CHƯƠNG 1 HỘI NHẬP WTO VÀ VẤN ĐẾ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NHTM VIỆT NAM 1.1 NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NHTM 1.1 Khái niệm năng lực cạnh tranh của NHTM • Khái niệm cạnh tranh Vào thế kỷ XX có nhiều lý thuyết cạnh tranh hiện đại ra đời như lý thuyết của Micheal Porter, J. Krugman… Dựa vào những quan điểm của các lý thuyết cạnh tranh này, nếu tiếp cận cạnh tranh ở giác độ kinh tế thì cạnh tranh có vai trò rất quan trọng, đặc biệt là vai trò tạo ra động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp. Vậy cạnh tranh là đấu tranh giành lấy thị trường tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ bằng những biện pháp ứng dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, kinh tế, chính trị, tâm lý… để tạo ra nhiều lợi thế nhất, tạo ra nhiều sản phẩm mới với năng suất và hiệu quả cao nhất. Để có thể chiến thắng trong cạnh tranh thì các chủ thể cạnh tranh cần phải có khả năng cạnh tranh mà khả năng cạnh tranh chính là sức cạnh tranh hay năng lực cạnh tranh.
• Lợi thế cạnh tranh Để nâng cao năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp, trước hết cần phải xác định những lợi thế cạnh tranh của tổ chức. Lợi thế cạnh tranh là những gì làm cho doanh nghiệp nổi bật hay khác biệt so với các đối thủ cạnh tranh. Đó là những thế mạnh mà tổ chức có hoặc khai thác tốt hơn những đối thủ cạnh tranh. Theo giáo sư Michael Porter, lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp được thể hiện ở hai khía cạnh sau: - Chi phí: tức là theo đuổi mục tiêu giảm chi phí đến mức thấp nhất có thể được.
Doanh nghiệp nào có chi phí thấp thì doanh nghiệp đó có nhiều lợi thế hơn trong quá trình cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Chi phí thấp mang lại cho doanh nghiệp tỷ lệ lợi nhuận cao hơn mức bình quân trong ngành bất chấp sự hiện diện của các lực lượng cạnh tranh mạnh mẽ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 - Sự khác biệt hóa: tức là lợi thế cạnh tranh có được từ những khác biệt xoay quanh sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp bán ra thị trường. Những khác biệt này có thể thể hiện dưới nhiều hình thức như: sự điển hình về thiết kế hay danh tiếng sản phẩm, công nghệ sản xuất, đặc tính sản phẩm, dịch vụ khách hàng, mạng lưới bán hàng.
• Năng lực lõi Năng lực lõi (core competence) và tay nghề (skilll, professional experience) là tất cả những kiến thức, công nghệ, kỹ năng và kinh nghiệm có được bởi doanh nghiệp trong lĩnh vực chuyên môn mà doanh nghiệp chọn làm bệ phóng để xây dựng hướng phát triển cho chính bản thân doanh nghiệp. Nói cách khác, chính vì biết dựa vào việc định vị và triển khai năng lực lõi và tay nghề chuyên môn mà doanh nghiệp mới phát triển bền vững được. (Thị trường chiến lược, cơ cấu của Tôn Thất Nguyễn Thiêm) • Khái niệm về năng lực cạnh tranh của NHTM: Có rất nhiều học thuyết đã được xây dựng để phân tích về năng lực cạnh tranh của các quốc gia cũng như của các doanh nghiệp: - Theo diễn đàn kinh tế thế giới WEF 1997 nêu ra: “Năng lực cạnh tranh của một quốc gia là khả năng đạt, duy trì mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách, thể chế bền vững tương đối và các đặc trưng kinh tế khác”. - Tại báo cáo về sức cạnh tranh quốc tế của Hoa Kỳ: “Năng lực cạnh tranh là năng lực của một công ty, một nước trong việc sản xuất ra của cải trên thị trường thế giới nhiều hơn đối thủ cạnh tranh của nó.” - Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OCED) với cách tiếp cận về khả năng tạo ra việc làm, thu nhập, diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp nêu ra rằng: “Năng lực cạnh tranh là khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia và vùng trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”.
- Nổi bật nhất trong các học thuyết về năng lực cạnh tranh gần đây là học thuyết của Michael Porter. Ở cấp độ vi mô, trong tác phẩm của mình, theo Michael Porter “Để cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp phải có lợi thế cạnh tranh về chi phí sản xuất thấp hơn hay có sự khác biệt hóa sản phẩm để đạt được mức giá cao hơn mức bình quân. Để duy trì lợi thế cạnh tranh, các doanh nghiệp phải có được những lợi thế cạnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 tranh ngày càng tinh vi hơn thông qua việc cung cấp những hàng hóa và dịch vụ có chất lượng cao hơn hay sản xuất với năng suất hiệu quả hơn”. Như vậy, theo Michael Porter, cốt lõi của vấn đề cạnh tranh là xác định, xây dựng và phát triển lợi thế cạnh tranh.
Trong đó chủ yếu là: - Lợi thế cạnh tranh về chi phí sản xuất. - Lợi thế cạnh tranh về đa dạng hóa sản phẩm. - Lợi thế cạnh tranh về chất lượng của dịch vụ cung cấp. Từ đó có thể rút ra khái niệm về năng lực cạnh tranh của các NHTM như sau: Năng lực cạnh tranh của một ngân hàng là những lợi thế mà ngân hàng đó tạo ra, duy trì và phát triển nhằm giữ vững và phát triển thị phần của mình thông qua việc cung cấp những sản phẩm dịch vụ chất lượng cao nhằm đạt được mức lợi nhuận cao hơn mức bình quân của ngành đồng thời đảm bảo sự hoạt động an toàn, lành mạnh có khả năng chống đỡ rủi ro và vượt qua những biến động bất lợi của môi trường kinh doanh.2 Tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của NHTM Hoaït ñoäng cuûa caùc NHTM coù oån ñònh vaø phaùt trieån hay khoâng, coù khaû naêng caïnh tranh vôùi caùc ñoái thuû khaùc hay khoâng phuï thuoäc khoâng chæ vaøo baûn thaân caùc nguoàn löïc noäi taïi vaø hieän coù cuûa caùc ngaân haøng nhö : tieàm löïc taøi chính, coâng ngheä, chaát löôïng ñoäi nguõ nguoàn nhaân löïc, .maø coøn phuï thuoäc vaøo raát nhieàu yeáu toá nhö: nhöõng ñoái thuû caïnh tranh cuûa chính caùc ngaân haøng ñoù laø ai (caùc saûn phaåm, dòch vuï thay theá), khaû naêng thaâm nhaäp cuûa caùc ñoái thuû nhö theá naøo, möùc ñoä caïnh tranh giöõa caùc ñoái thuû hieän taïi seõ ra sao, caùc nguoàn löïc maø ngaân haøng coù ñeå thích öùng vôùi nhöõng thay ñoåi theá naøo, chieán löôïc maø caùc ngaân haøng söû duïng coù phuø hôïp khoâng, ngaân haøng coù khaû naêng thay ñoåi chieán löôïc caïnh tranh cuûa mình khoâng, coù ñieàu kieän cuûa moâi tröôøng vó moâ seõ taùc ñoäng nhö theá naøo ñeán khaû naêng ñoù cuûa caùc ngaân haøng tröôùc nhöõng thaùch thöùc vaø cô hoäi môùi.
Sau ñaây laø moät soá tieâu chí cơ bản ñaùnh giaù naêng löïc caïnh tranh noäi taïi cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Nguồn nhân lực Nguoàn nhaân löïc laø nguoàn löïc quan troïng vaø khoâng theå thieáu cuûa baát kyø ngaân haøng naøo. Nhaân söï cuûa moät ngaân haøng laø yeáu toá mang tính keát noái caùc nguoàn löïc cuûa ngaân haøng, ñoàng thôøi cuõng laø caùi goác cuûa moïi caûi tieán vaø ñoåi môùi. Naêng löïc caïnh tranh veà nguoàn nhaân löïc ñöôïc theå hieän qua moät soá tieâu chí nhö : trình ñoä ñaøo taïo, trình ñoä thaønh thaïo nghieäp vuï, ñoäng cô phaán ñaáu, möùc ñoä cam keát gaén boù vôùi ngaân haøng. Trình ñoä hay kyõ naêng cuûa ngöôøi lao ñoäng laø nhöõng chæ tieâu quan troïng theå hieän chaát löôïng cuûa nguoàn nhaân löïc.
Quaù trình tuyeån duïng vaø ñaøo taïo moät chuyeân vieân ngaân haøng thöôøng raát toán keùm caû veà thôøi gian vaø coâng söùc. Hieäu quaû cuûa chính saùch nhaân söï, ñaëc bieät laø chính saùch tuyeån duïng vaø cô cheá thuø lao laø moät chæ tieâu quan troïng ñaùnh giaù khaû naêng duy trì ñoäi nguõ nhaân söï chaát löôïng cao cuûa moät ngaân haøng. Ñoäng cô phaán ñaáu vaø möùc ñoä cam keát gaén boù cuûa nhaân vieân ngaân haøng cuõng laø nhöõng chæ tieâu quan troïng phaûn aùnh moät ngaân haøng coù lôïi theá caïnh tranh töø nguoàn nhaân löïc cuûa mình hay khoâng.2 Năng lực quản lý và cơ cấu tổ chức Naêng löïc quaûn lyù phaûn aùnh naêng löïc ñieàu haønh cuûa ban laõnh ñaïo cuûa moät ngaân haøng. Naêng löïc quaûn lyù theå hieän ôû möùc ñoä chi phoái vaø khaû naêng giaùm saùt cuûa hoäi ñoàng quaûn trò ñoái vôùi ban giaùm ñoác; muïc tieâu, ñoäng cô, möùc ñoä cam keát cuûa ban laõnh ñaïo ñoái vôùi vieäc duy trì vaø naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa ngaân haøng; chính saùch tieàn löông vaø thu nhaäp ñoái vôùi ban giaùm ñoác; soá löôïng, chaát löôïng vaø hieäu löïc thöïc hieän cuûa caùc chieán löôïc, chính saùch vaø quy trình kinh doanh cuõng nhö quy trình quaûn lyù ruûi ro, kieåm toaùn kieåm soaùt noäi boä trong ngaân haøng.
Naêng löïc quaûn lyù cuûa ban laõnh ñaïo ngaân haøng cuõng bò chi phoái bôûi cô caáu toå chöùc cuûa NHTM. Cô caáu toå chöùc laø moät chæ tieâu quan troïng phaûn aùnh cô cheá phaân boá caùc nguoàn löïc cuûa moät ngaân haøng. Noù cho bieát cô cheá phaân boå nguoàn löïc cuûa moät LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 ngaân haøng coù phuø hôïp vôùi quy moâ, trình ñoä quaûn lyù cuûa ngaân haøng; phuø hôïp vôùi ñaëc tröng caïnh tranh cuûa ngaønh vaø yeâu caàu cuûa thò tröôøng hay khoâng. Cô caáu toå chöùc theå hieän ôû söï phaân chia caùc phoøng ban chöùc naêng, caùc boä phaän taùc nghieäp, caùc ñôn vò tröïc thuoäc.
Hieäu quaû cuûa cô cheá quaûn lyù khoâng chæ phaûn aùnh ôû soá löôïng phoøng ban, söï phaân coâng phaân caáp giöõa caùc phoøng ban maø coøn phuï thuoäc vaøo möùc ñoä phoái hôïp giöõa caùc phoøng ban, caùc ñôn vò trong vieäc trieån khai chieán löôïc kinh doanh, caùc hoaït ñoäng nghieäp vuï haøng ngaøy, khaû naêng thích nghi vaø thay ñoåi cuûa cô caáu tröôùc nhöõng bieán ñoäng cuûa ngaønh hay cuûa moâi tröôøng vó moâ, .3 Tiềm lực tài chính Tieàm löïc taøi chính laø thöôùc ño söùc maïnh cuûa moät ngaân haøng taïi moät thôøi ñieåm nhaát ñònh. Tieàm löïc taøi chính theå hieän qua caùc chæ tieâu sau : - Möùc ñoä an toaøn voán vaø khaû naêng huy ñoäng voán: Chæ tieâu naøy ñöôïc theå hieän thoâng qua caùc chæ tieâu cuï theå nhö : quy moâ voán chuû sôû höõu, heä soá an toaøn voán (CAR – Capital Adequacy Ratio). Tieàm löïc voán chuû sôû höõu phaûn aùnh söùc maïnh taøi chính cuûa moät ngaân haøng vaø khaû naêng choáng ñôõ ruûi ro cuûa ngaân haøng ñoù. Caùch thöùc maø moät ngaân haøng coù khaû naêng cô caáu laïi voán, huy ñoäng theâm voán cuõng laø moät khía caïnh phaûn aùnh tieàm löïc veà voán cuûa moät ngaân haøng.
Ñaây laø moät trong nhöõng nguoàn löïc quan troïng nhaát quyeát ñònh khaû naêng caïnh tranh cuûa moät ngaân haøng.