CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm và đặc điểm công ty chứng khoán 1. Khái niệm và vai trò hoạt động của công ty chứng khoán Khái niệm công ty chứng khoán Theo quy định số 55/2004/QĐ-BTC ngày 17 tháng 6 năm 2004 của bộ trưởng Bộ tài chính thì “Công ty chứng khoán là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên theo pháp luật Việt Nam để kinh doanh chứng khoán theo giấy phép kinh doanh chứng khoán do Ủy ban chứng khoán nhà nước cấp”.
Như vậy công ty chứng khoán là một loại hình định chế trung gian đặc biệt trên thị trường chứng khoán, thực hiện các hoạt động kinh doanh chứng khoán như ngành nghề kinh doanh chính, với các nghiệp vụ chính là môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành và tư vấn đầu tư. Vai trò của công ty chứng khoán Khi doanh nghiệp muốn huy động vốn bằng cách phát hành chứng khoán, doanh nghiệp không thể tự đi bán số lượng chứng khoán mà doanh nghiệp phát hành. Doanh nghiệp không thể làm tốt được việc đó bởi doanh nghiệp không có bộ máy chuyên môn. Doanh nghiệp cần có những người chuyên nghiệp phát hành chứng khoán cho họ.
Tương tự như vậy, các nhà đầu tư không thể tự đến sở giao dịch chứng khoán để mua bán vì họ không có chuyên môn, không thông hiểu các quy tắc nghề nghiệp và với quá đông các nhà đầu tư, việc mua bán sẽ trở nên lộn xộn. Các công ty chứng khoán với nghiệp vụ chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp và bộ máy tổ chức thích hợp, họ sẽ là người trung gian môi giới mua bán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số dịch vụ khác cho cả người đầu tư và SV: Trần Thị Nhung Lớp: CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 4 Học viện Tài chính người phát hành. Nhờ các công ty chứng khoán mà các cổ phiếu, trái phiếu… lưu thông buôn bán tấp nập trên thị trường, qua đó phân tán nhỏ lẻ trong công chúng tập hợp lại. Vai trò này của công ty chứng khoán được thể hiện thông qua một số nội dung như huy dộng vốn, hình thành giá cả chứng khoán, thực thi tính hoán tệ, tư vấn đầu tư và tạo sản phẩm mới.
- Vai trò huy động vốn Công ty chứng khoán là một trong những trung gian tài chính có chức năng huy động vốn. Hay nói cách khác công ty chứng khoán có vai trò làm chiếc cầu nối và là kênh dẫn cho vốn chảy từ một hay một số bộ phận nào đó của nền kinh tế có dư thừa vốn (vốn nhàn rỗi) đến các bộ phận khác của nền kinh tế đang thiếu vốn (cần huy động vốn). Các công ty chứng khoán thường đảm nhận vai trò này qua các hoạt động bảo lãnh phát hành và môi giới chứng khoán. - Vai trò hình thành giá cả chứng khoán Trên thị trường sơ cấp, khi thực hiện hoạt động bảo lãnh phát hành chứng khoán cho các tổ chức phát hành, công ty chứng khoán thực hiện vai trò hình thành giá cả chứng khoán thông qua việc xác định và tư vấn cho tổ chức phát hành mức giá phát hành hợp lý đối với các chứng khoán trong đợt phát hành.
Thông thường, mức giá phát hành thường do các công ty chứng khoán xác định trên cơ sở tiếp xúc, tìm hiểu và thỏa thuận với các nhà đầu tư tiềm năng lớn trong đợt phát hành đó và tư vấn cho tổ chức phát hành. Trên thị trường thứ cấp, dù là thị trường đấu lệnh hay thị trường đấu giá, công ty chứng khoán luôn có vai trò giúp các nhà đầu tư đánh giá đúng thực tế và chính xác về giá trị các khoản đầu tư của mình. Công ty chứng khoán còn có chức năng quan trọng là can thiệp trên thị trường, góp phần điều tiết giá cả chứng khoán. Theo quy định của các nước, công ty chứng khoán bắt buộc phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của SV: Trần Thị Nhung Lớp: CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính mình để mua chứng khoán vào khi giá chứng khoán trên thị trường đang giảm và bán ra khi giá chúng khoán cao.
- Vai trò thực thi tính hoán tệ của chứng khoán Các nhà đầu tư luôn muốn có được khả năng chuyển tiền mặt thành chứng khoán và ngược lại trong một môi trường đầu tư ổn định. Các công ty chứng khoán đảm nhận được chức năng chuyển đổi này, giúp cho nhà đầu tư ít phải chịu thiệt hại nhất khi tiến hành đầu tư. Trong hầu hết các nghiệp vụ đầu tư ở Sở giao dịch chứng khoán và thị trường phi tập trung, một nhà đầu tư có thể hàng ngày chuyển đổi tiền mặt thành chứng khoán và ngược lại mà không phải chịu thiệt hại đáng kể đối với giá trị khoản đầu tư của mình (ít nhất thì cũng không chịu thiệt do cơ chế giao dịch chứng khoán gây nên). Nói cách khác, có thể có một số nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến giá trị đầu tư, chẳng hạn như tin đồn về vấn đề nào đó trong nền kinh tế, nhưng giá trị khoản đầu tư nói chung không giảm đi do cơ chế giao dịch của thị trường.
- Thực hiện tư vấn đầu tư Các công ty chứng khoán không chỉ thực hiện mệnh lệnh của khách hàng mà còn tham gia vào nhiều dịch vụ tư vấn khác nhau thông qua việc nghiên cứu thị trường rồi cung cấp các thông tin cho các công ty và các cá nhân đầu tư. Dịch vụ tư vấn có thể gồm: Thu thập thông tin phục vụ cho mục đích của khác hàng; Cung cấp thông tin về các khả năng đầu tư khác nhau cũng như triển vọng ngắn và dài hạn của các khoản đầu tư trong tương lai; Cung cấp thông tin về chính sách tài chính tiền tệ của Chính phủ có liên quan đến các khoản đầu tư mà khách hàng đang cân nhắc. Nguyên tắc hoạt động của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán hoạt đông theo hai nhóm nguyên tắc cơ bản: nhóm nguyên tắc tài chính và nhóm nguyên tắc đạo đức. SV: Trần Thị Nhung Lớp: CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính Nhóm nguyên tắc tài chính Có năng lực tài chính (có đủ vốn theo quy định của pháp luật cơ cấu vốn hợp lý), đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết với khách hàng đủ năng lực tài chính để giải quyết những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình kinh doanh.
Cơ cấu tài sản hợp lý, có khả năng thanh khoản, có chất lượng tốt để thực hiện kinh doanh với hiệu quả cao. Thực hiện chế độ tài chính theo quy định của nhà nước. Phải tách bạch tài sản của mình và tài sản của khách hàng, không được dùng vốn, tài sản của khách hàng để làm nguồn tài chính phục vụ kinh doanh của công ty. Nhóm nguyên tắc đạo đức Công ty chứng khoán phải hoạt động theo đúng theo quy định của pháp luật, chấp hành nghiêm các quy chế, tiêu chuẩn hành nghề liên quan.
Kinh doanh có kỹ năng, tận tụy, có tinh thần trách nhiệm cao. Giao dịch trung thực công bằng, vì lợi ích khách hàng, đặt lợi ích khách hàng lên trên lợi ích công ty. Trong trường hợp có sự xung đột giữa lợi ích của công ty với lợi ích của khách hàng phải ưu tiên lợi ích của khách hàng. Cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết cho khách hàng, bảo vệ tài sản của khách hàng, bí mật các thông tin về tài khoản của khách hàng trừ trường hợp khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.
Không được sử dụng các lợi thế của mình làm tổn hại đến khách hàng và ảnh hưởng xấu đến hoạt động chung của thị trường, không được thực hiện các hoạt động có thể làm khách hàng và công chúng đầu tư hiểu nhầm về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán. SV: Trần Thị Nhung Lớp: CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính Không được làm các công việc có cam kết nhận hay trả những khoản thù lao ngoài khoản thu nhập thông thường. Nghiêm cấm thực hiện các giao dịch nội gián, các công ty chứng khoán không được sử dụng các thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán cho chính mình, gây thiệt hại cho khách hàng. Ở nhiều nước, công ty chứng khoán phải đóng góp quỹ bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán để bảo vệ lợi ích khách hàng trong trường hợp công ty chứng khoán mất khả năng thanh toán.
Mô hình và hình thức pháp lý của công ty chứng khoán Mô hình tổ chức của công ty chứng khoán Hoạt động của các công ty chứng khoán rất đa dạng và phức tạp, khác hẳn với các doanh nghiệp sản xuất hay thương mại dịch vụ thông thường vì công ty chứng khoán là một loại hình định chế tài chính đặc biệt nên vấn đề xác định mô hình tổ chức kinh doanh của nó cũng có nhiều điểm khác nhau ở các nước. Hiện nay trên thế giới tồn tại phổ biến hai mô hình tổ chức công ty chứng khoán: Mô hình đa năng và mô hình chuyên doanh. Mô hình công ty chứng khoán đa năng Theo mô hình này công ty chứng khoán là một bộ phận cấu thành của ngân hàng thương mại, được tổ chức dưới hình thức một tổ hợp dịch vụ tài chính tổng hợp bao gồm kinh doanh chứng khoán, kinh doanh tiền tệ và các dịch vụ tài chính. Hay nói cách khác, ngân hàng thương mại kinh doanh trên cả hai lĩnh vực, tiền tệ và chứng khoán.
Mô hình này được biểu hiện dưới 2 hình thức sau: Mô hình công ty chứng khoán đa năng một phần: Các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm phải thành lập công ty con, hạch toán độc lập, hoạt động tách rời với hoạt động kinh doanh tiền tệ. Mô hình này được áp dụng ở một số nước như Anh, Canada, Australia… SV: Trần Thị Nhung Lớp: CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính Mô hình công ty chứng khoán đa năng hoàn toàn: Các ngân hàng được kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ. Mô hình này không có sự tách bạch nào giữa hoạt động ngân hàng và kinh doanh chứng khoán.