Mở đầu Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về thanh tra tài chính. Chƣơng 2: Thực trạng về thanh tra tài chính tại thành phố Uông Bí. Chƣơng 3: Các giải pháp nâng cao công tác thanh tra tài chính trên địa bàn thành phố Uông Bí. Luan van 5 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA TÀI CHÍNH 1.
Cơ sở lý luận về công tác thanh tra 1. Khái niệm về Thanh tra Thanh tra với nghĩa là danh từ chung đƣợc hiểu là một thực thể pháp lý, một thiết chế nhà nƣớc về thanh tra để chỉ cơ quan, tổ chức thanh tra hoặc bộ phận, lĩnh vực thanh tra nhất định. Đồng thời, thanh tra với nghĩa là một động từ còn để chỉ hoạt động kiểm tra, kiểm soát của cơ quan, tổ chức, ngƣời đƣợc giao nhiệm vụ, quyền hạn nhằm: "xem xét và phát hiện, ngăn chặn với những gì trái với quy định" của các tổ chức, cá nhân là đối tƣợng của thanh tra. Luật Thanh tra số 56/2010/QH12 ngày 15/11/2010 có hiệu lực từ ngày 01/7/2011 có vai trò quan trọng và đóng góp hiệu quả vào việc tạo lập môi trƣờng pháp lý và tăng cƣờng năng lực quản lý Nhà nƣớc trong công tác thanh tra tài chính.
"Thanh tra Nhà nƣớc: Là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nƣớc bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.” "Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nƣớc có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn đƣợc giao". "Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó”. Mối quan hệ giữa thanh tra và kiểm tra Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét.
Có thể nói giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra có mối quan hệ chặt chẽ, gần gũi và có nhiều điểm giao thoa nhau. Bởi vì kiểm tra và thanh tra đều là những công cụ quan trọng, một chức năng chung của quản lý nhà nƣớc, là hoạt động mang tính chất phản hồi của Luan van 6 “chu trình quản lý”. Qua kiểm tra, thanh tra, các cơ quan quản lý nhà nƣớc có thể phân tích đánh giá theo dõi quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ quản lý đề ra. Đây là mối quan hệ đan chéo nhau.
Nếu hiểu theo nghĩa rộng thì thanh tra là một loại hình đặc biệt của kiểm tra, ngƣợc lại nếu hiểu theo nghĩa hẹp, thanh tra lại bao hàm cả kiểm tra. Các hoạt động thao tác nghiệp vụ trong một cuộc thanh tra nhƣ việc kiểm tra sổ sách, tài liệu của đối tƣợng thanh tra; so sánh đối chiếu, đánh giá tài liệu, chứng cứ thu thập đƣợc trong quá trình thanh tra…đó là kiểm tra. Chính vì vậy trong thực tiễn, nhiều ngƣời trong đó có cả một số doanh nghiệp thƣờng hay nhầm lẫn, đồng nhất kiểm tra với thanh tra. Tuy nhiên với tƣ cách là một hoạt động độc lập, kiểm tra có nhiều điểm khác biệt với thanh tra: a) Về chủ thể tiến hành: Giữa kiểm tra và thanh tra có một mảng giao thoa về chủ thể, đó là Nhà nƣớc.
Nhà nƣớc tiến hành cả hoạt động thanh tra và kiểm tra. Tuy nhiên, chủ thể của kiểm tra rộng hơn của thanh tra rất nhiều. Trong khi chủ thể tiến hành thanh tra phải là Nhà nƣớc, thì chủ thể tiến hành kiểm tra có thể là Nhà nƣớc hoặc có thể là chủ thể phi nhà nƣớc, chẳng hạn nhƣ hoạt động kiểm tra của một tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội (Đảng, Công đoàn, Mặt trận, Đoàn thanh niên.), hay nhƣ hoạt động kiểm tra trong nội bộ một doanh nghiệp. b) Về mục đích thực hiện: Mục đích của thanh tra bao giờ cũng rộng hơn, sâu hơn đối với các hoạt động kiểm tra.
Đặc biệt, đối với các cuộc thanh tra để giải quyết khiếu nại, tố cáo thì sự khác biệt về mục đích, ý nghĩa giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra càng rõ hơn nhiều, bởi: thông thƣờng khiếu nại, tố cáo phản ánh sự bức xúc, bất bình của nhân dân trƣớc những việc mà nhân dân cho là quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm cho nên mục đích của hoạt động thanh tra không còn chỉ là xem xét, đánh giá một cách bình thƣờng nữa. c) Về phƣơng pháp tiến hành: Với mục đích rõ ràng hơn, rộng hơn, khi tiến hành thanh tra, Đoàn thanh tra cũng áp dụng những biện pháp nghiệp vụ sâu hơn, đi vào thực chất đến tận cùng của vấn đề nhƣ: xác minh, thu thập chứng cứ, đối thoại, chất vấn, giám định. Luan van 7 Đặc biệt, quá trình thanh tra các Đoàn thanh tra còn có thể áp dụng những biện pháp cần thiết để phục vụ thanh tra theo quy định của pháp luật về thanh tra để tác động lên đối tƣợng bị quản lý. d) Về trình độ nghiệp vụ: Hoạt động thanh tra đòi hỏi thanh tra viên phải có nghiệp vụ giỏi, am hiểu về kinh tế - xã hội, có khả năng chuyên sâu vào lĩnh vực thanh tra hƣớng đến.
Do nội dung hoạt động kiểm tra ít phức tạp hơn thanh tra và chủ thể của kiểm tra bao gồm lực lƣợng rộng lớn có tính quần chúng phổ biến nên nói chung, trình độ nghiệp vụ kiểm tra không nhất thiết đòi hỏi nhƣ nghiệp vụ thanh tra. e) Về phạm vi hoạt động: Phạm vi hoạt động kiểm tra thƣờng theo bề rộng, diễn ra liên tục, ở khắp nơi với nhiều hình thức phong phú, mang tính quần chúng. Phạm vi hoạt động thanh tra thƣờng hẹp hơn hoạt động kiểm tra. f) Về thời gian tiến hành: Trong hoạt động thanh tra thƣờng có nhiều vấn đề phải xác minh, đối chiếu rất công phu, nhiều mối quan hệ cần đƣợc làm rõ, cho nên phải sử dụng thời gian nhiều hơn so với kiểm tra.
Thanh tra và kiểm tra tuy có sự phân biệt nhƣng chỉ là tƣơng đối. Khi tiến hành cuộc thanh tra, thƣờng phải tiến hành nhiều thao tác nghiệp vụ đó thực chất là kiểm tra. Ngƣợc lại, đôi khi tiến hành kiểm tra để làm rõ vụ việc, lại lựa chọn đƣợc nội dung thanh tra. Kiểm tra và thanh tra là hai khái niệm khác nhau nhƣng có liên hệ qua lại, gắn bó.
Do vậy, khi nói đến một khái niệm ngƣời ta thƣờng nhắc đến cả cặp với tên gọi là thanh tra, kiểm tra hay kiểm tra, thanh tra. Mục đích, đối tƣợng, nguyên tắc hoạt động của thanh tra 1. Mục đích thanh tra Căn cứ, Điều 2, Luật Thanh tra số 56/2010/QH11 ngày 15/11/2010 quy định: Mục đích hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; Luan van 8 góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nƣớc; bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Tóm lại, hoạt động thanh tra nhằm vào các mục đích rất cơ bản, đó là: - Góp phần tăng cƣờng hiệu lực quản lý Nhà nƣớc.
- Thực hiện nghiêm chính sách, pháp luật Nhà nƣớc. - Phát huy quyền dân chủ của nhân dân. Đối tượng thanh tra Đối tƣợng thanh tra là thanh tra các cơ quan nhà nƣớc, các đơn vị sự nghiệp, lực lƣợng vũ trang nhân dân, các tổ chức chính trị xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các đơn vị kinh tế và cá nhân có liên quan trong việc chấp hành chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nƣớc. Ở nƣớc ta, hệ thống quản lý đƣợc tổ chức theo nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phƣơng và vùng lãnh thổ.
Vì thế, quyền hạn, phạm vi quản lý theo ngành và địa phƣơng của các cơ quan quản lý là khác nhau nên đối tƣợng thanh tra cũng khác nhau. Tổ chức quản lý cấp dƣới trực thuộc phải chịu sự thanh tra, kiểm tra của tổ chức quản lý cấp trên và của Nhà nƣớc, đƣợc cụ thể hoá nhƣ sau: - Đối tƣợng thanh tra nhà nƣớc là cấp Bộ, các cơ quan trực thuộc Chính Phủ, UBND tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ƣơng; thanh tra vụ việc liên quan đến nhiều Bộ, nhiều tỉnh; thanh tra vụ việc do Chính Phủ giao. - Đối tƣợng thanh tra Bộ là các đơn vị thuộc quyền quản lý trực tiếp của Bộ. - Đối với thanh tra tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ƣơng, Thanh tra quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và việc thực hiện chức năng thanh tra Nhà nƣớc ở xã, phƣờng, thị trấn tiến hành thanh tra các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp đồng thời thanh tra các cơ quan, đơn vị, cá nhân thuộc quyền quản lý của cơ quan cấp trên hoặc địa phƣơng khác đóng tại địa phƣơng mình theo thẩm quyền quản lý Nhà nƣớc của chính quyền cùng cấp.
Các đơn vị, cá Luan van 9 nhân này chịu sự kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luât và các quy định thuộc thẩm quyền quản lý lãnh thổ của chính quyền địa phƣơng. Nguyên tắc hoạt động của thanh tra Về cơ bản, nguyên tắc hoạt động thanh tra đƣợc quy định trong Luật Thanh tra 2004 là phù hợp, đáp ứng đƣợc yêu cầu hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc thời gian qua. Tuy nhiên, thực tế công tác thanh tra cũng cho thấy vẫn còn tình trạng trùng lắp, chồng chéo trong hoạt động của các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra. Để khắc phục tình trạng này, giúp các cơ quan thanh tra hoạt động theo đúng phạm vi đƣợc pháp luật quy định, bảo đảm cho công tác thanh tra góp phần thiết thực hơn nữa trong việc hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tƣợng thanh tra, Luật Thanh tra 2010 đã bổ sung thêm nguyên tắc hoạt động thanh tra "không trùng lắp về phạm vi, đối tƣợng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra.