CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Tổng quan về công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm công ty chứng khoán Trong nền kinh tế thị trường, xã hội của sản xuất được phân chia thành hai cực: một cực có vốn tìm nơi đầu tư và một cực cần vốn để đầu tư vào sản xuất kinh doanh. TTCK ra đời là một kênh dẫn vốn trực tiếp từ cực có vốn này sang cực có vốn kia theo nguyên tắc đầu tư khi xã hội của sản xuất và lưu thông phát triển ở giai đoạn cao, và có đủ điều kiện về môi trường pháp lý, môi trường tài chính… Để hình thành và phát triển TTCK hiệu quả, một yếu tố không thể thiếu được là các chủ thể tham gia kinh doanh trên thị trường. Mục tiêu của việc hình thành thị trường chứng khoán là tạo nên kênh huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế và tạo ra tính thanh khoản cho các loại chứng khoán. Để thúc đẩy TTCK hoạt động một cách có hiệu quả, trật tự và công bằng thì phải nói đến công ty chứng khoán - một thành viên không thể thiếu của thị trường chứng khoán.
Nguồn gốc ban đầu của công ty chứng khoán bắt nguồn từ các nhà môi giới cá nhân hoạt động độc lập. Thời điểm này, khi mà thị trường chưa phát triển, số lượng các nhà đầu tư tham gia thị trường còn ít, các nhà môi giới độc lập có thể đảm nhận việc trung gian giữa người mua và người bán. Khi TTCK phát triển, số lượng nhà đầu tư tham gia thị trường ngày càng nhiều, chức năng và hoạt động giao dịch của nhà môi giới tăng lên đòi hỏi sự ra đời của công ty chứng khoán là sự tập hợp của các nhà môi giới riêng lẻ. Theo giáo trình Kinh doanh chứng khoán, xuất bản năm 2010 của Học Viện Tài Chính thì “Công ty chứng khoán là tổ chức hoạt động kinh doanh NGUYỄN DUY TIẾN 4 CQ50/17.
01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP trong lĩnh vực chứng khoán thông qua việc thực hiện một hoặc một vài dịch vụ chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận”. Theo thông tư 210/2012/TT-BTC thì “CTCK là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh chứng khoán, thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ: Môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán”. - Điều kiện có giấy phép kinh doanh chứng khoán + Có phương án hoạt động kinh doanh phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và phát triển chứng khoán. + Có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật cho kinh doanh chứng khoán.
+ Vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK, CTCK có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh CTCK nước ngoài tại Việt Nam là: Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng + Giám đốc, phó giám đốc (Tổng giám đốc, Phó tổng giám đốc), các nhân viên kinh doanh của CTCK phải đáp ứng đủ điều kiện để được cấp chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán do UBCKNN cấp. + Giấy phép bảo lãnh phát hành chỉ được cấp cho công ty có Giấy phép tự doanh.2 Phân loại công ty chứng khoán 1.1 Phân loại theo hình thức hình thức tổ chức hoạt động của công ty chứng khoán Chia theo hình thức tổ chức hoạt động thì hiện nay CTCK có 3 loại hình đó là công ty cổ phần, công ty TNHH, công ty hợp danh. NGUYỄN DUY TIẾN 5 CQ50/17. 01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP - Công ty cổ phần Công ty cổ phần là một pháp nhân độc lập, các thành viên góp vốn gọi là các cổ đông.
Các cổ đông chịu trách nhiệm hữu hạn trên phần vốn góp của mình. Dựa trên số lượng cổ phần nắm giữ mà Đại hội cổ đông bầu ra hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng quản trị và ban giám đốc. Giám đốc chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị về tình hình hoạt động kinh doanh của công ty. - Công ty trách nhiệm hữu hạn(TNHH) Đây là loại hình công ty mà các thành viên góp vốn phải chịu trách nhiệm giới hạn trong số vốn mà họ đã góp.
Công ty TNHH có hai loại hình chính là công ty TNHHmột thành viên và công tyTNHH nhiều thành viên. Tùy vào lượng vốn góp của các bên mà xác định chức Chủ tịch hội đồng quản trị. - Công ty hợp danh Là loại hình công ty có từ hai thành viên góp vốn tạo nên. Tuỳ vào số vốn góp của các bên tham gia mà xác định thành viên ban giám đốc.
Thành viên tham gia vào việc điều hành công ty được gọi là thành viên hợp danh. Các thành viên phải chịu trách nhiệm vô hạn về những nghĩa vụ tài chính của công ty bằng toàn bộ tài sản của mình, các thành viên không tham gia điều hành công ty được gọi là thành viên góp vốn, họ chỉ chịu trách nhiệm về những khoản nợ của công ty trong giới hạn phần vốn góp của mình vào công ty. Loại hình công ty này thì hiện nay ở Việt Nam chưa có công ty chứng khoán nào.2 Phân loại theo hình thức kinh doanh Nếu phân chia theo tiêu thức này thì có 6 loại công ty chứng khoán: - Công ty môi giới: loại công ty này còn được gọi là công ty thành viên vì nó là thành viên của SGDCK. Công việc kinh doanh chủ yếu của công ty môi giới là mua và bán chứng khoán cho khách hàng của họ trên SGDCK mà công ty đó là thành viên.
NGUYỄN DUY TIẾN 6 CQ50/17. 01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP - Công ty đầu tư ngân hàng: loại công ty này phân phối mới được phát hành cho công chúng qua việc mua bán chứng khoán do công ty cổ phần phát hành và bán lại cho công chúng theo giá tính gộp cả lợi nhuận của công ty. Vì vậy, công ty này còn được gọi là nhà bảo lãnh phát hành. - Công ty giao dịch phi tập trung: Công ty này mua bán chứng khoán tại thị trường OTC.
- Công ty dịch vụ đa năng: những công ty này không bị giới hạn hoạt động ở một lĩnh vực nào của ngành công nghiệp chứng khoán. Ngoài 3 dịch vụ trên, họ còn cung cấp cho khách hàng dịch vụ tư vấn đầu tư chứng khoán, niêm yết chứng khoán trên SGDCK,uỷ nhiệm các giao dịch buôn bán cho khách hàng trên thị trường OTC. Sự kết hợp giữa các sản phẩm và kinhnghiệm của công ty sẽ quyết định các dịch vụ mà họ có thể cung cấp cho khách hàng. - Công ty buôn bán chứng khoán: là công ty đứng ra mua bán chứng khoán với chi phí do công ty tự chịu, công ty này phải cố gắng bán chứng khoán với giá cao hơn giá mua vào.
Vì vậy, loại công ty này hoạt động với tư cách là người uỷ thác chứ không phải là đại lý nhận uỷ thác. - Công ty buôn bán chứng khoán không nhận hoa hồng: đây là loại hình công ty mà theo đó công ty này nhận chênh lệch giá qua việc mua bán chứng khoán, do đó họ còn được gọi là nhà tạo lập thị trường, nhất là trên thị trường giao dịch OTC. Các công ty chứng khoán là đối tượng quản lý của các nguyên tắc, quy chế do Uỷ ban chứng khoán Nhà nước ban hành. Các quy chế này chi phối kinh doanh của các công ty chứng khoán, kiểm soát họ trong mối quan hệ của các công ty chứng khoán.3 Phân loại CTCK theo mô hình tổ chức Theo mô hình tổ chức, CTCK gồm có: - Mô hình công ty đa năng hoàn toàn NGUYỄN DUY TIẾN 7 CQ50/17.
01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP Theo mô hình này, các ngân hàng thương mại được phép tham gia hoạt động kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật. Ưu điểm: + NHTM có thể kết hợp nhiều lĩnh vực kinh doanh nên có thể giảm được rủi ro hoạt động kinh doanh chung và có khả năng chịu được các biến động lớn trên TTCK. + NHTM là tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tài chính tiền tệ có lịch sử lâu đời, có thế mạnh về tài chính và chuyên môn trong lĩnh vực tài chính. Do đó cho phép các NHTM tham gia kinh doanh chứng khoán sẽ tận dụng được thế mạnh chuyên môn và vốn của ngân hàng, tạo động lực cho sự phát triển của thị trường chứng khoán.
Hạn chế: + Không phát triển được thị trường cổ phiếu vì các ngân hàng có xu hướng bảo thủ và thích hoạt động cho vay hơn là bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu. + Do có thế mạnh về tài chính, chuyên môn, nên NHTM tham gia kinh doanh chứng khoán có thể gây lũng đoạn thị trường, trong trường hợp quản lý nhà nước về lĩnh vực chứng khoán và quản trị điều hành thị trường còn yếu. + Do tham gia vào nhiều lĩnh vực sẽ làm giảm tính chuyên môn hóa, khả năng thích ứng và linh hoạt kém. + Trong trường hợp thị trường chứng khoán có nhiều rủi ro, ngân hàng có xu hướng bảo thủ rút khỏi thị trường chứng khoán để tập trung kinh doanh tiền tệ.
- Mô hình công ty chuyên doanh: Theo mô hình này, hoạt động kinh doanh chứng khoán do các CTCK độc lập, chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán thực hiện. Mô hình này khắc phục được hạn chế của mô hình đa năng hoàn toàn: NGUYỄN DUY TIẾN 8 CQ50/17. 01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP Giảm rủi ro cho hệ thống ngân hàng, tạo điều kiện cho các CTCK kinh doanh chuyên môn hóa, thúc đẩy sự phát triển TTCK. Mô hình này đang được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng, trong đó có các nước phát triển như: Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Canada, Thái Lan… Ngày nay, với sự phát triển của TTCK, để tận dụng thế mạnh của lĩnh vực tiền tệ và lĩnh vực chứng khoán.
Các quốc gia có xu hướng nới lỏng ngăn cách giữa hoạt động tiền tệ và chứng khoán bằng cách cho phép mô hình công ty đa năng một phần - các NHTM thành lập công ty con để kinh doanh chứng khoán. Theo mô hình đa năng một phần thì muốn tham gia kinh doanh chứng khoán trên TTCK, các NHTM phải thành lập CTCK trực thuộc, hạch toán độc lập và hoạt động tách rời với hoạt động kinh doanh tiền tệ.