đề xuất phương hướng, quan điểm và hoàn thiện hệ thống giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án:

1. Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của các giải pháp phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK tại Việt Nam.
2. Làm rõ nội dung, yêu cầu của việc nghiên cứu các giải pháp phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK.
3. Nghiên cứu kinh nghiệm trong công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK của cơ quan hải quan một số nước trên thế giới (Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp, Malaysia).
4. Khẳng định sự cần thiết và các yêu cầu khách quan của việc nghiên cứu giải pháp trong điều kiện Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
5. Đánh giá thực trạng công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK của Hải quan Việt Nam, chỉ ra các nguyên nhân của tồn tại, bất cập.
6. Đề xuất phương hướng, lộ trình áp dụng các nhóm giải pháp đồng bộ từ cấp độ quản lý vĩ mô, ngành Hải quan đến cộng đồng doanh nghiệp XNK.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động phân loại, áp mã hàng hóa XNK tại Việt Nam; các giải pháp nhằm bảo đảm tính chính xác và thống nhất trong phân loại, áp mã.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận dưới góc độ quản lý nhà nước của cơ quan Hải quan đối với hàng hóa XNK là động sản có mã số và tên gọi theo quy định của pháp luật Việt Nam và Công ước HS; khảo sát kinh nghiệm quản lý của 4 quốc gia đại diện gồm Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp và Malaysia.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn từ năm 1998 (thời điểm ký quyết định gia nhập Công ước HS) đến năm 2011; các giải pháp đề xuất định hướng áp dụng trong giai đoạn 10 năm tiếp theo.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến nghiệp vụ hải quan và phân loại hàng hóa:

Các công trình quốc tế:

• Marc Declunder (1997), Le SYSTEME HARMONISER: Quo Vadis, Actualités OMD, nghiên cứu về quá trình vận hành và xu hướng phát triển của Hệ thống Hài hòa.
• Tài liệu của Ủy ban Phân loại hàng hóa thuộc WCO (2006), Le Système Harmonisé un langue universel pour le commerce international, Le cahier pour la douane, phân tích vai trò của HS như ngôn ngữ chung trong thương mại quốc tế.
• Báo cáo của Frédéric Trahin (1999), Études et proposition de mesures à prendre pour évaluer, collecter la taxe à la valeur ajoutée à l'importation et la rembourser à l'exportation, đề xuất các biện pháp quản lý thuế liên quan đến hàng hóa XNK.
• Các tài liệu đào tạo chuyên môn của WCO (OMD, 1996), Modules de formation sur le Système harmonisé.
• Nghiên cứu của Pierre Rochat (1999) tại Trường Hải quan Quốc gia Pháp về cơ chế phân loại hàng hóa XNK của Pháp (Le dispositif douanier français pour la classification des marchandises importées et exportées).
• Nghiên cứu của Boniface Wanba (2005) tại Trường Hải quan Tourcoing (Pháp) về đào tạo kiểm tra viên hải quan trong kiểm soát hàng hóa XNK.
• Báo cáo của Chương trình Columbus (2005) dành cho Hải quan Việt Nam và Sổ tay hiện đại hóa Hải quan do Ngân hàng Thế giới (WB) biên soạn năm 2006.

Các công trình tại Việt Nam:

• Dự án "Hỗ trợ kỹ thuật hiện đại hóa Hải quan" do Ngân hàng Thế giới tài trợ cho Tổng cục Hải quan năm 2005.
• Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Ngọc Túc: Tiếp tục cải cách, hiện đại hóa Hải quan Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.
• Luận án tiến sĩ của Nguyễn Công Bình: Nghiên cứu ứng dụng phương pháp quản lý hải quan hiện đại nhằm tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế của Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây tập trung chủ yếu vào quản lý hải quan hiện đại, cải cách hành chính tổng thể hoặc phân tích riêng lẻ từng mặt kỹ thuật. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu từ cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý quốc tế và quốc gia đến thực trạng kỹ thuật phân loại từng nhóm mặt hàng phức tạp tại Việt Nam, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp gắn kết giữa chính sách vĩ mô, quy trình nghiệp vụ của ngành Hải quan và sự phối hợp của cộng đồng doanh nghiệp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên khung lý luận về quản trị hải quan hiện đại, các công ước quốc tế và luật pháp quốc gia:

• Công ước Quốc tế về Hệ thống Hài hòa Mô tả và Mã hóa Hàng hóa (Công ước HS 1983): Khung pháp lý với 20 điều khoản, Danh mục HS và 6 Quy tắc Tổng quát giải thích việc phân loại hàng hóa.
• Khái niệm hàng hóa XNK: Phân tích đối chiếu giữa Luật Hải quan Pháp (1889, 1988), Luật Hải quan Châu Âu (Sắc lệnh 2913/1992), Hiệp định Trị giá GATT 1994 (Điều VII), Luật Hải quan Trung Quốc (1987, 2000) và Luật Hải quan Việt Nam (2001, sửa đổi 2005). Theo Luật Hải quan Việt Nam, đối tượng quản lý hải quan tập trung vào hàng hóa là động sản có tên gọi và mã số cụ thể.
• Khái niệm "chính xác" và "thống nhất": Tính chính xác được định nghĩa là sự tuân thủ chuẩn mực 6 quy tắc tổng quát và các chú giải pháp lý bắt buộc của Danh mục HS. Tính thống nhất là nghĩa vụ bắt buộc thực thi nhất quán giữa các bên tham gia Công ước và giữa các cơ quan quản lý. Hai yếu tố này có mối quan hệ biện chứng, mang tính tương đối và tính tiền lệ theo các khuyến nghị sửa đổi định kỳ của WCO.
• Hệ thống văn bản pháp quy trong nước: Nghị định số 06/2003/NĐ-CP, Nghị định số 101/2001/NĐ-CP, Thông tư số 85/2003/TT-BTC, Thông tư số 49/2010/TT-BTC, Thông tư số 157/2011/TT-BTC và Biểu thuế XNK qua các thời kỳ.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Phương pháp thu thập và xử lý thông tin:
  • Phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật và các điều ước quốc tế.
  • Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh quy định biểu thuế qua các thời kỳ (như Bảng 2.2 so sánh ngữ nghĩa trong Thông tư 184/2010/TT-BTC); so sánh mô hình tổ chức của cơ quan hải quan 4 nước (Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp, Malaysia).
  • Phương pháp thống kê, mô tả: Tổng hợp dữ liệu kim ngạch XNK, số lượng tờ khai hải quan, số thu ngân sách từ thuế XNK và tỷ lệ phân luồng kiểm tra hàng hóa từ Tổng cục Hải quan giai đoạn 1996–2011.
  • Phương pháp diễn giải và hệ thống hóa: Phân nhóm các giải pháp theo cấp độ chủ thể thực hiện.
  • Tham vấn chuyên gia: Kế thừa các kết quả nghiên cứu và tiếp thu ý kiến tư vấn của các nhà quản lý, cán bộ nghiệp vụ hải quan trong nước và quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ khung lý luận về hàng hóa XNK, lịch sử hình thành hệ thống phân loại toàn cầu và vai trò của việc áp mã chính xác:

• Lịch sử phát triển của các hệ thống phân loại: Quá trình chuyển đổi từ danh mục theo thứ tự bảng chữ cái ABC sang Danh mục Genève 1931 (21 phần, 86 chương), Danh mục Biểu thuế Brussels 1950 (có hiệu lực từ 1959, đổi tên thành Danh mục Hàng hóa của Hội đồng Hợp tác Hải quan năm 1974), và sự ra đời của Công ước HS năm 1983 của WCO. Đến tháng 01/2011, Công ước HS đã có 139 quốc gia thành viên và được gần 200 quốc gia, vùng lãnh thổ áp dụng, quản lý hơn 98% lượng hàng hóa lưu thông quốc tế.
• Quá trình áp dụng tại Việt Nam: Giai đoạn trước năm 1990 phân loại chủ yếu theo tên gọi mô tả để phục vụ quản lý định danh. Năm 1992, thông qua Dự án Tự động hóa quy trình hải quan SYDONIA/ASYCUDA (VIE/91/007) do Pháp tài trợ, Danh mục hàng hóa XNK 8 chữ số đầu tiên của Việt Nam được xây dựng trên nền tảng HS 1992. Sau khi chính thức gia nhập Công ước HS từ năm 1998/2000, Việt Nam ban hành các biểu thuế chi tiết từ 8 chữ số đến 10 chữ số (theo Quyết định 106/2007/QĐ-BTC và Thông tư 157/2011/TT-BTC).
• Vai trò của việc phân loại, áp mã chính xác và thống nhất:
  1. Tạo lập sự bình đẳng và môi trường cạnh tranh lành mạnh cho hoạt động thương mại quốc tế.
  2. Bảo đảm thu đúng, thu đủ và công bằng nguồn thu thuế XNK, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt cho ngân sách nhà nước.
  3. Ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, kiểm soát các mặt hàng nguy hại (chất nổ, ma túy, động thực vật hoang dã nguy cấp theo CITES, hóa chất độc hại), bảo vệ an ninh cộng đồng.
  4. Cung cấp dữ liệu thống kê thương mại có độ tin cậy cao phục vụ hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô.
• Các nhân tố tác động: Sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật tạo ra các sản phẩm tích hợp đa tính năng; tính chất phức tạp của các khuyến nghị từ Ủy ban HS; sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật trong nước; năng lực của đội ngũ công chức và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.
• Kinh nghiệm quốc tế: Phân tích cơ cấu tổ chức và quy trình phân loại hàng hóa của Hải quan Hàn Quốc (Hình 1), Hải quan Trung Quốc (Hình 2), Hải quan và Thuế gián thu Pháp (Sơ đồ tổ chức), và Hải quan Hoàng gia Malaysia (Hình 4), rút ra bài học về tổ chức cơ quan chuyên trách phân tích phân loại, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử tập trung và cơ chế tham vấn trước (Advance Ruling).

Chương 2: Thực trạng công tác phân loại, áp mã hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam thời gian qua

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng tổ chức bộ máy, cơ sở pháp lý và các vướng mắc kỹ thuật phát sinh trong thực tế phân loại tại Việt Nam từ năm 1998 đến 2011:

• Phân tích thực trạng kỹ thuật đối với các nhóm hàng hóa phức tạp:
  • Hàng hóa có nhiều công dụng, tính năng (ví dụ: máy móc đa năng, thiết bị điện tử tích hợp).
  • Hàng hóa hỗn hợp, đa thành phần hoặc nhiều thành phần có xuất xứ khác nhau.
  • Hàng hóa nhập khẩu dưới dạng các chi tiết tháo rời, chưa lắp ráp đồng bộ.
  • Hàng hóa có mức độ gia công, chế biến khác nhau.
  • Hàng hóa có nhãn mác thương mại khác biệt hoặc có nhiều tên gọi địa phương do tính chất đặc thù vùng miền của Việt Nam.
• Đánh giá thực trạng thực thi văn bản quy phạm pháp luật: Việc áp dụng Thông tư số 85/2003/TT-BTC, Thông tư số 49/2010/TT-BTC, Thông tư số 184/2010/TT-BTC bộc lộ những bất cập về mặt thuật ngữ tiếng Việt khi chuyển ngữ từ bản gốc tiếng Anh/tiếng Pháp của Danh mục HS. Luận án lập bảng đối chiếu (Bảng 2.2) chỉ ra sự sai lệch hoặc thiếu nhất quán trong việc dùng từ mô tả nhóm hàng, gây khó khăn cho việc tra cứu áp mã.
• Bộ máy và hạ tầng kỹ thuật: Đánh giá vai trò của Trung tâm Phân tích, Phân loại hàng hóa XNK thuộc Tổng cục Hải quan, mạng lưới chi cục hải quan cửa khẩu và Hội đồng tư vấn phân loại áp mã. Phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ thuật quản lý rủi ro (QLRR) trong phân luồng kiểm tra.

Hệ thống bảng biểu và sơ đồ thống kê thực trạng trong luận án:

Ký hiệu bảng / hình	Tên bảng biểu, sơ đồ trong luận án	Trang trong văn bản
Bảng 2.1	Kết quả xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 1996-2011	83
Bảng 2.2	So sánh một số từ tiếng Việt trong Biểu thuế NK ưu đãi ban hành kèm theo Thông tư số 184/2010/TT-BTC ngày 15/11/2010 của Bộ Tài chính	103
Bảng 2.3	Kim ngạch XNK và số tờ khai hàng hóa XNK năm 2007-2011	114
Bảng 2.4	Kim ngạch XNK và số thu thuế năm 2006-2011	117
Bảng 2.5	Tỷ lệ kiểm tra hàng hóa trong 3 năm 2009-2010-2011	123
Hình 5	Thống kê tình hình XNK giai đoạn 2001-2011	84
Hình 6	Thống kê tình hình XNK và số tờ khai	113
Hình 7	Thống kê tình hình thu thuế các loại giai đoạn 2005-2011	116

• Đánh giá nguyên nhân hạn chế: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn chồng chéo, thay đổi nhanh; danh mục biểu thuế quốc gia chưa đồng bộ hoàn toàn với tiến trình cập nhật của WCO; năng lực giám định chuyên sâu của cơ quan hải quan còn hạn chế; cơ sở dữ liệu giá và phân loại chưa được kết nối trực tuyến toàn diện giữa các cục hải quan địa phương; tính tuân thủ pháp luật của một bộ phận doanh nghiệp chưa cao, xuất hiện hiện tượng khai sai mã số nhằm gian lận thuế suất.

Chương 3: Phương hướng và các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện dựa trên bối cảnh hội nhập quốc tế (thực thi cam kết WTO, WCO, AFTA, APEC, ASEM) và xu hướng triển khai Cơ chế một cửa ASEAN, thủ tục hải quan điện tử:

1. Nhóm giải pháp vĩ mô:

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Hải quan, Luật Quản lý thuế và các cam kết quốc tế.
• Tăng cường đầu tư nguồn lực tài chính cho công tác phân loại, áp mã; thúc đẩy cơ chế xã hội hóa hoạt động giám định, phân tích hàng hóa hải quan.
• Hoàn thiện cơ chế thu hút, đãi ngộ và tuyển dụng nhân lực chuyên môn kỹ thuật cao trong lĩnh vực giám định hóa chất, cơ khí, điện tử vào ngành Hải quan.
• Nghiên cứu hình thành mô hình cơ quan hải quan cấp vùng để xử lý tập trung các vướng mắc phân loại hàng hóa phát sinh trên địa bàn liên tỉnh.

2. Nhóm giải pháp nghiệp vụ đề xuất cho ngành Hải quan:

• Hoàn thiện quy trình, quy chế phân loại, áp mã theo nguyên tắc 6 quy tắc tổng quát của Công ước HS (Hình 8).
• Nâng cấp năng lực và hiện đại hóa trang thiết bị cho Trung tâm Phân tích, Phân loại hàng hóa XNK trực thuộc Tổng cục Hải quan.
• Bố trí, sắp xếp cán bộ công chức có trình độ chuyên môn phù hợp tại các khâu thông quan; tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu về Danh mục HS và chú giải bổ sung AHTN (SEN).
• Phát huy hiệu quả của Hội đồng tư vấn phân loại áp mã tại các cấp đơn vị.
• Đẩy mạnh công tác kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) đối với các lô hàng thuộc diện luồng xanh (miễn kiểm tra) nhưng có rủi ro cao về mã số và thuế suất.
• Xây dựng, chuẩn hóa và công khai cơ sở dữ liệu phân loại, áp mã trên Cổng thông tin điện tử Tổng cục Hải quan.
• Triển khai phân loại hàng hóa tích hợp trong mô hình thông quan điện tử 3 khối (Hình 9) và mô hình quản lý rủi ro gắn với thủ tục hải quan (Hình 10).
• Hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia, kết nối Cơ chế một cửa ASEAN theo lộ trình; tăng cường phối hợp kiểm tra chuyên ngành với các Bộ/ngành; phát triển hệ thống đại lý làm thủ tục hải quan chuyên nghiệp; mở rộng hợp tác quốc tế và trao đổi thông tin với hải quan các nước.

3. Nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp và cá nhân:

• Đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, kết nối phần mềm khai báo hải quan điện tử với cơ quan hải quan.
• Đào tạo đội ngũ nhân viên khai hải quan nắm vững quy tắc phân loại và thủ tục hải quan.
• Nâng cao tính tự giác tuân thủ, minh bạch hóa hồ sơ chứng từ kỹ thuật, catalogue và tài liệu xuất xứ (C/O) của lô hàng.
• Chủ động hợp tác với cơ quan hải quan trong việc phòng chống gian lận thương mại; liên kết thông qua các hiệp hội doanh nghiệp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và phản ánh kịp thời các vướng mắc về biểu thuế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn như sau:

1. Đóng góp về lý luận: Là công trình luận án tiến sĩ kinh tế đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu có hệ thống và toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về giải pháp phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa XNK trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO và hội nhập kinh tế sâu rộng. Làm rõ bản chất, mối quan hệ biện chứng và tính tiền lệ giữa hai khái niệm "chính xác" và "thống nhất" theo chuẩn mực của WCO.
2. Đóng góp về kinh nghiệm quốc tế: Phân tích chuyên sâu mô hình tổ chức, quy trình kỹ thuật và cơ chế vận hành nghiệp vụ phân loại hàng hóa của 4 cơ quan hải quan tiêu biểu (Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp, Malaysia), rút ra các bài học kinh nghiệm cụ thể cho tiến trình hiện đại hóa Hải quan Việt Nam.
3. Đóng góp về đánh giá thực tiễn: Đánh giá khách quan thực trạng phân loại, áp mã tại Việt Nam từ năm 1998 đến năm 2011; chỉ rõ các vướng mắc kỹ thuật đặc thù đối với từng nhóm hàng (hàng đa năng, hàng hỗn hợp, hàng tháo rời, hàng có tên gọi địa phương) và các sai lệch thuật ngữ dịch nghĩa trong các biểu thuế nhập khẩu ưu đãi.
4. Đóng góp về giải pháp: Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ 3 cấp độ (vĩ mô, ngành Hải quan, doanh nghiệp), gắn kết việc hoàn thiện khung pháp lý với ứng dụng quản lý rủi ro, hiện đại hóa phòng thí nghiệm phân tích phân loại, triển khai hải quan điện tử và tham gia Cơ chế một cửa ASEAN.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu thực trạng đến năm 2011 và tập trung vào đối tượng hàng hóa là động sản hữu hình chịu sự điều chỉnh của Luật Hải quan Việt Nam và Công ước HS; chưa mở rộng sang các loại hình hàng hóa dịch vụ, tài sản vô hình và quyền sở hữu trí tuệ vốn do các luật chuyên ngành khác điều chỉnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục nghiên cứu việc áp dụng các phiên bản Danh mục HS sửa đổi định kỳ 5 năm một lần của WCO; đánh giá tác động của việc mở rộng mô hình Hải quan một cửa quốc gia, một cửa ASEAN và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và ngành Hải quan: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật (nghị định, thông tư về phân loại hàng hóa), chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt trong Biểu thuế xuất nhập khẩu, kiện toàn tổ chức Trung tâm Phân tích, Phân loại và xây dựng cơ sở dữ liệu tra cứu mã số thống nhất trên toàn quốc.
• Đối với cộng đồng doanh nghiệp và đại lý hải quan: Tài liệu hướng dẫn nguyên tắc áp dụng 6 quy tắc tổng quát của Công ước HS, giúp giảm thiểu rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy thu thuế do khai sai mã số hàng hóa.
• Đối với các trường đại học, viện nghiên cứu: Nguồn tài liệu tham khảo chuyên ngành cho giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên các ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thuế và Hải quan.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "chính xác" và "thống nhất" trong phân loại, áp mã theo luận án được hiểu như thế nào? Theo luận án, "chính xác" là việc tuân thủ đầy đủ 6 quy tắc tổng quát và các chú giải pháp lý bắt buộc của Danh mục HS cùng các quy định pháp luật hiện hành. "Thống nhất" là nghĩa vụ bắt buộc thực thi nhất quán cùng một mã số cho cùng một mặt hàng trên phạm vi cả nước và theo cam kết quốc tế. Tính chính xác là điều kiện bảo đảm tính thống nhất, và ngược lại. Khái niệm này mang tính tương đối và tiền lệ, có thể được điều chỉnh theo các khuyến nghị sửa đổi định kỳ của WCO và quy định pháp luật từng thời kỳ.

2. Luận án khảo sát kinh nghiệm quản lý hải quan của những quốc gia nào? Luận án tiến hành nghiên cứu cơ cấu tổ chức và kinh nghiệm thực tiễn về phân loại, áp mã hàng hóa của 4 quốc gia: Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp và Malaysia.

3. Đối tượng hàng hóa được giới hạn nghiên cứu trong luận án là gì? Luận án giới hạn nghiên cứu đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là động sản có mã số và tên gọi theo quy định của pháp luật Việt Nam và Công ước HS. Các loại hàng hóa dịch vụ, hàng hóa sức lao động không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hải quan Việt Nam nên không thuộc đối tượng nghiên cứu của đề tài.

4. Giai đoạn thời gian được khảo sát thực trạng trong luận án là giai đoạn nào? Luận án giới hạn đánh giá thực trạng công tác phân loại, áp mã hàng hóa XNK tại Việt Nam từ năm 1998 (thời điểm Chủ tịch nước ký Quyết định số 49/QĐ-CTN tham gia Công ước HS) đến năm 2011.

5. Luận án đề xuất hệ thống giải pháp gồm những nhóm chủ thể nào? Hệ thống giải pháp được cấu trúc thành 3 nhóm lớn:

1. Nhóm giải pháp vĩ mô (hoàn thiện khung pháp lý, đầu tư xã hội hóa, mô hình hải quan cấp vùng).
2. Nhóm giải pháp đề xuất cho ngành Hải quan (quy trình nghiệp vụ, đào tạo cán bộ, tăng cường năng lực Trung tâm phân tích phân loại, KTSTQ, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, ứng dụng QLRR và thông quan điện tử).
3. Nhóm giải pháp từ phía doanh nghiệp và cá nhân (đầu tư công nghệ thông tin kết nối, đào tạo nhân sự, minh bạch chứng từ, hợp tác chống buôn lậu).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam" đã giải quyết toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác phân loại hàng hóa hải quan theo chuẩn mực Công ước HS. Công trình đã phân tích sâu các khó khăn kỹ thuật đối với các nhóm hàng phức tạp, bất cập trong chuyển ngữ biểu thuế và đánh giá dữ liệu thực trạng ngành Hải quan giai đoạn 1998–2011. Hệ thống giải pháp đồng bộ 3 cấp độ do luận án đề xuất đóng góp cơ sở khoa học thiết thực phục vụ công cuộc cải cách, hiện đại hóa ngành Hải quan và thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại quốc tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, NỘI DUNG, VAI TRÒ CỦA VIỆC PHÂN LOẠI, ÁP MÃ CHÍNH XÁC VÀ THỐNG NHẤT HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU 1. Tổng quan về phân loại, ỏp mó hàng hóa xuất nhập khẩu 1.1 Hàng hóa xuất nhập khẩu Ngoại thương với chức năng lưu thông hàng hóa giữa trong nước với nước ngoài, là một khâu của quá trình tái sản xuất xã hội. Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là một phần trong hoạt động ngoại thương.

Mục tiêu của hoạt động XNK hàng hóa là phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế đất nước, thỏa mãn nhu cầu của sản xuất và tiêu dùng trong nước, nâng cao mức sống của nhân dân. Luật Hải quan Pháp năm 1889 nêu rõ: “Hàng hóa XNK bao gồm tất cả các vật, đồ vật, vật phẩm, sản phẩm được mua hoặc được bán qua biên giới, là đối tượng kiểm tra, kiểm soát của cơ quan hải quan…”. Theo quy định của Phỏp thỡ hàng hóa XNK bao gồm tất cả hàng hóa vật chất, động sản và hàng hóa là sản phẩm khác được trao đổi, mua bán qua biên giới. Luật Hải quan Pháp sửa đổi, bổ xung năm 1988 cú thờm một số quy định về quản lý hải quan đối với hàng hóa dịch vụ XNK như việc mua bán quyền sở hữu công nghiệp, bằng sáng chế, phát minh, dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng.

Các loại hàng hóa này được quản lý theo quy định riêng. Luật Hải quan Châu Âu ban hành theo sắc lệnh số 2913/1992 ngày 12/10/1992 của Hội đồng Châu Âu, tại Phần II liên quan đến việc xác định trị giá hàng hóa để tính thuế hải quan cũng quy định rõ “trị giá tính thuế hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu là giá người mua hàng phải trả và sẽ trả cho người bán hàng”. Theo quy định này thì hàng hóa XNK, bao gồm cả hàng hóa hữu hình (hàng hóa vật chất cụ thể) và hàng hóa vô hình (như các chương trình phần mềm về sơ đồ thiết kế, bản vẽ kỹ thuật) khi được trao đổi, 21 mua bán qua biên giới cũng là đối tượng phải tính thuế và thuộc sự quản lý của cơ quan hải quan. Hiệp định về thực hiện Điều VII của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại 1994 (gọi tắt là Hiệp định trị giá GATT 1994) của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng quy định rõ: “Trị giá tính thuế của hàng hóa nhập khẩu là trị giá giao dịch”.

Theo quy định này thì trị giá tính thuế đối với hàng hóa nhập khẩu là số tiền mà người mua phải trả hoặc sẽ phải trả cho người bán. Số tiền phải trả hoặc sẽ trả, tùy theo trường hợp, có thể bao gồm tất cả khoản tiền liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền, dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng. Như vậy khái niệm hàng hóa XNK theo WCO bao gồm cả hàng hóa động sản và hàng hóa dịch vụ, hàng hóa sức lao động. Luật Hải quan Trung Quốc năm 1987 và Luật Sửa đổi năm 2000, cũng quy định rõ tại Điều 2 như sau:“.

Hải quan nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. tiến hành giám sát, quản lý đối với phương tiện vận tải xuất nhập cảnh, hàng hóa, hành lý, bưu phẩm, bưu kiện và các sản phẩm, vật phẩm khác XNK qua biên giới. Theo quy định của trong Luật Hải quan Trung Quốc thì tất cả các loại hàng hóa XNK (hàng hóa vật chất, động sản, hàng hóa dịch vụ, hàng hóa là phần mềm, bằng sáng chế, phát minh, quyền sở hữu trí tuệ…) khi được trao đổi mua bán qua biên giới đều là đối tượng quản lý của cơ quan Hải quan Trung Quốc. Luật Hải quan Việt Nam năm 2001 và Luật Sửa đổi, bổ xung năm 2005 đưa ra khái niệm về hàng hóa XNK tại Điều 4, khoản 2 như sau:“ Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh bao gồm tất cả động sản có mã số và tên gọi theo quy định của pháp luật được xuất khẩu, nhập khẩu…hoặc lưu giữ trong địa bàn hoạt động của hải quan”.

Như vậy, theo Luật Hải quan Việt Nam hiện hành, thì hàng hóa XNK chịu sự quản lý nhà nước về hải quan chỉ bao gồm tất cả hàng hóa là động sản (vật, đồ vật, vật phẩm, sản phẩm) có tên gọi và mã số cụ thể theo quy định của pháp luật Việt Nam, được xuất khẩu, nhập khẩu, còn đối với các loại hàng hóa dịch vụ, hàng hóa sức lao động XNK không thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Hải quan Việt Nam. Các loại hàng 22 hóa dịch vụ, sức lao động XNK hiện nay thuộc đối tượng điều chỉnh của luật quản lý chuyên ngành như Bộ Luật Lao động, Luật Khoa học Công nghệ, Luật Hàng không, Luật Xuất bản. Từ các khái niệm, quy định của quốc tế và quốc gia về hàng hóa XNK như trên, tác giả luận án cho rằng nội hàm thuật ngữ hàng hóa XNK có thể khái quát như sau: Hàng hóa XNK bao gồm hàng hóa hữu hình (như : vật, đồ vật, vật phẩm, sản phẩm cụ thể) và hàng hóa vô hình (như bằng phát minh, sáng chế, phần mềm, hoạt động dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng.) được mua bán, trao đổi qua biên giới quốc gia (biên giới cứng) và lãnh thổ hải quan (biên giới mềm), hàng hóa đó có tên gọi và mã số theo quy định của pháp luật quốc gia và thoả ước quốc tế. Trong khuôn khổ của một Luận án tiến sỹ, Nghiên cứu sinh giới hạn nội dung nghiên cứu đối với việc phân loại, ỏp mó hàng hóa xuất nhập khẩu là động sản có mã số và tên gọi theo quy định của pháp luật Việt Nam và Công ước Quốc tế về Hệ thống Hài hòa Mô tả và Mã hóa hàng hóa (International Convention on the Hamonized Commodity Description and Coding System), gọi tắt là Công ước HS mà Việt Nam đã ký và tham gia.

Nội dung Công ước HS được giới thiệu tại Phụ lục 1 của Luận án. Phân loại, ỏp mó hàng hóa xuất nhập khẩu Hàng hóa XNK là đối tượng quản lý của nhiều cơ quan, tổ chức như: Cơ quan thương mại quản lý về chính sách hàng hóa XNK; cơ quan hải quan quản lý hàng hóa qua biên giới và thu thuế hàng hóa XNK; các cơ quan, tổ chức như: bảo hiểm, kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, các tổ chức chuyên chở, vận tải hàng hóa, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động XNK hàng hóa qua biên giới. Tùy theo yêu cầu nhiệm vụ và chức năng quản lý mỡnh, cỏc cơ quan, tổ chức thực hiện việc phân loại hàng hóa XNK theo mục đích và yêu cầu riêng. Điều này dẫn đến việc cùng một mặt hàng tham gia thương mại quốc tế, có khi được nhắc đến hàng chục lần, mặt khác, do mặt hàng được mô tả bằng các ngôn ngữ khác nhau, cho nên, trong quan hệ trao đổi hàng hóa giữa các nước, đôi khi cùng một mặt hàng XNK cỏc bờn lại có cách hiểu khác nhau, điều này gây khó khăn hơn cho thương mại quốc tế.

Hệ thống phân loại 23 hàng hóa XNK đầu tiên được hình thành, ban đầu, việc phân loại hàng hóa XNK chỉ đơn giản gồm một danh sách hàng hóa được xếp theo thứ tự ABC, dựa vào đú cỏc bên tham gia thương mại xác định mặt hàng XNK ứng với các mức thuế, phí cụ thể. dần dần, cùng với sự xuất hiện của kỹ thuật tự động chuyển dữ liệu bằng ký hiệu số, người ta đã sử dụng các con số (số hóa) để phân loại các mặt hàng XNK khác nhau. Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) đã xây dựng một công ước riêng - Công ước Quốc tế về Hệ thống Hài hòa Mô tả và Mã hóa hàng hóa (gọi tắt là Công ước HS) quy định các nguyên tắc về phân loại, ỏp mó hàng hóa XNK nhằm giúp cho các tổ chức, cá nhân liên quan đến hàng hóa XNK xác định chính xác và thống nhất tên hàng hóa và mã số của hàng hóa. Theo quy định của Công ước HS, phân loại, ỏp mó hàng hóa XNK được hiểu là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hàng hóa XNK, căn cứ tên mô tả, tên thương mại, thành phần, cấu tạo, tính năng, tác dụng, mức độ gia công, chế biến của hàng hóa và trên cơ sở các nguyên tắc đã được quy định trong Công ước HS, để sắp xếp hàng hóa vào một chương, nhóm, phân nhóm nhất định tương ứng với mã số (số hóa) cụ thể của mặt hàng có trong Danh mục HS.

Trên quy mô toàn cầu, Công ước HS là Công ước duy nhất hiện nay có nội dung chuyên về các vấn đề liên quan đến phân loại, ỏp mó hàng hóa xuất nhập khẩu. Công ước HS gồm có 20 điều và Phụ lục kèm theo Công ước. Phụ lục của Công ước HS được biết đến với tên gọi Danh mục HS – đó là bản danh mục gồm những nhóm hàng và phân nhóm hàng cựng cỏc mã số của nhóm hàng và phân nhóm hàng tương ứng và những chú giải của phần, chương, phân nhóm và sáu quy tắc tổng quát chung giải thích, hướng dẫn phân loại, ỏp mó trong danh mục. Điều 2 của Công ước HS quy định rõ mọi đề cập liên quan đến Công ước HS cũng đồng thời đề cập liên quan đến Danh mục HS.

Như vậy, nói đến phân loại, ỏp mó hàng hóa XNK, theo WCO là nói đến phân loại, ỏp mó hàng hóa theo Danh mục HS. Theo quy định trong Công ước HS của WCO, hoạt động phân loại, ỏp mó hàng hóa XNK bao gồm hai việc chủ yếu là: Một là phân loại hàng hóa 24 với nội dung công việc là xác định tên hàng, nhóm hàng, phân nhóm hàng theo Danh mục HS trên cơ sở các quy định của Công ước HS và Hai là áp mã số hàng hóa (hay còn gọi số hóa mặt hàng) với nội dung yêu cầu là xác định mã số hàng hóa ở cấp độ nhóm (4 chữ số) và cấp độ phân nhóm (6 chữ số) theo Danh mục HS. Theo quy định của Hải quan các nước thuộc Cộng đồng Châu Âu (EU), khi phân loại, ỏp mó hàng hóa XNK, ngoài việc tuân thủ các quy định nêu trong Công ước HS, các tổ chức, cá nhân có liên quan khi phân loại hàng hóa còn phải tuân thủ đỳng cỏc quy định bổ xung, quy định riêng của Cộng đồng và của nước thành viên Cộng đồng.