Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị xã hội tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh hà tây

Tài liệu nghiên cứu Giải pháp cải thiện kết quả công tác uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị xã hội tại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Bùi Quang Vinh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đắc Hưng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Uỷ Thác Cho Vay Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ UỶ THÁC CHO VAY HỘ NGHÈO QUA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI
• 1.1. Vấn đề nghèo đói và vai trò của Ngân hàng chính sách xã hội
• 1.2. Quan niệm về đói nghèo
• 1.3. Nguyên nhân và yếu tố gây đói nghèo
• 1.4. Vai trò của Ngân hàng Chính sách xã hội trong xoá đói giảm nghèo
• 1.5. Uỷ thác cho vay hộ nghèo của NHCSXH
• 1.5.1. Các loại hình uỷ thác cho vay hộ nghèo của NHCSXH
• 1.5.2. Hiệu quả của uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị xã hội và các nhân tố ảnh hưởng
• 1.5.3. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị - xã hội
• 1.6. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về thực hiện tín dụng ngân hàng đối với mục tiêu xoá đói giảm nghèo
• 1.6.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm về hoạt động tín dụng ngân hàng đối với mục tiêu xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG UỶ THÁC CHO VAY HỘ NGHÈO QUA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TẠI NHCSXH TỈNH HÀ TÂY
• 2.1. Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội và hộ nghèo ở Hà Tây
• 2.2. Thực trạng hộ nghèo tại Hà Tây
• 2.3. Thực trạng các tổ chức chính trị - xã hội ở tỉnh Hà Tây
• 2.4. Thực trạng NHCSXH tỉnh Hà Tây
• 2.5. Thực trạng uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị - xã hội tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Hà Tây
• 2.5.1. Về tổ chức triển khai thực hiện các chủ trương, nghị quyết và chính sách
• 2.5.2. Kết quả cho vay uỷ thác hộ nghèo qua các tổ chức chính trị - xã hội tại chi nhánh NHCSXH Hà Tây
• 2.5.3. Hiệu quả của phương thức uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị - xã hội tại Hà Tây
• 2.6. Đánh giá về hiệu quả uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị xã hội ở NHCSXH tỉnh Hà Tây
• 2.6.1. Những kết quả đã đạt được
• 2.6.2. Những mặt còn hạn chế
• 2.6.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ UỶ THÁC CHO VAY HỘ NGHÈO QUA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI TẠI CHI NHÁNH NHCSXH TỈNH HÀ TÂY
• 3.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Tây và hoạt động của NHCSXH
• 3.1.1. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Tây
• 3.1.2. Chiến lược xoá đói giảm nghèo của tỉnh Hà Tây đến năm 2010
• 3.1.3. Định hướng phát triển của NHCSXH tỉnh Hà Tây
• 3.1.4. Một số quan điểm về cho vay ưu đãi đối với hộ nghèo
• 3.2. Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị xã hội tại Chi nhánh NHCSXH tỉnh Hà Tây
• 3.2.1. Đa dạng hoá các hình thức huy động nguồn vốn của chi nhánh để tăng tính chủ động trong hoạt động tín dụng
• 3.2.2. Củng cố và hoàn thiện hệ thống tổ chức, mạng lưới
• 3.2.3. Từng bước hoàn thiện cơ chế uỷ thác cho vay hộ nghèo thông qua các tổ chức chính trị - xã hội
• 3.2.4. Tăng cường đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của chi nhánh và của các tổ chức chính trị - xã hội làm uỷ thác
• 3.2.5. Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương, củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của các điểm giao dịch tại xã và các tổ tiết kiệm và vay vốn
• 3.2.6. Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động của các tổ tiết kiệm và vay vốn, việc sử dụng vốn vay của hộ nghèo
• 3.2.7. Nâng cao cơ sở hạ tầng tài chính của Chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội
• 3.2.8. Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền quảng cáo để làm cho các cấp, các ngành và mọi người dân hiểu rõ hơn về hoạt động của NHCSXH
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Đối với NHCSXH Việt Nam
• 3.3.2. Đối với cấp uỷ, chính quyền tỉnh Hà Tây
• 3.3.3. Đối với các tổ chức chính trị nhận uỷ thác cho vay hộ nghèo
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Ủy Thác Cho Vay

Bài viết này tập trung vào giải pháp nâng cao hiệu quả của việc ủy thác cho vay hộ nghèo thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH). Việc này đóng vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo và thúc đẩy an sinh xã hội. Uỷ thác cho vay là phương thức hiệu quả để đưa vốn vay ưu đãi đến đúng đối tượng, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Nghiên cứu này sẽ phân tích các vấn đề tồn tại và đề xuất các giải pháp cụ thể, thiết thực để nâng cao hiệu quả ủy thác cho vay.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản về Ủy Thác Cho Vay Hộ Nghèo

Ủy thác cho vay hộ nghèo là việc NHCSXH ủy quyền cho các tổ chức chính trị xã hội thực hiện một số khâu trong quy trình cho vay, như thẩm định, giải ngân, thu hồi nợ. Mục đích là tận dụng mạng lưới rộng khắp và sự am hiểu địa phương của các tổ chức này để giảm chi phí và rủi ro tín dụng. Hoạt động này hỗ trợ các hộ gia đình nghèo tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh, cải thiện đời sống, góp phần vào phát triển kinh tế hộ gia đình. Tuy nhiên, hiệu quả ủy thác phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm năng lực của tổ chức ủy thác, sự phối hợp giữa các bên liên quan, và công tác giám sát tín dụng.

1.2. Vai Trò của NHCSXH trong Chính Sách Cho Vay Hộ Nghèo

NHCSXH đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện chính sách cho vay hộ nghèo của Nhà nước. Ngân hàng cung cấp vốn vay ưu đãi với lãi suất ưu đãi, thời hạn vay linh hoạt, và điều kiện vay phù hợp với khả năng trả nợ của hộ nghèo. NHCSXH cũng chịu trách nhiệm xây dựng quy trình ủy thác cho vay, đào tạo cán bộ tín dụng, và quản lý rủi ro tín dụng. Mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện cho hộ nghèo tiếp cận vốn để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo bền vững. Nguồn vốn này tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ tài chính, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo.

II. Thách Thức Rủi Ro và Nợ Xấu Trong Uỷ Thác Cho Vay

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, ủy thác cho vay hộ nghèo cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nợ xấu là một trong những vấn đề lớn nhất, ảnh hưởng đến hiệu quả ủy thác cho vay và khả năng thu hồi nợ của NHCSXH. Các yếu tố như năng lực quản lý yếu kém của một số tổ chức ủy thác, sự thiếu ý thức trả nợ của người vay, và các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh có thể dẫn đến nợ quá hạn và nợ xấu. Theo tài liệu nghiên cứu, việc giám sát tín dụng chưa chặt chẽ cũng là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng này.

2.1. Phân Tích Nguyên Nhân Gây Ra Nợ Xấu Uỷ Thác Cho Vay

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến nợ xấu trong ủy thác cho vay. Thứ nhất, năng lực của một số tổ chức chính trị xã hội còn hạn chế, dẫn đến việc thẩm định dự án vay không kỹ lưỡng, giải ngân không đúng mục đích, và giám sát tín dụng lỏng lẻo. Thứ hai, ý thức trả nợ của một bộ phận người vay còn thấp, do trình độ dân trí hạn chế, hoặc do ỷ lại vào chính sách cho vay hộ nghèo. Thứ ba, các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của người vay. Cần phải có biện pháp khắc phục triệt để các nguyên nhân này để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2.2. Ảnh Hưởng của Nợ Xấu Đến Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo

Nợ xấu gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả cho vay hộ nghèo. Nó làm giảm nguồn lực tài chính của NHCSXH, hạn chế khả năng mở rộng chính sách cho vay. Nợ xấu cũng làm tăng chi phí quản lý và thu hồi nợ, ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng. Quan trọng hơn, nợ xấu làm giảm niềm tin của cộng đồng vào chính sách cho vay hộ nghèo, ảnh hưởng đến uy tín của NHCSXH và các tổ chức chính trị xã hội.

III. Giải Pháp Tăng Cường Giám Sát và Đào Tạo Nguồn Lực

Để nâng cao hiệu quả ủy thác cho vay, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Tăng cường giám sát tín dụng là một trong những giải pháp quan trọng nhất. NHCSXH cần phối hợp chặt chẽ với các tổ chức chính trị xã hội để kiểm tra tín dụng thường xuyên, phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp xử lý kịp thời. Bên cạnh đó, cần đào tạo cán bộ tín dụng và cán bộ của các tổ chức chính trị xã hội để nâng cao năng lực chuyên môn và ý thức trách nhiệm.

3.1. Nâng Cao Năng Lực Giám Sát Tín Dụng Cho Cán Bộ

Đào tạo và nâng cao năng lực giám sát tín dụng cho cán bộ là yếu tố then chốt. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng như thẩm định dự án vay, quản lý rủi ro tín dụng, thu hồi nợ, và giải quyết tranh chấp. NHCSXH cũng cần xây dựng hệ thống giám sát và kiểm tra tín dụng hiệu quả, với các công cụ và quy trình rõ ràng. Cán bộ cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện công việc giám sát một cách hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Phối Hợp Giữa NHCSXH và Tổ Chức Chính Trị

Cơ chế phối hợp hiệu quả giữa NHCSXH và các tổ chức chính trị xã hội là rất quan trọng. Các bên cần chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, và nguồn lực để cùng nhau thực hiện chính sách cho vay hộ nghèo. NHCSXH cần hỗ trợ các tổ chức chính trị xã hội trong việc xây dựng năng lực, cung cấp nguồn lực tài chính, và đào tạo cán bộ. Các tổ chức chính trị xã hội cần chủ động tham gia vào quá trình giám sát tín dụng, thu hồi nợ, và hỗ trợ người vay sử dụng vốn hiệu quả. Cần xây dựng quy trình phối hợp rõ ràng và có cơ chế đánh giá hiệu quả.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Cho Vay

Sử dụng giải pháp công nghệ thông tin có thể giúp quản lý quy trình cho vay hiệu quả hơn. Số hóa quy trình, bao gồm tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, phê duyệt, giải ngân và theo dõi thanh toán, sẽ giảm thiểu thời gian xử lý và sai sót. Quản lý dữ liệu tập trung cho phép theo dõi tình hình nợ, đánh giá hiệu quả và đưa ra quyết định chính xác. Sử dụng hệ thống báo cáo tín dụng giúp phát hiện sớm rủi ro và có biện pháp can thiệp kịp thời. Đồng thời, cần tăng cường an ninh mạng để bảo vệ dữ liệu khách hàng.

IV. Thực Tiễn Áp Dụng Mô Hình Uỷ Thác Hiệu Quả tại Địa Phương

Nghiên cứu các mô hình ủy thác cho vay thành công tại các địa phương khác nhau có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá. Việc phân tích các yếu tố thành công, như cơ chế phối hợp hiệu quả, năng lực của tổ chức chính trị xã hội, và sự tham gia của cộng đồng, có thể giúp NHCSXH xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Theo kinh nghiệm từ Hà Tây, sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương là yếu tố then chốt.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Uỷ Thác Cho Vay Tại Tỉnh Hà Tây

Việc đánh giá hiệu quả ủy thác cho vay tại tỉnh Hà Tây cần dựa trên các chỉ số cụ thể, như tỷ lệ nợ xấu, mức độ thu hồi nợ, số lượng hộ nghèo thoát nghèo, và sự thay đổi về thu nhập và đời sống của người vay. Phân tích sâu các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả ủy thác, như năng lực của tổ chức chính trị xã hội, sự phối hợp giữa các bên liên quan, và công tác giám sát tín dụng. Cần chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu của mô hình ủy thác hiện tại, và đề xuất các giải pháp cải thiện.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Mô Hình Thành Công

Phân tích và rút ra bài học kinh nghiệm từ các mô hình thành công. Ví dụ, xác định những yếu tố quan trọng như vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc hướng dẫn người dân sử dụng vốn vay hiệu quả, cũng như những giải pháp giúp người dân tiếp cận thông tin về chính sách cho vay. Tìm hiểu cách các địa phương khác đã giải quyết các vấn đề liên quan đến nợ xấu, rủi ro tín dụng, và sự thiếu ý thức trả nợ của người vay.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Chính Sách và Cơ Chế Phối Hợp

Để nâng cao hiệu quả ủy thác cho vay một cách bền vững, cần có sự vào cuộc của tất cả các bên liên quan. NHCSXH cần chủ động hoàn thiện chính sách cho vay, xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả, và tăng cường giám sát tín dụng. Các tổ chức chính trị xã hội cần nâng cao năng lực chuyên môn và ý thức trách nhiệm. Chính quyền địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ủy thác cho vay, và hỗ trợ người vay sử dụng vốn hiệu quả.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Về Chính Sách Cho Vay Ưu Đãi

Kiến nghị với các cơ quan quản lý về việc hoàn thiện chính sách cho vay ưu đãi, như điều chỉnh lãi suất ưu đãi, thời hạn vay, và điều kiện vay cho phù hợp với điều kiện thực tế. Đề xuất các chính sách hỗ trợ người vay sử dụng vốn hiệu quả, như đào tạo nghề, tư vấn kỹ thuật, và kết nối thị trường. Cần có cơ chế giám sát hiệu quả việc thực hiện chính sách cho vay, và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

5.2. Tăng Cường Nguồn Lực Tài Chính Cho NHCSXH

NHCSXH cần được tăng cường nguồn lực tài chính để đáp ứng nhu cầu vốn vay của hộ nghèo và các đối tượng chính sách. Nhà nước cần tăng cường cấp vốn cho NHCSXH, và tạo điều kiện cho ngân hàng huy động vốn từ các nguồn khác, như phát hành trái phiếu, vay từ các tổ chức quốc tế. NHCSXH cần sử dụng vốn hiệu quả, và có cơ chế quản lý rủi ro chặt chẽ.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Uỷ Thác Cho Vay Hộ Nghèo

Việc phát triển bền vững ủy thác cho vay hộ nghèo đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy và hành động của tất cả các bên liên quan. Cần coi ủy thác cho vay không chỉ là một công cụ xóa đói giảm nghèo, mà còn là một phương tiện để nâng cao năng lực sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình, và xây dựng an sinh xã hội. Cần tạo điều kiện cho người nghèo tham gia vào quá trình ra quyết định, và đảm bảo rằng họ được hưởng lợi từ chính sách cho vay.

6.1. Định Hướng Phát Triển Uỷ Thác Cho Vay Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng ủy thác cho vay, thay vì chỉ chạy theo số lượng. Chú trọng vào việc thẩm định dự án vay kỹ lưỡng, giám sát tín dụng chặt chẽ, và hỗ trợ người vay sử dụng vốn hiệu quả. Cần xây dựng các mô hình ủy thác phù hợp với từng địa phương, và có cơ chế đánh giá hiệu quả rõ ràng. Cần khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp, tổ chức xã hội vào quá trình ủy thác cho vay.

6.2. Cam Kết Hợp Tác Vì Mục Tiêu Xóa Đói Giảm Nghèo

Cần có sự cam kết hợp tác mạnh mẽ từ tất cả các bên liên quan, bao gồm NHCSXH, các tổ chức chính trị xã hội, chính quyền địa phương, và cộng đồng, để thực hiện thành công chính sách cho vay hộ nghèo. Cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, và nguồn lực để cùng nhau giải quyết các vấn đề phát sinh. Cần có sự giám sát và đánh giá thường xuyên để đảm bảo rằng chính sách cho vay được thực hiện một cách hiệu quả và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng nghèo đói vẫn là một thách thức lớn đối với nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam. Theo số liệu thống kê, tỉnh Hà Tây có tỷ lệ hộ nghèo còn khoảng 11,4% trong tổng số 56 vạn hộ dân cư, với phần lớn dân số sống ở khu vực nông thôn và phụ thuộc vào nông nghiệp. Hoạt động tín dụng ưu đãi

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị - xã hội Chương 2: Thực trạng uỷ thác cho vay hộ nghèo qua các tổ chức chính trị - xã hội tại NHCSXH tỉnh Hà Tây Chương 3: Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu qua cho vay hộ nghèo uỷ thác qua các tổ chức chính trị - xã hội ở Hà Tây 3 Chươìi2 1 NHỮNG VÂN ĐỂ C ơ BẢN VỂ UỶ THÁC CHO VAY HỘ NGHÈO QUA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI 1. Vấn đề nghèo đói và vai trò của Ngân hàng chính sách xã hội 1. Q u a n n iệ m v ề đ ó i n g h è o Nghèo đói và phát triển là hai vấn đề có mối quan hệ mật thiết với trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Nếu chỉ quan tâm đến tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà không quan tâm đúng mức đến giải quyết nghèo đói và các vấn đề xã hội thì không tạo được sự phát triển bền vững.

Đồng thời bản thân tình trạng nghèo đói và các vấn đề xã hội cũng làm chậm lại tốc độ tăng trưởng kinh tế và giải quyết công bằng xã hội. Song quá nhận mạnh đến giải quyết nghèo đói và vấn đề xã hội thì sẽ không ưu tiên được cho sự phát triển kinh tế một cách đúng mức. Vì vậy, giải quyết hai vấn đề sao cho hài hoà là vấn đề có tính chiến lược của mỗi quốc gia. Nghèo đói là vấn đề có tính chất toàn cầu, tồn tại ở tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy nhiên ở các nước khác nhau, với trình độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau thì nghèo đói cũng khác nhau và thường là các biện pháp giải quyết nghèo đói khác nhau. Nghèo ở các nước phát triển thì có tính chất tương đối. Tức là thu nhập của hộ nghèo thấp so với mặt bằng thu nhập chung của xã hội và có khoảng cách xa so với người giầu. Hội nghị các nước khu vực Châu Á-Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức ở Bangkok tháng 9/1993 bàn về giảm đói nghèo đã đưa ra khái niệm và định nghĩa đói nghèo như sau: "Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế-xã hội và phong tục tập quán của các địa phương”.

Đây là định nghĩa chung nhất về đói nghèo, có tính chất hướng dẫn về phương pháp đánh giá, nhận diện về đói nghèo. Các tiêu chí và chuẩn mực đánh giá còn để ngỏ về mặt định lượng vì chưa tính đến những khác biệt và độ chênh 4 lệch giữa các vùng, các điều kiện lịch sử phát triển ở mỗi nơi. Quan niệm cơ bản xác định đói nghèo là ở chỗ con người không được hưởng và thoả mãn cái thiết yếu, tối thiểu để duy trì sự tồn tại của con người như ăn, mặc, ở. Theo đó sự nghèo khổ tuyệt đối, sự bần cùng được biểu hiện là đói.

Đói nghèo là một khái niệm có tính động, biến đổi, di chuyển chứ không tĩnh. Những nhân tố tạo nên đặc điểm này của hiện tượng nghèo đói là: Sự phát triển của sản xuất mưc tang trương kinh tê, sự tăng lên cua nhu cầu con người (cả nhu cầu tồn tai sinh học lẫn nhu cầu phát triển chất lượng xã hội của con người), những biến đôi cua xã hội (xét trên bình diện quốc gia-dân tộc lẫn khu vực và quốc tê ) Thực tê cho thây các chỉ số xác định đói nghèo và giàu nghèo luôn di động, ở một thời điểm, với một vùng, một nước nào đó thì chỉ số đo được là đói, nghèo hoặc giàu nhưng sang một thời điểm khác, so sánh với một vùng khac, nươc khac, cộng đông dân cư khác thì chỉ sô đo đó có thể mất ý nghĩa Tư each hieu chung này cân thấy sự khác biệt về mức đô đói nghèo có tính chất địa phương và khu vực. Khái niệm về đói nghèo có thể thống nhất (thống nhất định tính) song khong the co một chuân mực chung về nghèo đói cho tất cả các quốc gia Ngay trong cùng một quốc gia cũng có thể khác nhau giữa các vùng, thậm chí tiêu vùng. Chuân mực này có tính động; biến đổi theo thời gian tương ứng với sự biến đổi về phát triển kinh tế-xã hội.

Vì thế trên cơ sở khái niệm chung về mặt định tính phải xác định thước đo mức đói nghèo của quốc gia. Hiện nay, Ngân hàng Thế giới (WB) đưa ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ giàu nghèo của các quốc gia bằng mức thu nhập quốc dân bình quân tính theo đầu người với hai cách tính: - Theo phương pháp Atlas, tức là theo tỉ giá hối đoái và tính theo USD. - Theo phương pháp p.p (Purchasing Power Parity) là phương pháp sức mua tương đương, cũng tính bằng USD. 5 Theo phương pháp Atlas, người ta phân tích thành 6 loại về sự giàu- nghèo của các nước (lấy mức thu nhập năm 1990).000 ƯSD/năm là nước cực giàu.000 USD/năm đến dưới 25.000 USD/năm là nước giàu.000 USD/năm đến dưới 20.000 USD/năm là nước khá giàu.500 USD/năm đến dưới 10.000 USD/năm là nước trung bình.

- Từ 500 ƯSD/năm đến dưới 2.500 USD/năm là nước nghèo. - Dưới 500 USD/năm là nước cực nghèo. Các nhà nghiên cứu khi xác định thước đo sự đói nghèo là việc xác định giới hạn nghèo đói. Giới hạn này biểu hiện dưới dạng thu nhập gia đình tính theo đầu người.

Các nhà nghiên cứu đưa ra cách xác định định lượng thông qua hai cách tính phổ biến sau: - Cách thứ nhất: Giới hạn đói nghèo được xác định tương đương với mức thu nhập của những người làm dịch vụ xã hội trong những năm đầu của thập niên 60. - Cách thứ hai: Lấy số liệu chi tiêu cho lương thực, thực phẩm đủ sống cho một gia đình nhân với 3 sẽ ra mức giới hạn nghèo đói (hay còn gọi là thu nhập tối thiểu của đời sống). Như vậy, việc lượng hoá các chỉ số có giá trị xác định thì quan niệm về sự đói nghèo là tương đối và có tính biến đổi theo các cách tiếp cận khác nhau, giữa các vùng khác nhau. Trong xã hội hiện đại của thế kỷ XX, những thành tựu mới về khoa học kỹ thuật, công nghệ và chính con người đã tạo ra một khối lượng của cải vật chất khổng lồ bằng của cả 6 thế kỷ trước cộng lại.

Và chính kỹ thuật công nghệ đang chắp cánh cho con người vươn tới những vì sao xa xôi; đã giúp con người khám phá thế giới đầy bí ẩn, tạo cho chất lượng cuộc sống của con người thực sự được cải thiện. Tuy nhiên, bức tranh của thế giới hiện nay phản ánh một trật tự thế giới đầy bất công, hai thái cực giàu nghèo đến mức nghiệt ngã, tình trạng cùng cực đang đè nặng lên 2/3 dân số thế giới. 6 Nếu năm 1960, của cải bình quân đầu người của nhóm nước giàu cao gấp 20 lần ở nhóm nước nghèo thì năm 1980, con số đó đã lên đến 46 lần và năm 1990 là 60 lần và đến cuối thế kỷ XX là hơn 70 lần. Tinh trạng phân hoá giàu nghèo càng tồi tệ hơn khi nền kinh tế thế giới phát triển.

Theo số liệu thống kê của UNDP, tính đến hết năm 2000, toàn thế giới có 48 nước bị xếp vào hàng ngũ những nước kém phát triển nhất, nghèo nhất bao gồm: (Bảng số 1.1: Danh sách các nước kém phát triển nhất thê giới (xếp theo An-pha-bê) 1. Áp-ga-ni-xtan 17. Ảng-gô-la 18. Băng-la-đét 19.

Xao-tô-mê 5. Buốc-ki-na-pha-xô 22. Cộng hoà DCND Lào 38. Xa-lô-mông 7.

Lê-xô-thô 39. Li-bê-ria 40. Ma-đa-ga-xen 41. Cộng hoà Trung Phi 26.

Xô-ma-li 11. CH Thống nhất Tandania 13.Hoà DC Công-gô 29. Tu-va-lu 14. Gi-bu-ti 30.

Ghinê xích đạo 31. Va-nua-tu (Nguồn: Tạp chí thông tin lý luận, số 12/2000) Ở những nước này có 3/4 dân số mức thu nhập dưới 2 USD/ngày và 3/5 dân số cuả các nước này sống dưới mức nghèo đói, mức thu nhập dưới 01 USD/ngày. Phần lớn trong số 48 nước kể trên nằm ở Châu Phi. Tinh trạng đói 7 ngheo phan bo ơ cac nước và các khu vực trên thê giới là hoàn toàn không giống nhau.

Chẳng hạn, tại các nước công nghiệp phát triển tính đến năm 1998, vẫn còn hơn 100 triệu người nghèo không có nhà ở. Tất nhiên chuẩn mực ngheo ơ các nước này là năm trong sự so sánh với tầng lớp thượng lưu Tại các nước thuộc liên minh Châu Âu (EƯ), có 57 triệu người (chiếm 17% dân số) phải sống trong cảnh nghèo khổ. Châu Mỹ có 364 triệu người nghèo (chiếm 13,3% dân sô châu lục này). Năm 1992, Ngân hàng Thế giới đã đưa ra số liệu tổng kết và dự báo cho các nước đang phát triển.2: Dự báo về phân bô nghèo đói ở các nước đang phát triển Đơn vị tính: triệu o *% 7 người, TRIỆU NGƯỜI TỶ LỆ % ĐỊA ĐIỂM 1985 1990 2000 1985 1990 2000 Các nước đang phát triển, trong đó: 1051 1133 1407 30,5 29,7 24,1 - Nam Á 532 562 511 51,8 49,0 36,9 - Đông Á 182 169 73 13,2 11,3 4,2 - Châu Phi và cận Xahara 184 216 304 47,6 47,8 47,9 - Trung Đông và Bắc Phi 60 73 89 30,6 33,1 30,6 - Châu Mỹ La tinh và Caribê 87 108 125 22,7 25,5 24,9 (Nguồn: Tạp chí thông tin lý luận, số 12/2000) Tăng trưởng kinh tê như một dòng chảy liên tục, càng về sau khối lượng của cải vật chất do tăng trưởng kinh tế đem lại càng lớn, nhưng chính vấn đề nghèo đói là một trong số những vấn đề toàn cầu đã buộc loài người phải nhìn nhận lại rằng tăng trưởng kinh tế và phát triển là hai khái niệm không đồng nhất.

Sự tăng trưởng nếu không đem lại những dấu hiệu tích cực trong phát triển bền vững sẽ dẫn đến mâu thuẫn. Thực tế ở một số quốc gia cho thấy: kinh tế càng phát triển nhanh bao nhiêu, năng suất lao động càng cao bao nhiêu thì tình trạng nghèo đói của một bộ phận dân cư lại càng bức xúc bấy nhiêu, dẫn đến việc xảy ra những xung 8 đột xã hội, chính trị và cao hơn nữa là xung đột giai cấp, xung đột sắc tộc. Hậu quả khôn lường của những mâu thuẫn cũng có thể làm tiêu tan toàn bộ những thành tựu của quá trình tăng trường kinh tế đã đạt được.2 N g u yên n h â n và y ế u tô gã y đói nghèo Để có được những biện pháp hữu hiệu phục vụ mục tiêu xoá đói giảm nghèo, cần thiết tìm hiểu nguyên nhân gây ra sự đói nghèo.