CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái niệm về công ty chứng khoán và các nghiệp vụ của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian ở thị trường chứng khoán , thực hiện trung gian tài chính thông qua các hoạt động chủ yếu như mua bán chứng khoán, môi giới chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng, phát hành và bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư và quản lý quỹ đầu tư nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Theo quyết định số 55/2004/QĐ-BTC ngày 17-6-2004 của Bộ Tài Chính thì: Công ty chứng khoán là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn thành lập theo pháp luật Việt Nam để kinh doanh chứng khoán theo giấy phép kinh doanh chứng khoán do Ủy ban chứng khoán nhà nước cấp. * Điều kiện có giấy phép kinh doanh chứng khoán - Có phương án hoạt động kinh doanh phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và phát triển chứng khoán. - Có đủ cơ sở vật chất kỹ thuật cho kinh doanh chứng khoán.
- Vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK, CTCK có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh CTCK nước ngoài tại Việt Nam là: + Môi giới chứng khoán : 25 tỷ đồng. + Tự doanh chứng khoán : 100 tỷ đồng. Lê Huy Hoàng Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 4 Học viện tài chính + Bảo lãnh phát hành chứng khoán : 165 tỷ đồng + Tư vấn đầu tư chứng khoán : 10 tỷ đồng - Giám đốc, phó giám đốc (Tổng giám đốc, phó tổng giám đốc), các nhân viên kinh doanh của CTCK phải đáp ứng đủ điều kiện để được cấp chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán do UBCKNN cấp. - Giấy phép bảo lãnh phát hành chỉ được cấp cho công ty có Giấy phép tự doanh.2 Các mô hình và đặc điểm của công ty chứng khoán 1.1 Các mô hình của công ty chứng khoán Hiện nay trên thế giới tồn tại hai mô hình tổ chức của công ty chứng khoán đó là :Mô hình công ty đa năng và mô hình công ty chuyên doanh * Mô hình công ty đa năng : theo mô hình này, các ngân hàng thương mại hoạt động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh doanh tiền tệ.
Mô hình này chia thành hai loại: - Loại đa năng một phần: các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán phải lập công ty độc lập hoạt động tách rời - Loại đa năng hoàn toàn: các ngân hàng được kinh doanh chứng khoán,kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ. Ưu điểm của mô hình này là ngân hàng có thể kết hợp nhiều lĩnh vực kinh doanh,nhờ đó giảm bớt rủi ro cho hoạt động kinh doanh chung và có khả năng chịu đựng các biến động của thị trường chứng khoán. Mặt khác, ngân hàng sẽ tận dụng được thế mạnh chuyên môn và vốn để kinh doanh chứng khoán. Lê Huy Hoàng Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện tài chính Tuy vậy mô hình này cũng bộc lộ một số hạn chế như: không phát triển được thị trường cổ phiếu vì các ngân hàng có xu hướng bảo thủ và thích hoạt động cho vay hơn là bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu.Đồng thời các ngân hàng cũng dễ gây lũng đoạnh thị trường và các biến động trên thị trường chứng khoán nếu có sẽ ảnh hưởng mạnh tới hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng do không tách bạc giữa hai loại hình kinh doanh này.
* Mô hình công ty chuyên doanh: Theo mô hình này hoạt động chuyên doanh chứng khoán sẽ do các công ty độc lập,chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận,các ngân hàng không được tham gia kinh doanh chứng khoán. Mô hình này khắc phục được hạn chế của mô hình đa năng : giảm rủi ro cho hệ thống ngân hàng,tạo điều kiện cho các công ty chứng khoán kinh doanh chuyên môn hóa,thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán. Ngày này với sự phát triển của thị trường chứng khoán ,để tận dụng thế mạnh của lĩnh vực tiền tệ và lĩnh vực chứng khoán, các quốc gia có xu hướng nới lỏng ngăn cách giữa hoạt động tiền tệ và chứng khoán, bằng cách cho phép hình thành mô hình công ty đa năng một phần, các ngân hàng thương mại thành lập công ty con để chuyên doanh chứng khoán.2 Đặc điểm của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một tổ chức kinh doanh có điều kiện Để được cấp giấy phép thành lập và đi vào hoạt động,công ty chứng khoán cần thỏa mãn một số điều kiện sau: * Trước hết là điều kiện về vốn đối với từng loại hình nghiệp vụ như môi giới,bảo lãnh hay tự doanh…Trường hợp công ty chứng khoán muốn Lê Huy Hoàng Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện tài chính thực hiện nhiều nghiệp vụ ,vốn pháp định là tổng số vốn pháp định tương ứng với từng nghiệp vụ xin cấp phép hoạt động. * Tiếp theo là điều kiện về nhân sự : Các nhân viên cũng như bộ phận quản lý cần đáp ứng yêu cầu về kiến thức,bằng cấp,kinh nghiệm cũng như đạo đức nghề nghiệp.Hầu hết ở các nước,nhân viên của các công ty chứng khoán đều phải có giấy phép hành nghề do cơ quan quản lý thị trường chứng khoán tại nước đó cấp * Cuối cùng là điều kiện về cơ sở vật chất : Công ty chứng khoán cần đáp ứng được những yêu cầu về trang thiết bị,cơ sở hạ tầng phù hợp với các quy định được yêu cầu tại mỗi quốc gia.
Đặc điểm nổi bật nhất của công ty chứng khoán là điểm khác biệt về vốn và tài sản: Trong quá trình hoạt động kinh doanh , công ty chứng khoán không được dùng tiền của khách hàng làm nguồn vốn tài chính cho mình ngoại trừ trường hợp số tiền đó dùng để giao dịch cho khách hàng.Công ty chứng khoán phải tách bạch tiền và chứng khoán của công ty với tài khoản của khách hàng.Công ty chứng khoán không được dùng chứng khoán của khách hàng làm vật thế chấp để vay vốn trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản. Về tài sản: tài sản chủ yếu của công ty chứng khoán là các tài sản tài chính gồm có cổ phiếu,trái phiếu doanh nghiệp,trái phiếu chính phủ… có đặc điểm là giá trị dễ thay đổi và không ổn định.Sự biến động này sẽ tạo ra những rủi ro tiềm năng với công ty chứng khoán.Do vậy những chứng khoán trong tài sản của CTCK phải có tính thanh khoản cao. Đặc điểm về sản phẩm cung cấp : CTCK cung cấp các sản phẩm đặc trưng đó là các sản phẩm dịch vụ tài chính.Chúng có đặc điểm chung là : - Sản phẩm không có tính hữu hình Lê Huy Hoàng Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện tài chính - Là kết quả của quá trình nghiên cứu,thu thập thông tin - Sản phẩm có chu kỳ sống ngắn,không ổn định - Sản phẩm dễ bị đánh cắp và sao chép - Cạnh tranh nhau chủ yếu ở chất lượng dịch vụ Công ty chứng khoán mang đầy đủ đặc trưng của một tổ chức tài chính trung gian trên thị trường chứng khoán. Không những vậy công ty chứng khoán còn có một số đặc điểm riêng biệt so với các tổ chức tài chính trung gian khác điều này được thể hiện qua nghiệp vụ tự doanh của công ty chứng khoán.3 Chức năng và vai trò của công ty chứng khoán * Công ty chứng khoán có 4 chức năng cơ bản sau : - Trước hết là tạo cơ chế huy động vốn linh hoạt bằng cách làm cầu nối gặp gỡ giữa những người có tiền nhàn rỗi với những người cần vốn.Đây cũng là chức năng quan trọng nhất của công ty chứng khoán, cũng như ý nghĩa tồn tại của nó.
- Tiếp theo là chức năng cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch thông qua việc tổng hợp hàng loạt giao dịch từ đó đưa ra mức giá phản ánh đúng nhu cầu của thị trường. - Không thể không kể đến chức năng tạo ra tính thanh khoản cho các loại chứng khoán thông qua việc kết nối linh hoạt nhu cầu mua bán chứng khoán khiến cho vòng quay chứng khoán được đẩy mạnh. - Cuối cùng là góp phần điều tiết và bình ổn thị trường thông qua hoạt động tự doanh và tạo lập thị trường ,mua vào khi giá thị trường xuống,bán ra khi giá bị đẩy lên quá cao so với giá trị thực. Lê Huy Hoàng Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện tài chính * Vai trò của công ty chứng khoán với các chủ thể trên thị trường chứng khoán : - Đối với tổ chức phát hành : Mục tiêu khi tham gia vào thị trường chứng khoán của các tổ chức phát hành là huy động vốn thông qua việc phát hành các chứng khoán.
Vì vậy, thông qua hoạt động đại lý phát hành, bảo lãnh phát hành, các CTCK có vai trò tạo ra cơ chế huy động vốn phục vụ các nhà phát hành. Một trong những nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán là nguyên tắc trung gian. Nguyên tắc này yêu cầu những nhà đầu tư và những nhà phát hành không được mua bán trực tiếp chứng khoán mà phải thông qua các trung gian mua bán. Các CTCK sẽ thực hiện vai trò trung gian cho các nhà đầu tư và nhà phát hành.
Và khi thực hiện công việc này, CTCK đã tạo ra cơ chế huy động vốn cho nền kinh tế thông qua thị trường chứng khoán. - Đối với nhà đầu tư: Thông qua các hoạt động nghiệp vụ đã được chuyên môn hóa như môi giới , tư vấn đầu tư,. giúp ích rất nhiều cho những khách hàng đặc biệt là những người không có điều kiện theo dõi sự biến động của thị trường chứng khoán như tiết kiệm thời gian giao dịch, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và giảm rủi ro của các khoản đầu tư. - Đối với TTCK : Trên thị trường sơ cấp, thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán, CTCK thực hiện xác định và tư vấn cho tổ chức phát hành mức giá phát hành hợp lý đối với các chứng khoán trong đợt phát hành.
Thông thường mức giá phát hành do các CTCK xác định trên cơ sở tiếp xúc, tìm hiểu và Lê Huy Hoàng Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.