CHƯƠNG I TÀI SẢN LƯU ĐỘNG VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN LƯU ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI SẢN LƯU ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. Kh¸i niÖm tµi s¶n lu ®éng. §Ó tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh doanh nghiÖp cÇn ph¶i cã 3 yÕu tè lµ: ®èi tîng lao ®éng, t liÖu lao ®éng vµ søc lao ®éng.
Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp c¸c yÕu tè ®ã ®Ó t¹o ra s¶n phÈm hµng ho¸ lao vô, dÞch vô. Kh¸c víi t liÖu lao ®éng, ®èi tîng lao ®éng( nhiªn nguyªn, nhiªn, vËt liÖu, b¸n thµnh phÈm.)chØ tham gia vµo mét chu k× s¶n xuÊt kinh doanh vµ lu«n thay ®æi h×nh th¸i vËt chÊt ban ®Çu, gi¸ trÞ cña nã ®îc chuyÓn dÞch toµn bé mét lÇn vµo gi¸ trÞ s¶n phÈm vµ ®îc bï ®¾p khi gi¸ trÞ s¶n phÈm ®îc thùc hiÖn. BiÓu hiÖn díi h×nh th¸i vËt chÊt cña ®èi tîng lao ®éng gäi lµ tµi s¶n lu ®éng( TSL§ ). Trong c¸c doanh nghiÖp, TSL§ gåm TSL§ s¶n xuÊt vµ TSL§ lu th«ng.
TSL§ s¶n xuÊt gåm nh÷ng vËt t dù tr÷ ®Ó chuÈn bÞ cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®îc liªn tôc, vËt t ®ang n»m trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt chÕ biÕn vµ nh÷ng t liÖu lao ®éng kh«ng ®ñ tiªu chuÈn lµ tµi s¶n cè ®Þnh. Thuéc vÒ TSL§ s¶n xuÊt gåm: Nguyªn vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, nhiªn liÖu, phô tïng thay thÕ, s¶n phÈm dë dang, c«ng cô lao ®éng nhá. TSL§ lu th«ng gåm: s¶n phÈm hµng ho¸ cha tiªu thô, vèn b»ng tiÒn, vèn trong thanh to¸n. Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp lu«n g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh lu th«ng.
Trong qu¸ tr×nh tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh tµi s¶n lu ®éng s¶n xuÊt vµ tµi Bùi Thị Mai -Lớp: Tài chính doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập tốt nghiệp ĐHKTQD s¶n lu ®éng lu th«ng lu«n chuyÓn ho¸ lÉn nhau, vËn ®éng kh«ng ngõng lµm cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh ®îc liªn tôc. §Ó h×nh thµnh nªn tµi s¶n lu ®éng s¶n xuÊt vµ tµi s¶n lu ®éng lu th«ng doanh nghiÖp cÇn ph¶i cã mét sè vèn t¬ng øng ®Ó ®Çu t vµo c¸c tµi s¶n Êy, sè tiÒn øng tríc vÒ nh÷ng tµi s¶n Êy ®îc gäi lµ tµi s¶n lu ®éng( TSL§ )cña doanh nghiÖp. Tµi s¶n lu ®éng lµ nh÷ng tµi s¶n ng¾n h¹n vµ thêng xuyªn lu©n chuyÓn trong qu¸ tr×nh kinh doanh.Trong b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n cña doanh nghiÖp ,tµi s¶n lu ®éng ®îc thÓ hiÖn ë c¸c bé phËn tiÒn mÆt ,c¸c chøng kho¸n thanh kho¶n cao,ph¶i thu vµ dù tr÷ tån kho.GÝa trÞ c¸c lo¹i TSL§ cña doanh nghiÖp kinh doanh ,s¶n xuÊt thêng chiÕm tû träng lín trong tæng gi¸ trÞ tµi s¶n cña chóng.Qu¶n lý sö dông hîp lý c¸c lo¹i TSL§ cã ¶nh hëng rÊt quan träng ®èi víi viÖc hoµn thµnh nhiÖm vô chung cña doanh nghiÖp. Đặc điểm tài sản lưu động Tài sản lưu động của doanh nghiệp không ngừng vận động qua các giai đoạn của chu kỳ kinh doanh: dự trữ - sản xuất - lưu thông quá trình này gọi là quá trình tuần hoàn và chu chuyển của tài sản lưu động.
Qua mỗi giai đoạn của chu kỳ kinh doanh tài sản lưu động lại thay đổi hình thái biểu hiện. Tài sản lưu động chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất mà không giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu, giá trị của nó được chuyển dịch toàn bộ một lần vào giá trị sản phẩm. Như vậy, sau mỗi chu kỳ kinh doanh thì tài sản lưu động hòa thành 1 vòng chu chuyển. Tài sản lưu động theo một vòng tuần hoàn, từ hình thái này sang hình thái khác rồi trở về hình thái ban đầu với một giá trị lớn hơn giá trị ban đầu.
Chu kỳ vận động của tài sản lưu động của doanh nghiệp. Ph©n lo¹i tµi s¶n lu ®éng. Cã thÓ ph©n lo¹i TSL§ theo kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi vµ ®Æc ®iÓm kinh tÕ cña tõng nhãm: Bùi Thị Mai -Lớp: Tài chính doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập tốt nghiệp ĐHKTQD 1. TiÒn(Cash) TÊt c¶ tiÒn mÆt t¹i quü ,tiÒn trªn c¸c tµi kho¶n ng©n hµng vµ tiÒn ®ang chuyÓn .Lu ý r»ng ,ë ®©y tiÒn (hay vèn b»ng tiÒn )kh«ng ph¶i chØ lµ tiÒn mÆt .NhiÒu ngêi nhÇm lÉn kh¸i niÖm Cash trong tiÕng Anh vµ cho nã ®ång nghÝa víi kh¸i niÖm tiÒn mÆt trong tiÕng ViÖt.Theo ng«n ng÷ tiÕng ViÖt Nam ,”tiÒn mÆt “ kh«ng bao gåm tiÒn göi ng©n hµng.Khi c¸c doanh nghiÖp thanh to¸n b»ng sÐc hoÆc chuyÓn kho¶n th× ®îc gäi lµ “thanh to¸n kh«ng dïng tiÒn mÆt “.Trong lÜnh vùc tµi chÝnh- kÕ to¸n ,tµi s¶n b»ng tiÒn “Cash “cña mét c«ng ty hay doanh nghiÖp bao gåm: +TiÒn mÆt(Cash on hand) +TiÒn göi ng©n hµng(Bank accounts) +TiÒn díi d¹ng sÐc c¸c lo¹i (Cheques) +TiÒn trong thanh to¸n(Floating money,Advanced payment) +TiÒn trong thÎ tÝn dông vµ c¸c lo¹i tµi kho¶n thÎ ATM 1.Vµng,b¹c ,®¸ quý vµ kim khÝ quý §©y lµ nhãm tµi s¶n ®Æc biÖt ,chñ yÕu dïng vµo môc ®Ých dù tr÷.Tuy vËy,trong mét sè nghµnh nh ng©n hµng ,tµi chÝnh ,b¶o hiÓm ,trÞ gi¸ kim c¬ng ,®¸ qóy ,vµng b¹c ,kim khÝ quý vv.C¸c tµi s¶n t¬ng ®¬ng víi tiÒn(cash equivalents) Nhãm nµy gåm c¸c tµi s¶n tµi chÝnh cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi cao ,tøc lµ dÔ b¸n ,dÔ chuyÓn ®æi thµnh tiÒn khi cÇn thiÕt.Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c lo¹i chøng Bùi Thị Mai -Lớp: Tài chính doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập tốt nghiệp ĐHKTQD kho¸n ®Òu thuéc nhãm nµy .ChØ cã c¸c chøng kho¸n ng¾n h¹n dÔ b¸n míi ®îc coi lµ TSL§ thuéc nhãm nµy.Ngoµi ra,c¸c giÊy tê th¬ng m¹i ng¾n h¹n ,®îc b¶o ®¶m cã ®é an toµn cao th× còng thuéc nhãm nµy.VÝ dô:hèi phiÕu ng©n hµng,kú phiÕu th¬ng m¹i,bé chøng tõ hoµn chØnh… 1.
Chi phÝ tr¶ tríc(Prepaid expenses) Chi phÝ tr¶ tríc bao gåm c¸c kho¶n tiÒn mµ c«ng ty ®· tr¶ tríc cho ngêi b¸n ,nhµ cung cÊp hoÆc c¸c ®èi tîng kh¸c .Mét sè kho¶n tr¶ tríc cã thÓ cã møc ®é rñi ro cao v× phô thuéc vµo mét sè yÕu tè khã dù ®o¸n tríc 1.C¸c kho¶n ph¶i thu(Accounts receivable) C¸c kho¶n ph¶i thu lµ mét tµi s¶n rÊt quan träng cña doanh nghiÖp ,®Æc biÖt lµ c¸c c«ng ty kinh doanh th¬ng m¹i ,mua b¸n hµng ho¸.Ho¹t ®éng mua b¸n chÞu gi÷a c¸c bªn ,ph¸t sinh c¸c kho¶n tÝn dông th¬ng m¹i.Thùc ra ,c¸c kho¶n ph¶i thu gåm nhiÒu kho¶n môc kh¸c nhau tuú theo tÝnh chÊt cña quan hÖ mua b¸n ,quan hÖ hîp ®ång 1.TiÒn ®Æt cäc Trong nhiÒu trêng h¬p ,c¸c bªn liªn quan ®Õn hîp ®ång ph¶i ®Æt cäc mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh .PhÇn lín c¸c ®iÒu kho¶n vÒ tiÒn ®Æt cäc quy ®Þnh theo 2 c¸ch: -Sè tiÒn ®Æt cäc tÝnh theo tû lÖ phÇn tr¨m gi¸ trÞ hîp ®ång hoÆc gi¸ trÞ tµi s¶n ®îc mua b¸n -Sè tiÒn ®Æt cäc ®îc Ên ®Þnh b»ng mét sè tiªn cô thÓ,hoÆc mét gi¸ trÞ tèi thiÓu cho hîp TiÒn ®Æt cäc lµ mét tµi s¶n kh«ng ch¾c ch¾n ,®é tin cËy cã thÓ giao ®éng lín,tõ 90% ®Õn 30% hay 40%.Do tÝnh chÊt lµ mét tµi s¶n b¶o ®¶m nh vËy nªn mÆc dï tiÒn ®Æt Bùi Thị Mai -Lớp: Tài chính doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập tốt nghiệp ĐHKTQD cäc thuéc TSL§ nhng nã kh«ng ®îc c¸c ng©n hµng tÝnh ®Õn khi x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng thanh to¸n b»ng tiÒn cña doanh nghiÖp 1. Hµng ho¸ vËt t(Inventory) Hµng ho¸ vËt t ®îc theo dâi trong mét tµi kho¶n gäi lµ hµng tån kho.”Hµng tån kho” trong kh¸i niÖm nµy kh«ng cã nghÜa lµ hµng ho¸ bÞ ø ®äng,kh«ng b¸n ®îc ,mµ thùc chÊt bao hµm toµn bé c¸c hµng ho¸ vËt liÖu,nguyªn liÖu ®ang tån t¹i ë c¸c kho, quÇy hµng hoÆc trong xëng.Nã gåm nhiÒu chñng lo¹i kh¸c nhau nh:NVL chÝnh, NVL phô ,vËt liÖu bæ trî ,nhiªn liÖu vµ c¸c lo¹i dÇu më, thµnh phÈm… 1. C¸c chi phÝ chê ph©n bæ Trong thùc tÕ ,mét khèi lîng NVL vµ mét sè kho¶n chi phÝ ®· ph¸t sinh nhng cã thÓ cha ®îc ph©n bæ vµo gi¸ thµnh s¶n phÈm hay dÞch vô.Nh÷ng kho¶n nµy sÏ ®îc ®a vµo gi¸ thµnh trong kho¶ng thêi gian thÝch hîp. HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN LAO ĐỘNG 1.
Khái niệm hiệu quả sử dụng tài sản lưu động Hiệu quả là một khái niệm luôn được đề cập trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp luôn hướng tới hiệu quả kinh tế chính phủ nỗ lực đạt hiệu quả kinh tế - xã hội. Theo nghĩa chung nhất, hiệu quả là một khái niệm phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố cần thiết để tham gia vào một hoạt động nào đó với những mục đích xác định do con người đặt ra. Như vậy, có thể hiểu hiệu quả sử dụng vốn là một phạm trù kinh tế đánh giá trình độ sử dụng các nguồn vật lực của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong quá trình sản xuất kinh doanh với tổng chi phí thấp nhất. Do đó, hiệu quả sử dụng tài sản lưu động là một phạm trù kinh tế đánh giá trình độ sử dụng tài sản lưu động của doanh nghiệp đã đạt kết quả cao nhất.
Trong quá trình sản xuất kinh doanh với mức tài sản lưu động hợp lý. Như đã trình bày ở trên, tài sản lưu động của doanh nghiệp được sử dụng cho các quá trình dự trữ, sản xuất và lưu thông. Quá trình vận động của Bùi Thị Mai -Lớp: Tài chính doanh nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập tốt nghiệp ĐHKTQD tài sản lưu động bắt đầu từ việc dùng tiền tệ mua sắm vật tư dự trữ cho sản xuất, tiến hành sản xuất và khi sản xuất xong doanh nghiệp tổ chức tiêu thụ để thu về một số vốn dưới hình thái tiền tệ ban đầu với giá trị tăng thêm. Mỗi lần vận động như vậy được gọi là một vòng luân chuyển của tài sản lưu động.
Doanh nghiệp sử dụng vốn đó càng có hiệu quả bao nhiêu thì càng có thể sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nhiều bấy nhiêu. Vì lợi ích kinh doanh đòi hỏi các doanh nghiệp phải sử dụng hợp lý, hiệu quả hơn từng đồng tài sản lưu động, làm cho mỗi đồng tài sản lưu động hàng năm có thể mua sắm nguyên, nhiên vật liệu nhiều hơn, sản xuất ra sản phẩm và tiêu thụ được nhiều hơn. Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nâng cao tốc độ luân chuyển tài sản lưu động (số vòng quay tài sản lưu động trong một năm). Để đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản lưu động chúng ta có thẻ sử dụng nhiều chỉ tiêu khác nhau nhưng tốc độ luân chuyển tài sản lưu động là chỉ tiêu cơ bản và tổng hợp nhất phản ánh trình độ sử dụng tài sản lưu động của doanh nghiệp.