CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HỌAT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. Lịch sử hình thành và phát triển của Cho thuê tài chính Họat động cho thuê tài sản – hình thức đầu tiên của CTTC – đã có từ cách đây rất lâu, có thể đến 5000 năm trước. Từ những năm 2800 trước Công Nguyên, các giao dịch cho thuê đã xuất hiện tại thành phố Sumerian thuộc Iraq ngày nay , với những tài sản thuê rất đơn giản như: công cụ nông nghiệp, vật nuôi, gia cầm, ruộng đất… Tuy nhiên, mãi đến đầu thập niên 50 của thế kỷ 20, họat động cho thuê tài chính với những hình thức như hiện nay mới bắt đầu xuất hiện tại Hoa Kỳ nhằm đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp.
Năm 1952, công ty CTTC đầu tiên được thành lập bởi Henry Shoeld với tên gọi United State Leasing Corporation, chủ yếu phục vụ ngành vận tải đường sắt. Sau đó, nghiệp vụ CTTC đã lan rộng khắp các châu lục với sự ra đời của hàng lọat công ty CTTC trong khỏang thời gian từ 1960 đến 1990. Tại Việt Nam, công ty CTTC Kexim (100% vốn Hàn Quốc) là công ty CTTC đầu tiên được thành lập vào năm 1996. Tuy nhiên, mãi đến năm 2001, khi Chính phủ ban hành Nghị định 16/2001/NĐ-CP ngày 2/5/2001 về tổ chức và hoạt động của công ty CTTC thì hoạt động CTTC ở Việt Nam mới thực sự hình thành và phát triển.
Tính đến 31/12/2013, có 12 công ty CTTC đang hoạt động tại Việt Nam với tổng vốn điều lệ 3923 tỷ đồng. Theo đà phát triển của các quốc gia trên thế giới, các công ty CTTC tại Việt Nam đang ngày càng mở rộng họat động, đa dạng hóa các lọai hình dịch vụ nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc đổi mới công nghệ, đầu tư chiều sâu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm về cho thuê tài chính Theo điều 113 Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12: Hoạt động cho thuê tài chính là việc cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính và phải có một trong các điều kiện sau đây: Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được nhận chuyển quyền sở hữu tài sản cho thuê hoặc tiếp tục thuê theo thỏa thuận của hai bên; Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được quyền ưu tiên mua tài sản cho thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản cho thuê tại thời điểm mua lại; Thời hạn cho thuê một tài sản phải ít nhất bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản cho thuê đó; Tổng số tiền thuê một tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính ít nhất phải bằng giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng.
Theo Nghị định 39/2014/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/05/2014: Cho thuê tài chính là hoạt động cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính giữa bên cho thuê tài chính với bên thuê tài chính. Bên cho thuê tài chính cam kết mua tài sản cho thuê tài chính theo yêu cầu của bên thuê tài chính và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê tài chính trong suốt thời hạn cho thuê. Bên thuê tài chính sử dụng tài sản thuê tài chính và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê quy định trong hợp đồng cho thuê tài chính. Xét về bản chất, CTTC là một hoạt động tín dụng trung – dài hạn được hiểu như sau: Với hình thức tín dụng ngân hàng: Khi khách hàng có nhu cầu mua sắm máy móc thiết bị, nhà xưởng, đất đai…, NHTM sẽ tiến hành các thủ tục xét duyệt và tài trợ theo một tỉ lệ nhất định.
Nguồn tài trợ của Ngân hàng được giải ngân dưới dạng tiền mặt (thanh toán trực tiếp cho nhà cung cấp hoặc giải ngân tiền mặt cho khách hàng). Sau khi nhận nợ, khách hàng có nghĩa vụ thanh toán phần nợ này cộng với khoản lãi vay mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Với hình thức CTTC: Công ty CTTC cũng sẽ tiến hành xét duyệt và hỗ trợ vốn cho khách hàng. Tuy nhiên, khoản vốn này không được chuyển giao cho khách hàng dưới dạng tiền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 mặt mà nằm dưới dạng tài sản theo đúng nhu cầu của khách hàng.
Tài sản này được khách hàng toàn quyền sử dụng để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Đồng thời, sau khi nhận nợ thuê tài chính, khách hàng có nghĩa vụ hoàn trả phần nợ gốc là phần mà công ty CTTC đã phải bỏ ra để có tài sản chuyển giao cho khách hàng sử dụng, cùng với khoản lãi vay theo thỏa thuận trong hợp đồng thuê tài chính. Như vậy, có thể hiểu CTTC là một họat động cho vay bằng tài sản thay vì cho vay bằng tiền như của NHTM. Trong suốt thời gian diễn ra hoạt động thuê tài chính, công ty CTTC nắm quyền sở hữu về mặt pháp lý các tài sản thuê, và quyền sử dụng tài sản thuê thuộc về bên thuê.
Đồng thời, tài sản cho thuê cũng được công ty CTTC đăng ký đảm bảo như tài sản thế chấp tại NHTM, và yêu cầu bên thuê mua bảo hiểm. Sự khác biệt giữa Cho thuê tài chính và Cho thuê vận hành: Về cơ bản, Cho thuê tài chính và Cho thuê vận hành đều là hoạt động cho thuê tài sản. Tuy nhiên, trong Cho thuê tài chính có sự chuyển dịch về cơ bản các rủi ro và các lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản thuê.1: So sánh giữa Cho thuê vận hành và Cho thuê tài chính Cho thuê vận hành Cho thuê tài chính Thời hạn thuê Ngắn hạn Trung và dài hạn Quyền hủy bỏ hợp Có thể hủy bỏ Không được phép hủy bỏ đồng Trách nhiệm bảo trì, đóng bảo hiểm, thuế Bên cho thuê Bên thuê tài sản Hiện giá của các khoản chi trả Hiện giá của các khoản Mức thu hồi vốn của tiền thuê thông thường nhỏ tiền thuê gần bằng với giá một hợp đồng thuê hơn nhiều so với giá trị của trị của tài sản thuê tài sản thuê. Chuyển quyền sở hữu Không có cam kết bán lại tài Thông thường, bên cho hoặc bán tài sản sản thuê có cam kết bán lại tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 sản cho bên thuê khi hết thời hạn hợp đồng Bên cho thuê chịu phần lớn Bên thuê gánh chịu phần Trách nhiệm rủi ro liên các rủi ro, chỉ trừ rủi ro do lỗi lớn rủi ro liên quan đến tài quan đến tài sản của bên thuê gây ra sản.
Nguồn: Tổng hợp của tác giả Sự khác biệt giữa Cho thuê tài chính và Cho vay trả góp: Cho thuê tài chính và Cho vay trả góp đều là hình thức hỗ trợ về tài chính cho khách hàng trong việc mua sắm tài sản hữu hình. Điểm khác biệt cơ bản nhất giữa hai hình thức này là quyền sở hữu tài sản trong suốt thời hạn vay hoặc thuê. Chính vì sự khác biệt này mà người ta xem Cho vay trả góp là một hình thức tín dụng thương mại, còn Cho thuê tài chính là hình thức tín dụng ngân hàng.2: So sánh giữa Cho vay trả góp và Cho thuê tài chính Cho vay trả góp Cho thuê tài chính Thời hạn thuê Tùy thoả thuận Trung và dài hạn Quyền sở hữu Thuộc về Bên đi vay Thuộc về Bên cho thuê Chủ yếu phục vụ cho sản Loại tài sản Chủ yếu phục vụ tiêu dùng xuất, kinh doanh Ràng buộc pháp lý Hợp đồng vay trả góp Hợp đồng thuê tài chính Nguồn: Tổng hợp của tác giả 1. Các sản phẩm dịch vụ của công ty cho thuê tài chính Theo quy định của pháp luật, các công ty cho thuê tài chính được thực hiện các hoạt động sau trong quá trình kinh doanh của mình: 1.
Hoạt động huy động vốn Nhận tiền gửi của tổ chức. Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn của tổ chức. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Vay vốn của tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật; vay Ngân hàng Nhà nước dưới hình thức tái cấp vốn theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Tiếp nhận vốn ủy thác của Chính phủ, tổ chức, cá nhân để thực hiện hoạt động cho thuê tài chính.
Việc tiếp nhận vốn ủy thác của cá nhân thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Hoạt động cho thuê tài chính Cho thuê thông thường (3 bên) Đây là hình thức phổ biến nhất của hoạt động cho thuê tài chính. Quy trình cho thuê tài chính 3 bên được thể hiện qua sơ đồ 1.1: Quy trình CTTC thông thường (3 bên) BÊN CHO THUÊ (5) (3) (2) (3) (6) (1) NHÀ CUNG CẤP BÊN THUÊ (4) Nguồn: Website CILC (1) Bên thuê chủ động lựa chọn máy móc thiết bị, thỏa thuận với nhà cung cấp bằng hợp đồng hoặc biên bản ghi nhớ. (2) Bên thuê – Bên cho thuê ký kết hợp đồng cho thuê tài chính (3) Bên cho thuê – Nhà cung cấp – Bên Thuê ký kết hợp đồng mua bán.
Đây là Hợp đồng mua bán 3 bên với máy móc thiết bị là tài sản thuê theo thỏa thuận phù hợp với yêu cầu của bên thuê quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính. (4) Nhà cung cấp giao hàng cho bên thuê, lắp đặt, chạy thử, nghiệm thu tài sản. (5) Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản thuê cho nhà cung cấp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 (6) Bên thuê thanh toán tiền thuê tài chính theo hợp đồng cho thuê tài chính.
Mua và tái thuê (2 bên) Mua và cho thuê lại là một hình thức tái cấp vốn cho khách hàng bằng cách công ty CTTC sẽ mua tài sản thụộc sở hữu của bên thuê và cho thuê lại chính tài sản đó theo hình thức cho thuê tài chính để Bên thuê tiếp tục sử dụng cho hoạt động kinh doanh của mình. Phương thức này áp dụng trong trường hợp doanh nghiệp đã đầu tư tài sản cố định bằng nguồn vốn của mình, nhưng sau đó phát sinh nhu cầu về vốn lưu động. Hình thức này giúp doanh nghiệp vừa có được vốn lưu động cho sản xuất kinh doanh, vừa có tài sản sử dụng.