Khóa luận: Nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Vĩnh Long - PGD Hòa Phú

Khóa luận phân tích thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Vĩnh Long.

• Trường học: BIDV Vĩnh Long
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại BIDV Vĩnh Long
• Địa điểm: Vĩnh Long

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2.1. Phạm vi về không gian
• 3.2.2. Phạm vi về thời gian
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phương pháp thu thập thông tin và số liệu
• 4.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 4.2.1. So sánh số tuyệt đối
• 4.2.2. So sánh số tương đối
• 5. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Đặc điểm
• 1.1.3. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.3.1. TTKDTM là động lực tăng tốc độ chu chuyển vốn và thúc đẩy phát triển kinh tế
• 1.1.3.2. Giúp ngân hàng huy động tối đa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi
• 1.1.3.3. Giảm chi phí lưu thông tiền tệ
• 1.1.3.4. Là công cụ cạnh tranh hiệu quả của NH để thu hút KH
• 1.1.4. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt hiện hành
• 1.1.4.1. Séc
• 1.1.4.2. Ủy nhiệm thu
• 1.1.4.3. Ủy nhiệm chi
• 1.1.4.4. Thẻ thanh toán
• 1.1.4.5. Dịch vụ thanh toán điện tử
• 1.2. CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Các chỉ tiêu về quy mô hoạt động TTKDTM
• 1.2.2. Các chỉ tiêu về hiệu quả hoạt động TTKDTM
• 1.2.3. Các chỉ tiêu về tỉ lệ tăng trưởng hoạt động TTKDTM
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Các nhân tố chủ quan
• 1.3.2. Các nhân tố khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI BIDV CHI NHÁNH VĨNH LONG - PGD HÒA PHÚ
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ BIDV CHI NHÁNH VĨNH LONG - PGD HÒA PHÚ
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Lịch sử hình thành của BIDV Việt Nam
• 2.1.3. Lịch sử hình thành của BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú
• 2.1.3.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.3.2. Cơ cấu tổ chức của chi nhánh, chức năng, nhiệm vụ của từng phòng ban
• 2.1.4. Kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú giai đoạn 2018 – 2020
• 2.1.5. Những thuận lợi và khó khăn tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú
• 2.1.6. Công tác huy động vốn của BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú giai đoạn 2018 - 2020
• 2.1.7. Tình hình cho vay của BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG TTKDTM TẠI BIDV CHI NHÁNH VĨNH LONG - PGD HÒA PHÚ
• 2.2.1. Tổng quát về hoạt động TTKDTM tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú
• 2.2.2. Các hình thức TTKDTM hiện hành tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú
• 2.2.2.1. Thanh toán bằng Séc
• 2.2.2.2. Thanh toán bằng Ủy nhiệm chi
• 2.2.2.3. Thanh toán bằng Ủy nhiệm thu
• 2.2.2.4. Thanh toán bằng thẻ ngân hàng
• 2.3. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ CHƯA ĐẠT ĐƯỢC VỀ HOẠT ĐỘNG TTKDTM TẠI BIDV CHI NHÁNH VĨNH LONG - PGD HÒA PHÚ
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 2.3.3.1. Nguyên nhân từ phía ngân hàng
• 2.3.3.2. Nguyên nhân từ phía khách hàng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI BIDV CHI NHÁNH VĨNH LONG - PGD HÒA PHÚ
• 3.1. GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI CÁC PHƯƠNG THỨC TTKDTM
• 3.2. GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI NGUỒN NHÂN LỰC
• 3.3. GIẢI PHÁP VỀ CƠ SỞ VẬT CHẤT
• PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• 1. Đối với bản thân Ngân hàng
• 2. Đối với chính quyền địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn Cảnh Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại BIDV Vĩnh Long

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và cuộc cách mạng công nghệ 4.0, thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) đã trở thành một xu thế tất yếu, đóng vai trò then chốt trong việc hiện đại hóa hệ thống tài chính quốc gia. Tại Vĩnh Long, một tỉnh có nền kinh tế năng động tại Đồng bằng sông Cửu Long, việc thúc đẩy các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ giúp tăng tốc độ chu chuyển vốn mà còn góp phần minh bạch hóa các giao dịch kinh tế. Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Vĩnh Long (BIDV Vĩnh Long), với vị thế là một trong những định chế tài chính hàng đầu, đã và đang nỗ lực không ngừng để nâng cao hiệu quả của hoạt động này. Việc đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ như thẻ ngân hàng, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, và ngân hàng điện tử là minh chứng rõ ràng cho cam kết này. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phổ cập TTKDTM, cần có một cái nhìn tổng quan về thực trạng, nhận diện các hình thức phổ biến và hiểu rõ vai trò của chúng trong việc thúc đẩy kinh tế địa phương. Nghiên cứu tại BIDV Vĩnh Long cho thấy, dù đã có những bước tiến đáng kể, tiềm năng phát triển của các phương thức thanh toán hiện đại vẫn còn rất lớn. Việc phân tích sâu hơn về các hình thức này sẽ là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt một cách bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cả khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp.

1.1. Vai trò của giao dịch không tiền mặt trong nền kinh tế

Giao dịch không tiền mặt đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tốc độ chu chuyển vốn và phát triển kinh tế. Khi các khoản thanh toán được thực hiện qua hệ thống ngân hàng, thời gian giao dịch được rút ngắn, giúp vốn quay vòng nhanh hơn trong chu kỳ sản xuất kinh doanh. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cho doanh nghiệp mà còn góp phần tăng trưởng kinh tế chung. Bên cạnh đó, TTKDTM giúp các ngân hàng thương mại, điển hình là BIDV Vĩnh Long, huy động tối đa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội thông qua các tài khoản thanh toán. Nguồn vốn này sau đó được tái đầu tư vào nền kinh tế thông qua hoạt động tín dụng. Một lợi ích không thể bỏ qua là việc giảm thiểu chi phí xã hội liên quan đến in ấn, bảo quản và lưu thông tiền mặt, đồng thời hạn chế rủi ro về tiền giả, rửa tiền và các hoạt động kinh tế ngầm, tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn hơn.

1.2. Các hình thức thanh toán điện tử phổ biến tại ngân hàng

Hiện nay, BIDV Vĩnh Long đang cung cấp một danh mục đa dạng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Các hình thức truyền thống như thanh toán bằng Séc, ủy nhiệm chi (UNC), và ủy nhiệm thu (UNT) vẫn được nhiều doanh nghiệp ưa chuộng vì tính pháp lý và quy trình rõ ràng. Song song đó, thẻ ngân hàng (bao gồm thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng) đã trở nên phổ biến với các giao dịch bán lẻ tại các điểm chấp nhận thẻ (POS) và rút tiền mặt tại ATM. Đặc biệt, các dịch vụ ngân hàng điện tử như Internet Banking và Mobile Banking đang có sự tăng trưởng vượt bậc, cho phép khách hàng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi. Các dịch vụ này không chỉ giới hạn ở chuyển khoản mà còn mở rộng sang thanh toán hóa đơn, nạp tiền điện thoại và nhiều tiện ích khác, mang lại sự thuận tiện tối đa cho người dùng và là trọng tâm trong các giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán.

II. Rào Cản Ảnh Hưởng Hiệu Quả Thanh Toán Tại BIDV Vĩnh Long

Mặc dù đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, quá trình nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Vĩnh Long vẫn đối mặt với không ít thách thức. Các rào cản này xuất phát từ cả yếu tố chủ quan bên trong ngân hàng và yếu tố khách quan từ phía thị trường và người dùng. Một trong những hạn chế lớn nhất là thủ tục giao dịch đối với một số hình thức TTKDTM truyền thống vẫn còn tương đối phức tạp, đòi hỏi nhiều giấy tờ và chữ ký, gây tâm lý e ngại cho khách hàng. Hơn nữa, mặc dù hệ thống công nghệ đã được đầu tư, mạng lưới ATM và máy POS chưa được phủ sóng rộng khắp, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn, gây khó khăn cho việc tiếp cận dịch vụ. Từ phía khách hàng, thói quen sử dụng tiền mặt đã ăn sâu vào tiềm thức của một bộ phận lớn dân cư, đặc biệt là các tiểu thương và người lớn tuổi. Tâm lý lo ngại về an toàn bảo mật khi thực hiện giao dịch trực tuyến cũng là một trở ngại đáng kể. Việc thiếu thông tin và chưa hiểu rõ lợi ích của TTKDTM khiến nhiều người vẫn ưu tiên các phương thức truyền thống. Những rào cản này đòi hỏi BIDV Vĩnh Long phải có những giải pháp toàn diện, không chỉ cải tiến về công nghệ mà còn phải đẩy mạnh công tác truyền thông và đào tạo để thay đổi nhận thức của khách hàng.

2.1. Hạn chế từ hạ tầng công nghệ và quy trình nghiệp vụ

Một trong những nguyên nhân chính từ phía ngân hàng là hạ tầng công nghệ và quy trình nghiệp vụ chưa được tối ưu hóa hoàn toàn. Tài liệu nghiên cứu cho thấy, mặc dù đã có sự đầu tư, việc bảo trì và nâng cấp hệ thống đôi khi chưa kịp thời, dẫn đến các sự cố kỹ thuật như máy ATM lỗi, giao dịch trực tuyến chậm. Quy trình xử lý một số giao dịch như thanh toán bằng Séc liên ngân hàng vẫn còn mất nhiều thời gian do các bước luân chuyển chứng từ. Bên cạnh đó, các chính sách marketing và quảng bá sản phẩm dịch vụ TTKDTM chưa thực sự mạnh mẽ và đồng bộ, dẫn đến việc nhiều khách hàng tiềm năng chưa tiếp cận được thông tin về các tiện ích mà BIDV Vĩnh Long cung cấp. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của ngân hàng so với các đối thủ khác trên cùng địa bàn.

2.2. Khó khăn từ thói quen dùng tiền mặt của khách hàng

Thói quen và tâm lý ưa dùng tiền mặt của người dân là một rào cản khách quan lớn. Một bộ phận dân cư, đặc biệt là ở các chợ truyền thống và vùng nông thôn, vẫn coi tiền mặt là phương tiện thanh toán duy nhất vì tính đơn giản và tức thời. Họ chưa thực sự cảm nhận được lợi ích về sự tiện lợi và an toàn bảo mật của thanh toán không dùng tiền mặt. Hơn nữa, tâm lý e ngại các thủ tục rườm rà tại ngân hàng và lo lắng về việc thông tin cá nhân có thể bị đánh cắp khi giao dịch qua mạng cũng khiến nhiều người chần chừ. Trình độ dân trí và khả năng tiếp cận công nghệ không đồng đều cũng là một yếu tố ảnh hưởng. Để khắc phục, cần có những giải pháp mang tính giáo dục và truyền thông sâu rộng, giúp người dân hiểu và tin tưởng hơn vào các phương thức thanh toán hiện đại.

III. Bí Quyết Tối Ưu Cơ Sở Vật Chất Công Nghệ Thanh Toán Hiện Đại

Để vượt qua các thách thức và nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt, việc đầu tư và tối ưu hóa cơ sở vật chất và công nghệ là giải pháp mang tính nền tảng. BIDV Vĩnh Long cần tập trung vào việc hiện đại hóa toàn diện hệ thống công nghệ thông tin, đảm bảo các giao dịch diễn ra nhanh chóng, thông suốt và an toàn. Trọng tâm của chiến lược này là mở rộng mạng lưới ATM và POS, không chỉ ở khu vực trung tâm mà còn vươn tới các huyện, xã và các khu công nghiệp. Việc lắp đặt thêm các máy ATM thế hệ mới có chức năng nộp tiền tự động (CRM) sẽ giảm tải cho quầy giao dịch và tăng tiện ích cho khách hàng. Song song đó, việc nâng cấp phần mềm cho Internet Banking và Mobile Banking với giao diện thân thiện, dễ sử dụng và tích hợp thêm nhiều tính năng thanh toán mới là yếu tố sống còn để thu hút người dùng trẻ. Vấn đề an toàn bảo mật phải được đặt lên hàng đầu, thông qua việc áp dụng các công nghệ xác thực tiên tiến như sinh trắc học, mã OTP nâng cao để xây dựng lòng tin vững chắc nơi khách hàng. Một cơ sở vật chất hiện đại không chỉ là về máy móc mà còn là một nền tảng công nghệ vững chắc, sẵn sàng cho sự phát triển của các dịch vụ tài chính số trong tương lai.

3.1. Hiện đại hóa hệ thống ATM và mạng lưới POS trên địa bàn

Mở rộng và hiện đại hóa mạng lưới ATM và POS là yêu cầu cấp thiết. BIDV Vĩnh Long cần tiến hành khảo sát để xác định các vị trí chiến lược, có lưu lượng giao dịch cao nhưng chưa có điểm phục vụ, chẳng hạn như các khu dân cư mới, bệnh viện, trường học và siêu thị. Việc tăng cường số lượng máy POS tại các cửa hàng bán lẻ, nhà hàng, quán cà phê sẽ khuyến khích người dân sử dụng thẻ ngân hàng thay vì tiền mặt cho các chi tiêu hàng ngày. Đồng thời, ngân hàng cần có chính sách hỗ trợ các đơn vị chấp nhận thẻ về chi phí lắp đặt và phí giao dịch để thúc đẩy việc mở rộng mạng lưới. Công tác bảo trì, đảm bảo các thiết bị luôn hoạt động ổn định 24/7 cũng là yếu tố quan trọng để duy trì chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng.

3.2. Tăng cường bảo mật cho các giao dịch ngân hàng điện tử

Trong kỷ nguyên số, an toàn bảo mật là yếu tố quyết định lòng tin của khách hàng đối với các dịch vụ ngân hàng điện tử. BIDV Vĩnh Long phải đầu tư mạnh mẽ vào các giải pháp bảo mật đa lớp. Cần triển khai các công nghệ xác thực mạnh như xác thực hai yếu tố (2FA), xác thực sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt) trên ứng dụng Mobile Banking. Hệ thống cần được trang bị các phần mềm giám sát gian lận giao dịch theo thời gian thực, có khả năng phát hiện và cảnh báo các hoạt động bất thường. Bên cạnh đó, việc thường xuyên tổ chức các chương trình truyền thông, hướng dẫn khách hàng cách tự bảo vệ thông tin cá nhân, nhận biết các chiêu thức lừa đảo trực tuyến là một giải pháp không thể thiếu. Khi khách hàng cảm thấy an tâm, họ sẽ sẵn sàng hơn trong việc sử dụng các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt.

IV. Chiến Lược Phát Triển Nguồn Nhân Lực và Chăm Sóc Khách Hàng

Bên cạnh công nghệ, con người là yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công của mọi giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt. Do đó, BIDV Vĩnh Long cần xây dựng một chiến lược phát triển nguồn nhân lực và chăm sóc khách hàng một cách bài bản. Đội ngũ giao dịch viên và chuyên viên tư vấn phải được đào tạo chuyên sâu không chỉ về nghiệp vụ mà còn về kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống và thấu hiểu nhu cầu khách hàng. Họ chính là những đại sứ thương hiệu, người trực tiếp giới thiệu và thuyết phục khách hàng trải nghiệm các dịch vụ TTKDTM. Việc tổ chức các lớp bồi dưỡng định kỳ về sản phẩm mới, công nghệ mới và các quy định về an toàn bảo mật là vô cùng cần thiết. Về công tác chăm sóc khách hàng, ngân hàng cần thiết lập một hệ thống hỗ trợ đa kênh (tổng đài, email, mạng xã hội) hoạt động hiệu quả, sẵn sàng giải đáp mọi thắc mắc và xử lý sự cố cho khách hàng một cách nhanh chóng. Việc xây dựng các chương trình khách hàng thân thiết, tích điểm đổi quà hay các chương trình ưu đãi, giảm giá khi thanh toán qua thẻ hoặc ứng dụng di động sẽ là đòn bẩy mạnh mẽ để thu hút và giữ chân người dùng, qua đó thúc đẩy hiệu quả của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt.

4.1. Nâng cao nghiệp vụ và kỹ năng cho đội ngũ giao dịch viên

Giao dịch viên là bộ mặt của ngân hàng, do đó việc nâng cao chất lượng đội ngũ này là ưu tiên hàng đầu. BIDV Vĩnh Long cần tổ chức các khóa đào tạo thường xuyên để cập nhật kiến thức về các sản phẩm TTKDTM mới, quy trình vận hành và các rủi ro tiềm ẩn. Nhân viên cần được trang bị kỹ năng tư vấn chuyên nghiệp, có khả năng phân tích và giới thiệu giải pháp thanh toán phù hợp nhất với từng đối tượng khách hàng, từ sinh viên, công nhân đến chủ doanh nghiệp. Ngoài ra, việc đào tạo về kỹ năng mềm như giao tiếp, lắng nghe và xử lý phàn nàn sẽ giúp tạo dựng hình ảnh một ngân hàng thân thiện, chuyên nghiệp, từ đó nâng cao sự hài lòng và lòng trung thành của khách hàng.

4.2. Xây dựng chương trình ưu đãi và marketing thu hút người dùng

Để thay đổi thói quen sử dụng tiền mặt, các chương trình ưu đãi và marketing đóng vai trò then chốt. BIDV Vĩnh Long nên phối hợp với các đối tác lớn như siêu thị, trung tâm thương mại, chuỗi cửa hàng ăn uống để triển khai các chương trình giảm giá, hoàn tiền khi khách hàng thanh toán bằng thẻ ngân hàng hoặc mã QR. Các chiến dịch quảng bá cần được thực hiện đồng bộ trên nhiều kênh, từ truyền thông đại chúng đến mạng xã hội, nhằm nâng cao nhận diện thương hiệu và thông tin về lợi ích của TTKDTM. Việc tổ chức các sự kiện hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng Mobile Banking ngay tại các khu dân cư, khu công nghiệp cũng là một cách tiếp cận trực tiếp và hiệu quả, giúp xóa bỏ rào cản tâm lý và công nghệ cho người dùng mới.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Thanh Toán Giai Đoạn 2018 2020 Tại BIDV

Phân tích dữ liệu hoạt động tại BIDV Vĩnh Long - PGD Hòa Phú trong giai đoạn 2018-2020 cung cấp một bức tranh rõ nét về thực trạng và hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt. Dữ liệu cho thấy doanh số TTKDTM có xu hướng tăng trưởng ổn định qua các năm, phản ánh nỗ lực của ngân hàng và sự dịch chuyển dần trong thói quen của người tiêu dùng. Cụ thể, theo báo cáo, doanh số TTKDTM đã tăng từ 11.262 tỷ đồng năm 2018 lên 13.421 tỷ đồng vào năm 2020, tương ứng mức tăng trưởng 11,45% trong năm cuối giai đoạn. Điều này cho thấy các giải pháp ban đầu đã phát huy tác dụng. Tuy nhiên, khi phân tích sâu vào từng hình thức, có thể thấy sự tăng trưởng không đồng đều. Ủy nhiệm chi vẫn là phương thức chiếm tỷ trọng lớn nhất, đặc biệt trong giao dịch của khách hàng doanh nghiệp. Trong khi đó, thanh toán bằng Séc có sự biến động, tăng mạnh trong năm 2019 nhưng lại suy giảm vào năm 2020, có thể do ảnh hưởng của bối cảnh kinh tế chung. Đáng chú ý là sự tăng trưởng mạnh mẽ của các giao dịch qua thẻ ngân hàng và ATM, cho thấy tiềm năng to lớn của thị trường bán lẻ. Việc đánh giá chi tiết này là cơ sở thực tiễn quan trọng để điều chỉnh chiến lược và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có khả năng tăng trưởng đột phá.

5.1. Tăng trưởng doanh số qua Séc Ủy nhiệm chi và Ủy nhiệm thu

Trong giai đoạn 2018-2020, các hình thức thanh toán truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng. Doanh số thanh toán qua ủy nhiệm chi tại BIDV Vĩnh Long - PGD Hòa Phú tăng từ 5.865 tỷ đồng (2018) lên 6.538 tỷ đồng (2019) trước khi giảm nhẹ xuống 5.725 tỷ đồng (2020) do ảnh hưởng của dịch bệnh. Thanh toán bằng Séc cũng ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng vào năm 2019, đạt 4.353 tỷ đồng, tăng 51,11% so với năm 2018, cho thấy sự đón nhận tích cực từ khối doanh nghiệp. Mặc dù ủy nhiệm thu chiếm tỷ trọng nhỏ, nhưng vẫn duy trì đà tăng trưởng đều đặn. Những con số này khẳng định vai trò không thể thiếu của các công cụ này trong việc phục vụ phân khúc khách hàng doanh nghiệp và các tổ chức.

5.2. Sự phát triển của dịch vụ thẻ ngân hàng và giao dịch ATM

Dịch vụ thẻ ngân hàng cho thấy sự phát triển mạnh mẽ và ổn định nhất. Tổng doanh số thanh toán qua thẻ tại BIDV Vĩnh Long - PGD Hòa Phú đã tăng liên tục, từ 633,07 tỷ đồng năm 2018 lên 800,8 tỷ đồng năm 2020. Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi cả hoạt động rút tiền mặt tại ATM và các giao dịch chuyển khoản, thanh toán. Việc ngân hàng liên tục mở rộng mạng lưới ATM và cung cấp nhiều dịch vụ tiện ích trên đó (như thanh toán hóa đơn, gửi tiết kiệm) đã góp phần gia tăng số lượng và giá trị giao dịch. Đây là dấu hiệu tích cực cho thấy thị trường bán lẻ và phân khúc khách hàng cá nhân là mảnh đất màu mỡ để BIDV Vĩnh Long tiếp tục khai thác và đẩy mạnh các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt.

VI. Định Hướng Nâng Cao Hiệu Quả Thanh Toán Bền Vững Tại BIDV

Để phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt một cách bền vững, BIDV Vĩnh Long cần một định hướng chiến lược dài hạn, kết hợp hài hòa giữa công nghệ, con người và chính sách. Tương lai của TTKDTM không chỉ dừng lại ở việc thay thế tiền mặt mà còn hướng tới một hệ sinh thái tài chính số toàn diện, nơi mọi giao dịch đều có thể thực hiện trên nền tảng di động một cách an toàn và tiện lợi. Do đó, ngân hàng cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ lõi, phát triển các sản phẩm sáng tạo dựa trên phân tích dữ liệu lớn để cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng. Bên cạnh đó, việc hợp tác với các công ty Fintech và các nhà cung cấp dịch vụ khác (điện, nước, viễn thông) để xây dựng một hệ sinh thái thanh toán liên kết là hướng đi tất yếu. Giải pháp không chỉ đến từ ngân hàng, mà cần có sự chung tay của cả hệ thống chính trị. Chính quyền địa phương cần có những chính sách khuyến khích, tạo hành lang pháp lý thuận lợi và đẩy mạnh việc chi trả lương, trợ cấp qua tài khoản ngân hàng. Với một tầm nhìn chiến lược và sự phối hợp đồng bộ, BIDV Vĩnh Long hoàn toàn có thể trở thành đơn vị tiên phong trong việc thúc đẩy hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt tại địa phương.

6.1. Kiến nghị đối với Ngân hàng BIDV chi nhánh Vĩnh Long

Để hiện thực hóa mục tiêu, BIDV Vĩnh Long cần tập trung vào một số hành động cụ thể. Thứ nhất, cần đơn giản hóa hơn nữa các thủ tục mở tài khoản và đăng ký dịch vụ ngân hàng điện tử, có thể áp dụng công nghệ eKYC (định danh khách hàng điện tử). Thứ hai, cần xây dựng các gói sản phẩm dịch vụ tích hợp dành riêng cho từng phân khúc khách hàng, ví dụ gói cho tiểu thương, gói cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, với các chính sách phí ưu đãi. Thứ ba, tăng cường công tác truyền thông một cách sáng tạo và gần gũi hơn, sử dụng các kênh mà khách hàng mục tiêu thường xuyên tiếp cận. Cuối cùng, cần có cơ chế khen thưởng, động viên kịp thời cho các cán bộ nhân viên có thành tích xuất sắc trong việc tư vấn và phát triển khách hàng sử dụng dịch vụ TTKDTM.

6.2. Vai trò của chính quyền địa phương trong việc thúc đẩy

Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương có vai trò quyết định. Chính quyền cần tiên phong trong việc áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt cho các dịch vụ công như nộp thuế, phí, lệ phí. Việc ban hành các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh trên địa bàn lắp đặt máy POS và chấp nhận thanh toán thẻ sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi. Hơn nữa, việc phối hợp với các ngân hàng, trong đó có BIDV Vĩnh Long, để tổ chức các chương trình phổ cập kiến thức tài chính cho người dân sẽ giúp nâng cao nhận thức và xóa bỏ các rào cản tâm lý. Một hành lang pháp lý rõ ràng và sự chỉ đạo quyết liệt từ chính quyền sẽ là đòn bẩy quan trọng để giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt đi vào cuộc sống một cách sâu rộng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại không ngừng đổi mới công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và đào tạo nguồn nhân lực nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Hoạt động thanh toán bằng tiền mặt truyền thống trong xã hội bộc lộ nhiều hạn chế và rủi ro lớn, bao gồm chi phí xã hội tốn kém cho việc in ấn, vận chuyển, kiểm đếm và bảo quản tiền; nguy cơ bị lợi dụng để gian lận thương mại, trốn thuế; các vấn đề an ninh như tham nhũng, rửa tiền và môi trường lưu hành tiền giả đe dọa an toàn tài chính quốc gia. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại vào hoạt động ngân hàng đã thúc đẩy sự ra đời của các công cụ thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng và ngân hàng điện tử, giúp giao dịch diễn ra nhanh chóng, tiện lợi, an toàn và bảo mật hơn.

Tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) chi nhánh Vĩnh Long - Phòng giao dịch (PGD) Hòa Phú, đơn vị đóng trên địa bàn có Khu công nghiệp Hòa Phú và các cơ sở giáo dục đại học, hoạt động TTKDTM đã từng bước được chú trọng triển khai bên cạnh các phương thức thanh toán truyền thống. Tuy nhiên, hoạt động này tại PGD Hòa Phú vẫn còn bộc lộ một số khó khăn, rào cản và chưa khai thác hết tiềm năng của địa bàn. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn đó, tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả TTKDTM tại đơn vị.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

1. Nghiên cứu thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú giai đoạn 2018 – 2020.
2. Đánh giá những mặt đạt được, các tồn tại, hạn chế và chỉ rõ nguyên nhân trong hoạt động TTKDTM tại ngân hàng.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại PGD Hòa Phú trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Vĩnh Long - Phòng giao dịch Hòa Phú (Lô 11, khu dịch vụ KCN Hòa Phú, Quốc lộ 1A, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2018 đến 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm, quy trình và chuẩn mực nghiệp vụ ngân hàng thương mại:

• Khái niệm và bản chất TTKDTM: Là phương thức chi trả không dùng tiền mặt trực tiếp mà thực hiện bằng cách trích chuyển vốn tiền tệ trên tài khoản giữa các chủ thể tại ngân hàng, dựa trên các chứng từ hợp pháp (séc, ủy nhiệm chi, giấy nhờ thu...) hoặc bù trừ thông qua vai trò trung gian thanh toán của tổ chức tín dụng. Hoạt động này gắn liền với bút tệ (tiền ghi sổ) và sự vận động độc lập giữa tiền tệ và hàng hóa.
• Hệ thống công cụ TTKDTM: Nghiên cứu phân loại chi tiết các công cụ thanh toán nội địa gồm: Séc (séc đích danh, vô danh, theo lệnh; séc gạch chéo, chuyển khoản, bảo chi, du lịch); Ủy nhiệm thu (UNT); Ủy nhiệm chi (UNC); Thẻ thanh toán (thẻ băng từ, thẻ chip, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng); Dịch vụ thanh toán điện tử (thư tín dụng LC, Mobile Banking, Internet Banking, ví điện tử).
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả: Nhóm chỉ tiêu quy mô (số lượng loại hình dịch vụ, số lượng và giá trị giao dịch, số lượng khách hàng mở tài khoản); nhóm chỉ tiêu hiệu quả (tính an toàn, thời gian xử lý, tính thuận tiện); nhóm chỉ tiêu tăng trưởng (doanh số thanh toán, thu nhập từ dịch vụ TTKDTM, tỷ trọng TTKDTM trong tổng khối lượng thanh toán).
• Các nhân tố ảnh hưởng: Nhân tố chủ quan (chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật công nghệ) và nhân tố khách quan (thói quen tâm lý của khách hàng, thu nhập, trình độ dân trí, môi trường cạnh tranh ngành, môi trường kinh tế - xã hội và hành lang pháp lý).

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo thống kê kế toán thường niên giai đoạn 2018 - 2020 của BIDV chi nhánh Vĩnh Long và PGD Hòa Phú; kết hợp tài liệu từ các giáo trình chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng.
• Phương pháp phân tích số liệu:
  • So sánh số tuyệt đối: Tính toán hiệu số giữa chỉ tiêu kỳ phân tích và kỳ cơ sở ($\Delta Y = Y_t - Y_{t-1}$) nhằm phản ánh sự biến động về quy mô và khối lượng thực tế.
  • So sánh số tương đối: Tính toán tỷ lệ phần trăm ($%$) biến động giữa kỳ phân tích so với kỳ gốc nhằm xác định tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ hoàn thành kế hoạch qua từng năm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của Ngân hàng thương mại

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận căn bản về TTKDTM trong nền kinh tế thị trường. Tác giả làm rõ 3 đặc điểm bản chất của TTKDTM: sự vận động độc lập của tiền tệ so với hàng hóa, tiền xuất hiện dưới dạng bút tệ ghi sổ, và ngân hàng giữ vai trò trung gian tổ chức thanh toán. Tác giả khẳng định vai trò của TTKDTM trong việc tăng tốc độ chu chuyển vốn, giúp ngân hàng huy động tối đa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong dân cư, giảm chi phí lưu thông tiền mặt xã hội và trở thành công cụ cạnh tranh thu hút khách hàng.

Chương 1 cũng mô tả chi tiết sơ đồ quy trình nghiệp vụ, phân tích ưu và nhược điểm của từng công cụ thanh toán:

• Séc: Thủ tục phát hành đơn giản nhưng quy trình luân chuyển chứng từ liên ngân hàng dễ kéo dài, mẫu séc quy định còn phức tạp và phạm vi thanh toán tương đối hẹp.
• Ủy nhiệm thu: Thuận tiện cho người bán nhờ ngân hàng thu hộ nhưng dễ phát sinh rủi ro chậm thanh toán nếu tài khoản bên mua không đủ số dư.
• Ủy nhiệm chi: Lập đơn giản, chuyển tiền an toàn, thời gian xử lý nhanh; tuy nhiên mẫu in sẵn có phần nội dung hẹp và tiềm ẩn nguy cơ bên mua chiếm dụng vốn của bên bán.
• Thẻ thanh toán và dịch vụ điện tử: Tính tiện ích cao, giao dịch 24/7 nhưng đòi hỏi chi phí đầu tư hạ tầng máy POS/ATM lớn và phải đối mặt với rủi ro bảo mật thông tin, sự cố kỹ thuật.

Chương 2: Thực trạng về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú

Chương 2 trình bày tổng quan về điều kiện tự nhiên tỉnh Vĩnh Long, lịch sử hình thành hệ thống BIDV từ năm 1957, quá trình phát triển của BIDV chi nhánh Vĩnh Long (thành lập theo Quyết định 20/NH/QĐ năm 1990 và Quyết định 23/NH/QĐ năm 1992) cùng cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc và các khối nghiệp vụ (Quan hệ khách hàng, Quản lý rủi ro, Tác nghiệp, Đơn vị trực thuộc, Quản lý nội bộ). PGD Hòa Phú đóng tại KCN Hòa Phú phục vụ các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ sản xuất nông nghiệp, sinh viên Đại học Cửu Long và công nhân khu công nghiệp.

Về kết quả kinh doanh tổng thể của BIDV chi nhánh Vĩnh Long giai đoạn 2018 - 2020:

• Doanh thu: Năm 2018 đạt 146,1 tỷ đồng; năm 2019 tăng lên 246,0 tỷ đồng (+99,9 tỷ đồng, tương ứng +68,38%); năm 2020 giảm xuống 209,5 tỷ đồng (-36,5 tỷ đồng, tương ứng -14,83%) do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19.
• Chi phí: Tăng đều qua các năm từ 36,8 tỷ đồng (2018) lên 40,0 tỷ đồng (2019, +8,70%) và đạt 41,0 tỷ đồng (2020, +2,5%).
• Lợi nhuận: Năm 2018 đạt 109,3 tỷ đồng; năm 2019 tăng vọt lên 206,0 tỷ đồng (+96,7 tỷ đồng, tương ứng +88,47%); năm 2020 đạt 168,5 tỷ đồng (-37,5 tỷ đồng, tương ứng -18,20%).
• Huy động và sử dụng vốn: Tổng huy động vốn năm 2018 đạt 3.927 tỷ đồng, năm 2019 đạt 4.286 tỷ đồng; nguồn vốn chủ yếu là VND (tiền gửi ngoại tệ năm 2020 chỉ đạt 49 tỷ đồng). Hoạt động cho vay tập trung chủ yếu vào ngắn hạn; cho vay trung dài hạn đạt 322 tỷ đồng (2018), 358 tỷ đồng (2019) và 412 tỷ đồng (2020).

Về hoạt động thanh toán và TTKDTM tại chi nhánh:

• Tổng doanh số thanh toán tăng liên tục: TTKDTM năm 2018 đạt 11.262,0 tỷ đồng; năm 2019 đạt 12.042,0 tỷ đồng (+780 tỷ đồng, tương ứng +6,93%); năm 2020 đạt 13.421,0 tỷ đồng (+1.379 tỷ đồng, tương ứng +11,45%). Doanh số thanh toán bằng tiền mặt cũng tăng từ 2.252,4 tỷ đồng (2018) lên 2.408,4 tỷ đồng (2019) và 2.684,2 tỷ đồng (2020).
• Thanh toán bằng Séc: Số món thực hiện tăng từ 250 món (2018) lên 330 món (2019, +32%) và 420 món (2020, +27,27%). Giá trị giao dịch năm 2019 tăng 51,11% (tăng 2.472 tỷ đồng), nhưng sang năm 2020 giảm 5,03% (-219 tỷ đồng) do hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi Covid-19.
• Thanh toán bằng Ủy nhiệm chi (UNC): Là phương thức chiếm tỷ trọng lớn nhất. Số món đạt 640 món (2018), 760 món (2019, +18,75%) và giảm còn 580 món (2020, -23,68%). Giá trị giao dịch năm 2019 đạt 5.725 tỷ đồng (tăng 673 tỷ đồng, tương ứng +11,47%), năm 2020 giảm 816 tỷ đồng (tương ứng -12,47%).
• Thanh toán bằng Ủy nhiệm thu (UNT): Chiếm tỷ trọng nhỏ nhất nhưng tăng trưởng đều. Số món từ 35 món (2018) tăng lên 77 món (2019, +120%) và 79 món (2020, +2,6%). Giá trị giao dịch tăng từ 453 tỷ đồng (2018) lên 553 tỷ đồng (2019, +22,08%) và 582 tỷ đồng (2020, +5,24%).
• Thanh toán bằng Thẻ ngân hàng: Tổng doanh số thanh toán qua tài khoản thẻ tăng từ 633,07 tỷ đồng (2018) lên 728,49 tỷ đồng (2019, +28,76%) và 800,8 tỷ đồng (2020, +10,81%). Tuy nhiên, cơ cấu doanh số thẻ bộc lộ sự mất cân đối lớn: Doanh số rút tiền mặt tại ATM chiếm tỷ trọng áp đảo (630 tỷ đồng năm 2018; 725 tỷ đồng năm 2019; 797 tỷ đồng năm 2020), trong khi doanh số chuyển khoản qua thẻ chỉ đạt mức rất thấp (3,07 tỷ đồng năm 2018; 3,49 tỷ đồng năm 2019; 3,8 tỷ đồng năm 2020).

Đánh giá tổng quát cho thấy nghiệp vụ TTKDTM đã tăng trưởng đều đặn, chất lượng phục vụ tốt và hạn chế sai sót. Dù vậy, hạn chế lớn là tiền mặt vẫn phổ biến trong dân cư; TTKDTM chủ yếu phục vụ doanh nghiệp lớn và cơ quan hành chính; mạng lưới ATM còn mỏng; thủ tục giấy tờ nhiều chữ ký; nhân viên mới thiếu kinh nghiệm giao tiếp; tâm lý người dân và tiểu thương còn e ngại thủ tục ngân hàng.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú

Dựa trên phân tích thực trạng và nguyên nhân, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Giải pháp đối với các phương thức TTKDTM: Tuyên truyền, hướng dẫn rõ ràng ưu - nhược điểm của từng công cụ thanh toán cho người dân; áp dụng chính sách khuyến khích mở tài khoản gắn với chương trình ưu đãi (như quay số trúng thưởng cho khách hàng thanh toán hóa đơn điện, nước, cước viễn thông định kỳ từ 3 tháng trở lên); rút ngắn quy trình luân chuyển và kiểm tra chứng từ; phát triển các dòng sản phẩm thẻ quốc tế (Visa, Mastercard) và tích hợp tính năng thanh toán hóa đơn tiện ích trên ATM/POS.
2. Giải pháp về nguồn nhân lực: Chuẩn hóa trình độ học vấn cán bộ đạt 100% trình độ Đại học và sau Đại học; thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, văn hóa ứng xử với khách hàng; tổ chức tập huấn cập nhật quy trình nghiệp vụ và kiểm soát rủi ro thanh toán.
3. Giải pháp về cơ sở vật chất và công nghệ: Tăng cường tự động hóa dịch vụ; mở rộng mạng lưới cây ATM hoạt động 24/24; xây dựng website chi nhánh phục vụ quảng bá; nâng cấp hệ thống bảo mật, quản lý tiền gửi và hoàn thiện phần mềm xử lý giao dịch dữ liệu nội bộ.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và phân tích hệ thống số liệu cụ thể về hoạt động kinh doanh và thanh toán tại đơn vị qua bảng tổng hợp sau:

Chỉ tiêu phân tích	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	So sánh 2019/2018 (%)	So sánh 2020/2019 (%)
Tổng doanh thu (tỷ đồng)	146,1	246,0	209,5	+68,38	-14,83
Tổng chi phí (tỷ đồng)	36,8	40,0	41,0	+8,70	+2,50
Lợi nhuận (tỷ đồng)	109,3	206,0	168,5	+88,47	-18,20
Doanh số TTKDTM (tỷ đồng)	11.262,0	12.042,0	13.421,0	+6,93	+11,45
Doanh số thanh toán tiền mặt (tỷ đồng)	2.252,4	2.408,4	2.684,2	+6,93	+11,45
Số món thanh toán bằng Séc (món)	250	330	420	+32,00	+27,27
Số món Ủy nhiệm chi (UNC) (món)	640	760	580	+18,75	-23,68
Số món Ủy nhiệm thu (UNT) (món)	35	77	79	+120,00	+2,60
Doanh số rút tiền mặt thẻ ATM (tỷ đồng)	630,0	725,0	797,0	+15,08	+9,93
Doanh số chuyển khoản qua thẻ (tỷ đồng)	3,07	3,49	3,80	+13,68	+0,88

Đóng góp chính của khóa luận:

• Phản ánh trung thực bức tranh hoạt động TTKDTM tại một PGD cấp huyện gắn với khu công nghiệp và trường đại học, chỉ ra nghịch lý trong thanh toán thẻ (chủ yếu dùng thẻ để rút tiền mặt thay vì thanh toán không tiền mặt).
• Đưa ra hệ thống kiến nghị 2 cấp: Đối với ngân hàng (thực hiện định hướng hội sở, kiểm tra năng lực cán bộ định kỳ, đào tạo nhân viên tư vấn) và đối với chính quyền địa phương (nâng cao năng lực quản lý nhà nước, hỗ trợ xác minh thông tin khách hàng và phối hợp bảo vệ an ninh hệ thống ATM trên địa bàn).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế do phạm vi và điều kiện nghiên cứu thực tế:

• Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn 2018 - 2020, chưa phản ánh được sự chuyển dịch số hóa mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19.
• Phương pháp phân tích chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, so sánh số tuyệt đối và tương đối từ báo cáo nội bộ; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng hoặc khảo sát định lượng diện rộng về mức độ hài lòng và hành vi của khách hàng.
• Tác giả tự nhận định kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế nên một số nội dung chưa được cập nhật chuyên sâu.

Hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi thời gian nghiên cứu các năm tiếp theo để đánh giá tác động dài hạn của các phương thức thanh toán điện tử mới (QR Code, Mobile Banking, Ví điện tử liên kết).
• Ứng dụng các mô hình chấp nhận công nghệ (TAM, UTAUT) để đo lường các nhân tố tác động đến ý định sử dụng dịch vụ TTKDTM của công nhân tại KCN Hòa Phú và sinh viên Đại học Cửu Long.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán: Tham khảo cấu trúc khóa luận tốt nghiệp thực tế, phương pháp thu thập và lập bảng phân tích số liệu tài chính ngân hàng cấp chi nhánh/phòng giao dịch.
• Cán bộ ngân hàng và nhà quản trị PGD: Tham khảo dữ liệu thực tế về cơ cấu sử dụng các công cụ thanh toán (Séc, UNC, UNT, Thẻ) và các gợi ý về công tác chăm sóc khách hàng, quản lý rủi ro giao dịch tại địa bàn hỗn hợp công nghiệp - nông nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại đơn vị cụ thể nào và trong giai đoạn nào?
Khóa luận nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Vĩnh Long - Phòng giao dịch Hòa Phú (tại Lô 11, KCN Hòa Phú, Long Hồ, Vĩnh Long), sử dụng số liệu thực tế giai đoạn 2018 – 2020.

2. Công cụ thanh toán không dùng tiền mặt nào chiếm tỷ trọng lớn nhất và nhỏ nhất tại chi nhánh?
Phương thức Ủy nhiệm chi (UNC) chiếm tỷ trọng giá trị và số món lớn nhất (đạt đỉnh 5.725 tỷ đồng với 760 món vào năm 2019); trong khi Ủy nhiệm thu (UNT) chiếm tỷ trọng thấp nhất (năm 2018 đạt 453 tỷ đồng với 35 món, năm 2020 đạt 582 tỷ đồng với 79 món).

3. Cơ cấu doanh số phát sinh trên tài khoản thẻ tại PGD Hòa Phú phản ánh thực trạng gì?
Doanh số thẻ chủ yếu là rút tiền mặt tại ATM (tăng từ 630 tỷ đồng năm 2018 lên 797 tỷ đồng năm 2020), trong khi doanh số chuyển khoản qua thẻ rất thấp (chỉ từ 3,07 tỷ đồng năm 2018 lên 3,8 tỷ đồng năm 2020), cho thấy khách hàng phần lớn vẫn dùng thẻ như một công cụ rút tiền mặt.

4. Tác giả đã đề xuất những nhóm giải pháp chính nào?
Gồm 3 nhóm: (1) Giải pháp đối với các phương thức TTKDTM (chính sách ưu đãi, phát triển thẻ quốc tế, tích hợp thanh toán hóa đơn); (2) Giải pháp về nguồn nhân lực (chuẩn hóa 100% trình độ đại học/sau đại học, đào tạo kỹ năng giao tiếp); (3) Giải pháp về cơ sở vật chất và công nghệ (mở rộng ATM 24/24, website, nâng cấp bảo mật).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Châu Đoan đã phản ánh toàn diện thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV chi nhánh Vĩnh Long - PGD Hòa Phú giai đoạn 2018 – 2020 thông qua hệ thống số liệu kế toán cụ thể. Nghiên cứu chỉ ra sự tăng trưởng đều đặn của tổng doanh số TTKDTM qua các năm, đồng thời làm rõ sự chiếm ưu thế của hình thức ủy nhiệm chi và thực trạng người dân vẫn chủ yếu sử dụng thẻ ATM để rút tiền mặt. Hệ thống giải pháp về công cụ thanh toán, nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ và các kiến nghị chính sách được xây dựng phù hợp với điều kiện thực tế tại địa bàn nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG 1.1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Khái niệm Thanh toán không dùng tiền mặt là cách thức thanh toán trong đó không có sự xuất hiện của tiền mặt mà việc thanh toán được thực hiện bằng cách trích chuyển trên các tài khoản của các chủ thể liên quan đến số tiền phải thanh toán. Thanh toán không dùng tiền mặt còn được định nghĩa là phương thức thanh toán không trực tiếp dùng tiền mặt mà dựa vào các chứng từ hợp pháp như giấy nhờ thu, ủy nhiệm chi, séc,… Để trích chuyển vốn tiền tệ từ tài khoản của đơn vị này sang tài khoản của đơn vị khác ở Ngân hàng. Tóm lại, định nghĩa dễ hiểu nhất hiện nay về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt là cách thức thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ không có sự xuất hiện của tiền mặt mà được tiến hành bằng cách trích tiền từ tài khoản của người chi trả vào tài khoản của người được trả hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của các tổ chức tín dụng.2 Đặc điểm Sự ra đời của hình thức TTKDTM đã tạo kiện thúc đẩy các cá nhân và các tổ chức kinh tế mở tài khoản tiền gửi tại ngân hàng và thực hiện việc thanh toán thông qua việc chuyển khoản trong hệ thống ngân hàng. TTKDTM gắn liền với việc ra đời của đồng tiền ghi sổ, nó vừa là công cụ để kế toán, vừa là công cụ để chuyển hóa hình thức giá trị hàng hóa, dịch vụ.

Vì thế, TTKDTM có một số đặc điểm sau: Nó có các đặc điểm chính:  Một là, sự vận động của tiền tệ độc lập với sự vận động của hàng hóa cả về thời gian lẫn không gian.  Hai là, tiền chỉ xuất hiện dưới hình thức tiền kế toán hay tiền ghi sổ (bút tệ) và được ghi chép trên các chứng từ, sổ sách kế toán.  Ba là, ngân hàng vừa là người tổ chức, vừa là người trung gian thực hiện các khoản thanh toán theo nguyên tắc chuyên môn khi có lệnh giao dịch. SVTH: Nguyễn Châu Đoan Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp Với các đặc điểm trên, TTKDTM có liên quan mật thiết đến sự phát triển của hệ thống Ngân hàng.

Trong tương lai, với đà phát triển của ngành NH và đòi hỏi của thương mại, vị trí của nó sẽ ngày càng được nâng cao.3 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trường.1 TTKDTM là động lực tăng tốc độ chu chuyển vốn và thúc đẩy phát triển kinh tế. Nó được coi là khâu đầu tiên và cũng là khâu cuối cùng của chu kỳ sản xuất và liên quan đến toàn bộ lĩnh vực lưu thông hàng hóa, tiền tệ của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Nếu tổ chức công tác thanh toán nhanh chóng an toàn và chuẩn xác sẽ tạo điều kiện rút ngắn chu kỳ sản xuất, tăng nhanh tốc độ chu chuyển vốn và góp phần thúc đẩy phát triển toàn bộ nền kinh tế.2 Giúp ngân hàng huy động tối đa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi Huy động nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế để tiến hành đầu tư, cho vay phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế. NH có thể sử dụng nguồn vốn này để cho vay đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế để thu lợi nhuận.

Đây là nguồn vốn lớn, nếu có kế hoạch sử dụng tốt sẽ mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn cho toàn bộ nền kinh tế.3 Giảm chi phí lưu thông tiền tệ Góp phần giảm thấp tỷ trọng tiền mặt trong lưu thông, tiết kiệm được chi phí lưu thông xã hội. Kinh tế phát triển, khối lượng hàng hóa dịch vụ ngày càng phong phú và đa dạng, thanh toán bằng tiền mặt bộc lộ những hạn chế như: chi phí bảo quản, lưu thông cao; không an toàn, dễ bị tham ô, lợi dụng; giảm vòng quay của vốn làm quá trình sản xuất kinh doanh bị chậm lại, ảnh hưởng tới hiệu quả toàn xã hội. TTKDTM khắc phục được những nhược điểm đó, kết hợp chặt chẽ với những dịch vụ khác của NH nhằm khai thác tối đa nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư để đầu tư trở lại nền kinh tế, làm tăng hệ số tạo tiền cho các NHTM.4 Là công cụ cạnh tranh hiệu quả của NH để thu hút KH Một NH được coi là có lợi thế cạnh tranh khi biết khai thác có hiệu quả dịch vụ NH nhằm đáp ứng nhu cầu của KH, mang lại sự tiện ích. Phát triển dịch vụ trong đó có dịch vụ thanh toán.

SVTH: Nguyễn Châu Đoan Trang 5 Khóa luận tốt nghiệp 1.4 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt hiện hành Căn cứ vào chủ thể tham gia thanh toán, người ta chia hoạt động TTKDTM thành: thanh toán giữa ngân hàng với khách hàng và thanh toán liên ngân hàng. Nhưng đề tài này chỉ đề cập đến thanh toán giữa ngân hàng với khách hàng. Căn cứ vào phạm vi TTKDTM, người ta chia hoạt động TTKDTM thành: TTKDTM nội địa và TTKDTM quốc tế. Trong đề tài này chỉ đề cập đến TTKDTM nội địa.

TTKDTM nội địa bao gồm các hình thức sau: - Séc - Ủy nhiệm thu - Ủy nhiệm chi - Thẻ thanh toán - Dịch vụ ngân hàng điện tử 1.1 Séc - Khái niệm: Séc là công cụ thanh toán vô điều kiện của nhà chủ tài khoản tiền gửi ra lệnh cho ngân hàng trích chuyển một số tiền nhất định để trả cho nhà cầm séc hoặc trả theo lệnh của nhà ấy. - Phân loại séc:  Căn cứ vào tính lưu chuyển: + Séc đích danh + Séc vô danh + Séc theo lệnh  Căn cứ vào đặc điểm sử dụng séc: + Séc gạch chéo + Séc chuyển khoản + Séc xác nhận (séc bảo chi) + Séc du lịch SVTH: Nguyễn Châu Đoan Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp - Quy trình thanh toán séc : (1) Người thụ hưởng Người ký phát (2) (6) (4) (5) Ngân hàng thu hộ Ngân hàng thanh toán (3) (Nguồn: Giáo trình “Thanh toán quốc tế” lưu hành nội bộ) - Ưu nhược điểm của séc:  Ưu điểm: - Thủ tục phát hành tương đối đơn giản, tiết kiệm thời gian. - Với séc chuyển khoản, khách hàng không phải ký gửi vào tài khoản nên sẽ không bị mất một số tiền có thể sinh lời.  Nhược điểm: - Khi thanh toán, quá trình luân chuyển chứng từ liên ngân hàng có thể kéo dài.

- Mặt khác, với séc chuyển khoản nếu tài khoản người mua không đủ để thanh toán thì người bán có thể bị chiếm dụng vốn một thời gian. - Hình thức tờ séc do ngân hàng nhà nước thiết kế không phù hợp với thực tế. Một tờ séc phải ghi quá nhiều yếu tố không cần thiết, dễ xảy ra sai sót. - Phạm vi thanh toán rất hẹp.2 Ủy nhiệm thu - Khái niệm: Ủy nhiệm thu là giấy ủy nhiệm do khách hàng lọc theo mẫu của ngân hàng để ủy nhiệm cho ngân hàng thu hộ tiền từ bên chi trả sau khi đã cung cấp hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ.

SVTH: Nguyễn Châu Đoan Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp - Quy trình thanh toán ủy nhiệm thu: (1) Bên chi trả Bên thụ hưởng (5) (4) (2) (7) (3) NH Bên chi trả NH Bên thụ hưởng (6) (Nguồn: Giáo trình “Thanh toán quốc tế” lưu hành nội bộ) - Ưu nhược điểm của ủy nhiệm thu:  Ưu điểm: Thuận tiện cho người mua vì ngân hàng đã đảm nhận trách nhiệm thu hộ tiền, nhất là trong trường hợp giao dịch giữa các đối tác khác quốc gia.  Nhược điểm: Có thể xảy ra tình trạng chậm trả khi ủy nhiệm thu về đến ngân hàng phục vụ người trả tiền nhưng tài khoản của người trả tiền không có hoặc không đủ số dư để thanh toán.3 Ủy nhiệm chi - Khái niệm: Ủy nhiệm chi là lệnh chi tiền do chủ tài khoản lập theo mẫu của ngân hàng để yêu cầu ngân hàng trích tiền từ tài khoản của nhà lập chuyển vào tài khoản của Bên thụ hưởng. Ủy nhiệm chi có thể được chuyển đến cho ngân hàng thông qua nhà lập hay Bên thụ hưởng. - Quy trình thực hiện ủy nhiệm chi: (1) Bên chi trả Bên thụ hưởng (2) (5) (4) (3) NH Bên chi trả NH Bên thụ hưởng (Nguồn: Giáo trình “Thanh toán quốc tế” lưu hành nội bộ) SVTH: Nguyễn Châu Đoan Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp - Ưu nhược điểm:  Ưu điểm: + Thủ tục lập đơn giản, dễ thực hiện.

+ Tiện lợi và an toàn vì công tác chuyển tiền được Ngân hàng bảo đảm. + Thời gian thanh toán nhanh, ít xảy ra sai sót.  Nhược điểm: + Ủy nhiệm chi được lập sẳn theo mẫu của Ngân hàng, phần ghi nội dung chuyển tiền hẹp nên không ghi được đủ nội dung chuyển tiền. + Dễ dẫn đến việc đơn vị mua chiếm dụng vốn của đơn vị bán.4 Thẻ thanh toán - Khái niệm: Thẻ ngân hàng là phương tiện do ngân hàng phát hành và cung cấp cho khách hàng sử dụng trong thanh toán và rút tiền mặt.

- Phân loại thẻ:  Dựa vào công nghệ sản xuất: + Thẻ khắc chữ nổi +Thẻ băng từ + Thẻ thông minh + Thẻ tổng hợp (Vừa có băng từ vừa mang chíp điện tử)  Dựa vào nguồn thanh toán: + Thẻ tín dụng + Thẻ ghi nợ  Dựa vào phạm vi sử dụng thẻ + Thẻ nội địa + Thẻ quốc tế SVTH: Nguyễn Châu Đoan Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp - Quy trình phát hành và thanh toán thẻ (7) (6) Ngân hàng Trung tâm Ngân hàng phát hành thẻ thanh toán (8) (9) (1) (2) (10) (4) (5) Chủ thẻ Đơn vị chấp nhận thẻ (3) ATM (Nguồn: Giáo trình “Thanh toán quốc tế” lưu hành nội bộ) - Ưu nhược điểm:  Ưu điểm: + Thuận tiện sử dụng vì có phạm vi thanh toán tương đối rộng. + Có thể liên kết với hình thức thanh toán điện tử để thực hiện giao dịch qua mạng.  Nhược điểm: + Chi phí đầu tư ban đầu để lắp đặt thiết bị liên quan (máy quét thẻ, máy ATM ,…) khá cao. + Các sự cố kỹ thuật (máy nuốt thẻ, máy bị rò điện, cháy nổ, bị lấy cắp thông tin thẻ…) rất dễ xảy ra 1.5 Dịch vụ thanh toán điện tử - Định nghĩa: Theo báo cáo quốc gia về kỹ thuật thương mại điện tử của Bộ Công Thương, thanh toán điện tử cần hiểu theo hai nghĩa là nghĩa rộng và nghĩa hẹp, cụ thể là: Nghĩa rộng: thanh toán điện tử được hiểu theo là việc thanh toán tiền thông qua các phương tiện điện tử thay vì trao tay tiền mặt.