CHƯƠNG 1 HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP 1. Tổng quan về ngân hàng thương mại Việt Nam trong xu thế hội nhập 1. Tính tất yếu của quá trình hội nhập Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua đã có những bước tiến rất quan trọng. Việt Nam đang phải rất nổ lực đổi mới để phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa về kinh tế đang diễn ra hết sức sôi động.
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, quá trình toàn cầu hóa đã và đang tạo nên sự liên kết thị trường hàng hóa, dịch vụ giữa các quốc gia trên thế giới. Các công ty xuyên quốc gia đã thật sự trở thành các lực lượng có sức mạnh về tài chính giúp cho quá trình sản xuất, phân phối được quốc tế hóa thông qua mối quan hệ chặt chẽ giữa đầu tư, sản xuất, thương mại và tài chính. Dưới tác động của toàn cầu hóa, các chính sách kinh tế của các quốc gia cũng dần thay đổi theo xu hướng tự do hóa, giảm sự can thiệp của Nhà nước cũng như thúc đẩy quá trình tư nhân hóa. Toàn cầu hóa làm nẩy sinh những nhân tố tích cực, đổi mới và năng động nhưng cũng có thể làm phát sinh các yếu tố tiêu cực, bất ổn và trở thành thách thức đối với các nền kinh tế của các quốc gia.
Vì vậy, phát huy tính tích cực năng động và hạn chế những tiêu cực mà quá trình này mang lại là nhiệm vụ trọng yếu mà các nhà điều hành chính sách của các quốc gia đang trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới luôn phải quan tâm. Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng tạo ra những cơ hội lớn đồng thời cũng đặt ra những thách thức cho các NHTM Việt Nam. Vì vậy, các NHTM Việt Nam cần phải xác định rõ vị thế của mình trong quá trình hội nhập, xác định được các áp lực cạnh tranh mạnh mẽ từ các tổ chức tài chính, ngân hàng nước ngoài để có các giải pháp quyết liệt phù hợp nhằm đưa hoạt động của ngân hàng đứng vững được trong cơ chế thị trường trong điều kiện cạnh tranh ngày càng quyết liệt khi nền kinh tế Việt Nam hội nhập hoàn toàn với các nền kinh tế đa dạng trên thế giới Mức độ hội nhập kinh tế mạnh mẽ của ngành ngân hàng Việt Nam hoà chung vào xu hướng hội nhập của các ngành nghề khác đã góp phần làm cho nền kinh tế Việt Nam liên tục có mức tăng trưởng khá trong 5 năm vừa qua khi duy trì đốc độ tăng trưởng GDP hàng năm ở mức 7,5%. Cụ thể là năm 2007, Việt Nam có mức tăng trưởng GDP 8,48% và được chuyên gia kinh tế các nước đánh giá là một trong các quốc gia có mức tăng trưởng tốt và môi trường đầu tư LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 hấp dẫn.
Đầu tư nước ngoài tiếp tục đổ vào Việt Nam ở mức kỷ lục là 20,3 tỷ USD, gần gấp đôi năm 2006. Lộ trình hội nhập của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam Để có thể trở thành một thành viên đáng tin cậy trong cộng đồng ngân hàng toàn cầu, bên cạnh những cam kết và lộ trình hội nhập được quy định trong Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã xây dựng lộ trình hội nhập cụ thể cho hệ thống ngân hàng Việt Nam như sau: - Giai đoạn 2006-2010 Việt Nam tiếp tục thực thi các cam kết trong hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, bắt đầu thực hiện Hiệp định chung về thương mại dịch vụ của WTO (GATS) theo hướng thực hiện các hiệp định song phương đã ký kết với các nước thành viên WTO, đồng thời bắt đầu thực hiện các yêu cầu đã cam kết trong Hiệp định khung về thương mại dịch vụ của ASEAN (AFAS): tiếp tục mở cửa dịch vụ ngân hàng và hình thức pháp lý trong hoạt động ngân hàng đối với các trung gian tài chính Hoa Kỳ, đảm bảo đến năm 2010, các ngân hàng Hoa Kỳ được đối xử gần như bình đẳng với các trung gian tài chính trong nước. Đối với các thành viên WTO (không kể Hoa Kỳ) và các nước ASEAN, lộ trình mở cửa dịch vụ tài chính ngân hàng bắt đầu thực hiện với nội dung tương tự giai đoạn 2001-2005. Các NHTM sẽ ngày càng cạnh tranh quyết liệt hơn , cả về loại hình và chất lượng dịch vụ khi những hạn chế đối với các hoạt động của trung gian tài chính nước ngoài ngày càng được gỡ bỏ.
- Giai đoạn 2011-2020 Thực hiện những cam kết còn lại của Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (2011-2013). Thực hiện thành công những yêu cầu còn lại của GATS và AFAS về mở cửa dịch vụ tài chính ngân hàng. Cơ hội và thách thức của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong quá trình hội nhập Trong thập kỷ qua, các NHTM Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực trong tiến trình hội nhập vào nền kinh tế thị trường toàn cầu. Dịch vụ ngân hàng ngày càng đa dạng, có chất lượng ngày càng tốt với mục tiêu phấn đấu đến các chuẩn mực dịch vụ ngân hàng hiện đại của thế giới.
Tuy nhiên, quá trình hội nhập trong lĩnh vực tài chính ngân hàng cũng có những cơ hội và thách thức: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ hội - Các cơ hội trao đổi, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng giúp hệ thống NHTM Việt Nam có thể tiếp cận cũng như có thể áp dụng các giải pháp hiệu quả và kịp thời hơn đối với các vấn đề tài chính tiền tệ, các diễn biến kinh tế, các chiến lược vĩ mô, vi mô và qua đó nâng cao được uy tín và vị thế của hệ thống ngân hàng Việt Nam trên thị trường tài chính quốc tế. - Quá trình hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng với mức độ cạnh tranh cao hơn đã góp phần nâng cao hiệu quả trong hoạt động của các ngân hàng thương mại cũng như tăng cường khả năng thanh toán toàn cầu, thúc đẩy thị trường tài chính trong nước phát triển ổn định, năng động. góp phần phát triển kinh tế.
- Hội nhập quốc tế giúp hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật của ngành ngân hàng, góp phần làm cho môi trường đầu tư từng bước được cải thiện, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. - Các NHTM Việt Nam có điều kiện tăng cường hiệu quả sử dụng các nguồn vốn thông qua việc tiếp cận các nguồn vốn từ các thị trường các nước. - Quá trình hội nhập vào hệ thống ngân hàng toàn cầu cũng đã và đang giúp các ngân hàng trong nước tiếp cận và áp dụng các kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến. Việc áp dụng quy trình, phương pháp phân tích và thẩm định khách hàng, cũng như phương thức quản trị, kinh doanh ngân hàng hiện đại cũng sẽ làm cho hình ảnh của các NHTM Việt Nam ngày càng tốt đẹp hơn theo cái nhìn của khách hàng.
Thách thức - Hệ thống ngân hàng Việt Nam sẽ bị cạnh tranh gay gắt bởi các chi nhánh ngân hàng nước ngoài do họ có trình độ quản lý và công nghệ cao hơn trong khi đó các NHTM Việt Nam còn nhiều các mặt hạn chế. - Các ngân hàng nước ngoài với khả năng tài chính mạnh, trong thời gian đầu hoạt động hoàn toàn có thể chấp nhận một hạn mức lỗ nhất định để chiếm thị phần. Việc này sẽ là các bài toán khó cho các NHTM Việt Nam. - Mở cửa và hội nhập hoạt động ngân hàng là chấp nhận tham gia vào luật chơi chung bình đẳng áp dụng cho tất cả các nước.
Việt Nam tham gia vào WTO thì đến năm 2010 sẽ không có sự phân biệt giữa các TCTD trong nước và các TCTD nước ngoài trong lĩnh vực hoạt động ngân hàng. Tình trạng chuyển dịch thị phần huy động vốn và cho vay từ các NHTM trong nước sang các Ngân hàng nước ngoài là không thể tránh khỏi khi mà các NH nước ngoài dành các ưu đãi tốt hơn cho các khách hàng hiện tại của các NHTM Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Một thách thức lớn nữa là xuất phát điểm và trình độ phát triển của nền kinh tế nói chung và ngành ngân hàng Việt Nam nói riêng còn thấp. Các NHTM còn nặng về các nghiệp vụ truyền thống, các nghiệp vụ mới chậm được áp dụng nên hiệu quả kinh doanh thấp, đặc biệt là trong các loại hình dịch vụ ngân hàng.
- Hiện nay nhiều NHTMCP ngày càng trở nên vững mạnh, uy tín từng bước được nâng lên như NHTMCP Á Châu, NHTMCP Đông Á, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín. Song hầu hết các ngân hàng chưa có chiến lược vươn ra thị trường quốc tế để có thể hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước trong quá trình tìm kiếm cơ hội mở rộng kinh doanh ở nước ngoài. Quá trình gia nhập thị trương của các ngân hàng thương mại nước ngoài vào việt nam. Sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài ngày càng nhiều với danh sách các chi nhánh ngân hàng nước ngoài ngày càng dài thêm.
Các ngân hàng nước ngoài khi vào thị trường Việt Nam đang trang bị cho hệ thống kinh doanh của mình các hệ thống công nghệ ngân hàng hiện đại, qua đó giúp họ tạo ra các kênh phân phối rộng khắp, tiên tiến. Từ năm 1990, các tổ chức ngân hàng nước ngoài đã tham gia vào thị trường ngân hàng Việt Nam với 2 hình thức: - Mở chi nhánh hoạt động tại Việt Nam - Liên doanh với ngân hàng Việt Nam để thành lập ngân hàng liên doanh Ngoài ra, theo cam kết của Việt Nam về việc mở cửa hoạt động ngân hàng trong nước thì hiện nay các tổ chức nước ngoài có thể mở ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam. Trong thời đầu khi bắt đầu tham gia thị trường Việt Nam, các chi nhánh Ngân hàng nước ngoài cũng như các ngân hàng liên doanh tập trung chủ yếu vào việc phục vụ khối khách hàng doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng như các cá nhân người nước ngoài. Hầu hết các chi nhánh Ngân hàng nước ngoài và các ngân hàng liên doanh đều có tỷ lệ nợ quá hạn thấp, phản ánh sự chọn lựa chắc chắn đối tượng khách hàng mục tiêu và khả năng quản lý của khối này là khá tốt.