Nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2020

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích giải pháp cải thiện kết quả cho vay hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh cà mau giai đoạn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Tuyết Nga
• Người hướng dẫn: TS. Diệp Gia Luật
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Tỉnh Cà Mau Giai Đoạn 2015-2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO
• 1.1. Các khái niệm cơ bản trong tiếp cận nghiên cứu
• 1.2. Các nhân tố tác động đến thu nhập hộ gia đình
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NHCSXH TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2015 - 2020
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cho vay hộ nghèo

Chương này trình bày tổng quan về cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH) tỉnh Cà Mau. Cho vay hộ nghèo là một trong những chính sách quan trọng nhằm hỗ trợ người nghèo tiếp cận nguồn vốn, từ đó cải thiện đời sống và giảm nghèo bền vững. Theo thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại Cà Mau vẫn còn cao, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa. Chính vì vậy, việc nâng cao hiệu quả cho vay là cần thiết. Các chương trình hỗ trợ hộ nghèo không chỉ giúp người dân có vốn sản xuất mà còn tạo điều kiện cho họ tham gia vào các hoạt động kinh tế khác. Để đạt được mục tiêu này, NHCSXH cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả cho vay.

1.1. Tình hình cho vay hộ nghèo tại Cà Mau

Tình hình cho vay hộ nghèo tại Cà Mau trong giai đoạn 2015-2020 cho thấy nhiều kết quả tích cực. NHCSXH đã triển khai nhiều chương trình cho vay với lãi suất ưu đãi, giúp hàng ngàn hộ nghèo tiếp cận vốn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn trong việc giải ngân và thu hồi nợ. Một số hộ vay không sử dụng vốn đúng mục đích, dẫn đến tình trạng nợ xấu. Để khắc phục, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH và các tổ chức chính trị xã hội trong việc giám sát và hỗ trợ người vay. Việc đào tạo nghề cho người nghèo cũng cần được chú trọng để nâng cao khả năng sử dụng vốn vay hiệu quả.

II. Đánh giá hiệu quả cho vay hộ nghèo

Đánh giá hiệu quả cho vay hộ nghèo tại NHCSXH Cà Mau cho thấy nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kết quả này. Các yếu tố như chính sách tín dụng, lãi suất ưu đãi, và thời gian cho vay đều có tác động lớn đến khả năng trả nợ của hộ nghèo. Theo nghiên cứu, những hộ được hỗ trợ tài chính kịp thời có tỷ lệ thoát nghèo cao hơn. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như thiếu thông tin về sản phẩm vay, và sự thiếu hụt trong việc hỗ trợ tài chính sau khi vay. Để nâng cao hiệu quả cho vay, NHCSXH cần cải thiện quy trình cho vay, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền về các chương trình hỗ trợ.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay hộ nghèo, bao gồm điều kiện tự nhiên, xã hội và kinh tế. Đặc biệt, điều kiện kinh tế của hộ vay có vai trò quan trọng trong việc quyết định khả năng trả nợ. Hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc sản xuất do thiếu vốn và kỹ năng. Việc đào tạo nghề cho người nghèo là cần thiết để nâng cao năng lực sản xuất. Ngoài ra, sự hỗ trợ từ các tổ chức xã hội cũng góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả cho vay.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo

Để nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, NHCSXH cần tăng cường hỗ trợ tài chính cho người nghèo thông qua việc mở rộng các chương trình cho vay. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH và các tổ chức chính trị xã hội để đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích. Bên cạnh đó, việc đào tạo nghề cho người nghèo cũng cần được chú trọng, giúp họ có kỹ năng và kiến thức để sử dụng vốn vay hiệu quả. Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích người nghèo tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó tạo ra thu nhập ổn định.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả cho vay bao gồm: tăng cường công tác tuyên truyền về các chương trình cho vay, cải thiện quy trình cho vay, và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng. Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính sau khi vay để đảm bảo người vay sử dụng vốn hiệu quả. Đồng thời, việc xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả cho hộ nghèo cũng cần được chú trọng, nhằm tạo ra thu nhập bền vững cho họ. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả cho vay mà còn góp phần vào công tác xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Cà Mau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Cà Mau, nằm ở cực Nam của Việt Nam, là một trong những địa phương có tỷ lệ hộ nghèo còn cao, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số. Theo số liệu của Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Cà Mau, năm 2014, tỷ lệ hộ nghèo chiếm khoảng 4,9% trong tổng số gần 298.000 hộ dân, giảm từ 12,14% năm 2010. Mặc dù có sự cải thiện rõ rệt, nhưng tốc độ giảm nghèo vẫn còn chậm và số hộ nghèo phát sinh mới vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu của nghèo đói tại địa phương là do thiếu vốn sản xuất kinh doanh, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và trình độ dân trí thấp.

Luận văn tập trung nghiên cứu hiệu quả hoạt động cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) tỉnh Cà Mau trong giai đoạn 2010-2014, nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay trong giai đoạn 2016-2020. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, đánh giá tác động của chương trình cho vay đến công tác xóa đói giảm nghèo, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong hoạt động cho vay hộ nghèo tại NHCSXH tỉnh Cà Mau, sử dụng số liệu từ năm 2010 đến 2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách tín dụng ưu đãi, góp phần nâng cao hiệu quả xóa đói giảm nghèo, ổn định xã hội và phát triển kinh tế vùng nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế về tín dụng ưu đãi và xóa đói giảm nghèo, trong đó có:

• Lý thuyết về tín dụng ưu đãi đối với hộ nghèo: Tín dụng ưu đãi là công cụ tài chính giúp người nghèo tiếp cận vốn sản xuất kinh doanh mà không cần tài sản thế chấp, nhằm phá vỡ vòng luẩn quẩn thu nhập thấp - tiết kiệm ít - sản lượng thấp.

• Mô hình đánh giá hiệu quả tín dụng hộ nghèo: Bao gồm các tiêu chí kinh tế (tỷ lệ hộ thoát nghèo, tỷ lệ nợ quá hạn, mức độ sử dụng vốn đúng mục đích) và tiêu chí xã hội (tạo việc làm, nâng cao đời sống, ổn định xã hội).

• Khái niệm nghèo đói và chuẩn nghèo đa chiều: Nghèo không chỉ là thiếu thu nhập mà còn thiếu tiếp cận dịch vụ xã hội, giáo dục, y tế và khả năng tham gia phát triển cộng đồng.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hiệu quả tín dụng, chuẩn nghèo, tín dụng ưu đãi, vòng luẩn quẩn nghèo đói, và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng như điều kiện tự nhiên, xã hội, kinh tế, chính sách nhà nước và bản thân hộ nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ NHCSXH tỉnh Cà Mau giai đoạn 2010-2014, báo cáo của Sở Lao động Thương binh và Xã hội, các tài liệu chính sách và nghiên cứu học thuật liên quan.

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu đại diện các hộ nghèo vay vốn tại NHCSXH tỉnh Cà Mau, kết hợp khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu với cán bộ ngân hàng, chính quyền địa phương và người vay vốn.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ tăng trưởng dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ hộ thoát nghèo; phân tích nhân tố ảnh hưởng bằng phương pháp hồi quy và tổng hợp ý kiến chuyên gia.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu trong năm 2015, phân tích và đánh giá thực trạng trong năm 2016, đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2016-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng dư nợ cho vay hộ nghèo ổn định: Dư nợ cho vay hộ nghèo tại NHCSXH tỉnh Cà Mau tăng trung bình khoảng 15% mỗi năm trong giai đoạn 2010-2014, đạt mức gần 300 tỷ đồng vào năm 2014. Tỷ trọng dư nợ hộ nghèo chiếm trên 70% tổng dư nợ tín dụng của ngân hàng.

2. Tỷ lệ nợ quá hạn thấp, chất lượng tín dụng được duy trì: Tỷ lệ nợ quá hạn cho vay hộ nghèo duy trì dưới 1,5% trong suốt giai đoạn nghiên cứu, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của các ngân hàng thương mại, cho thấy hiệu quả quản lý tín dụng tốt.

3. Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn tăng lên, góp phần giảm nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn tăng từ khoảng 40% năm 2010 lên gần 65% năm 2014. Trong cùng thời gian, số hộ thoát nghèo đạt khoảng 35% tổng số hộ vay vốn, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh từ 12,14% xuống còn 4,9%.

4. Vốn vay được sử dụng chủ yếu cho sản xuất nông nghiệp và ngành nghề phụ trợ: Khoảng 80% vốn vay được đầu tư vào trồng trọt, chăn nuôi và các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, giúp tăng thu nhập và tạo việc làm cho người nghèo.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy NHCSXH tỉnh Cà Mau đã phát huy vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho hộ nghèo, góp phần tích cực vào công tác xóa đói giảm nghèo tại địa phương. Tỷ lệ nợ quá hạn thấp phản ánh sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tín dụng và hiệu quả trong quản lý rủi ro. Việc tăng tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn cho thấy sự mở rộng quy mô tín dụng, đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng của người nghèo.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, kết quả này tương đồng với xu hướng tăng trưởng tín dụng ưu đãi và giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như nguồn vốn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, một số hộ sử dụng vốn chưa hiệu quả do thiếu kinh nghiệm và trình độ quản lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dư nợ, bảng phân tích tỷ lệ nợ quá hạn và biểu đồ so sánh tỷ lệ hộ nghèo trước và sau khi vay vốn, giúp minh họa rõ nét tác động của tín dụng ưu đãi đến giảm nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nguồn vốn cho vay hộ nghèo: Đẩy mạnh huy động và phân bổ nguồn vốn ưu đãi, đảm bảo tăng trưởng dư nợ tối thiểu 20% mỗi năm trong giai đoạn 2016-2020, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh của hộ nghèo. Chủ thể thực hiện: NHCSXH tỉnh phối hợp với Ngân hàng Trung ương và các cơ quan liên quan.

2. Nâng cao chất lượng quản lý tín dụng và giám sát sử dụng vốn: Áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát chặt chẽ nhằm giảm tỷ lệ sử dụng vốn sai mục đích dưới 5%, đồng thời tổ chức tập huấn kỹ năng quản lý tài chính cho người vay. Chủ thể thực hiện: NHCSXH tỉnh, chính quyền địa phương và các tổ chức hội đoàn thể.

3. Phối hợp chặt chẽ với các ngành, đoàn thể và chính quyền địa phương: Tăng cường vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác ủy thác cho vay, hỗ trợ người nghèo tiếp cận vốn và kỹ thuật sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thời gian thực hiện: ngay trong giai đoạn 2016-2020.

4. Đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn và tư vấn kỹ thuật cho hộ nghèo: Tổ chức các lớp đào tạo về kỹ thuật sản xuất, quản lý kinh tế và tiếp cận thị trường nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn hiệu quả, giảm thiểu rủi ro trong sản xuất. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp, Sở Lao động Thương binh và Xã hội phối hợp với NHCSXH.

5. Cải thiện cơ sở hạ tầng và thị trường tiêu thụ sản phẩm: Đầu tư nâng cấp giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi và phát triển các chợ đầu mối để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của hộ nghèo. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý NHCSXH và các ngân hàng chính sách: Nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng ưu đãi, cải thiện quản lý rủi ro và mở rộng quy mô cho vay hộ nghèo.

2. Chuyên gia, nhà nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn và xóa đói giảm nghèo: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc về tác động của tín dụng ưu đãi đến giảm nghèo tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

3. Lãnh đạo và cán bộ chính quyền địa phương tỉnh Cà Mau: Tham khảo để xây dựng chính sách hỗ trợ, phối hợp với NHCSXH trong công tác giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

4. Các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể nhận ủy thác cho vay: Nắm bắt vai trò, trách nhiệm và các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng ưu đãi, hỗ trợ người nghèo sử dụng vốn hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo là gì?
   Tín dụng ưu đãi là khoản vay với lãi suất thấp, không yêu cầu tài sản thế chấp, nhằm giúp hộ nghèo có vốn sản xuất kinh doanh, nâng cao thu nhập và thoát nghèo. Ví dụ, NHCSXH cung cấp vốn vay với lãi suất ưu đãi cho các hộ nghèo tại Cà Mau.

2. Hiệu quả tín dụng hộ nghèo được đánh giá bằng những tiêu chí nào?
   Hiệu quả được đánh giá qua tỷ lệ hộ thoát nghèo, tỷ lệ nợ quá hạn, mức độ sử dụng vốn đúng mục đích và tác động xã hội như tạo việc làm, cải thiện đời sống. Tại Cà Mau, tỷ lệ nợ quá hạn dưới 1,5% cho thấy hiệu quả tín dụng tốt.

3. Nguyên nhân chính khiến hộ nghèo khó tiếp cận vốn vay?
   Nguyên nhân gồm thiếu tài sản thế chấp, trình độ quản lý kém, thiếu kinh nghiệm sản xuất, và thủ tục vay vốn phức tạp. NHCSXH áp dụng phương thức cho vay tín chấp và ủy thác qua các tổ chức hội để giảm thiểu khó khăn này.

4. Các giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo là gì?
   Bao gồm tăng nguồn vốn, nâng cao quản lý tín dụng, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, đào tạo kỹ năng sản xuất và cải thiện cơ sở hạ tầng. Những giải pháp này đã được đề xuất và áp dụng tại Cà Mau trong giai đoạn 2016-2020.

5. Tín dụng ưu đãi có tác động như thế nào đến công tác xóa đói giảm nghèo?
   Tín dụng ưu đãi giúp người nghèo có vốn đầu tư sản xuất, tăng thu nhập, tạo việc làm và cải thiện điều kiện sống, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo bền vững. Tại Cà Mau, chương trình cho vay đã giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 12,14% xuống còn 4,9% trong 5 năm.

Kết luận

• Tín dụng ưu đãi của NHCSXH tỉnh Cà Mau đã góp phần quan trọng trong việc giảm nghèo, với dư nợ cho vay hộ nghèo tăng trung bình 15%/năm và tỷ lệ nợ quá hạn duy trì dưới 1,5%.
• Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn tăng lên gần 65%, giúp hơn 35% hộ vay vốn thoát nghèo bền vững trong giai đoạn 2010-2014.
• Hiệu quả tín dụng chịu ảnh hưởng bởi điều kiện tự nhiên, xã hội, kinh tế, chính sách nhà nước và ý thức sử dụng vốn của hộ nghèo.
• Các giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay bao gồm tăng nguồn vốn, cải thiện quản lý, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, đào tạo kỹ năng và phát triển cơ sở hạ tầng.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo nhằm mở rộng quy mô tín dụng, nâng cao chất lượng tín dụng và hỗ trợ người nghèo phát triển sản xuất trong giai đoạn 2016-2020.

Các cơ quan quản lý, NHCSXH và các tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, nhằm nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo, góp phần thực hiện thành công mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững tại tỉnh Cà Mau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO 1.1 Các khái niệm cơ bản trong tiếp cận nghiên cứu: 1.1 Thu nhập: Theo Samuelson và Nordhause (1997), thu nhập là số tiền thu được hay tiền mặt mà mộ người hay hộ gia đình kiếm được trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Tổng cục Thống kê (2010) định nghĩa về thu nhập như sau: Thu nhập là tổng số tiền mà một người hay một gia đình kiếm được trong một ngày, 1 tuần hay 1 tháng; hay nói cụ thể hơn là tất cả những gì mà người ta thu được khi bỏ công sức lao động một cách chính đáng được gọi là thu nhập. Thu nhập bình quân/người/tháng được tính bằng cách chia tổng số thu nhập trong năm của hộ gia đình cho số nhân khẩu của hộ và chia cho 12 tháng. * Thu nhập của hộ: Theo Singh và Strauss (1986) cho rằng thu nhập của hộ gia đình gồm thu nhập chính từ nông nghiệp và thu nhập từ phi nông nghiệp.

Theo Tổng cục Thống kê (2010) định nghĩa: Thu nhập của hộ gia đình là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật quy thành tiền sau khi đã trừ chi phí sản xuất mà hộ gia đình và các thành viên trong hộ nhận được trong một thời gian nhất định, thường là một năm. Thu nhập bao gồm: (1) thu nhập từ tiền công, tiền lương; (2) thu nhập từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản (sau khi đã trừ chi phí và thuế sản xuất); (3) thu nhập từ ngành nghề phi nông, lâm, thủy sản (sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất); (4) thu khác được tính vào thu nhập như cho biếu, mừng, lãi tiết kiệm,… Cần lưu ý giữa các khoản thu tính vào thu nhập và các khoản thu không tính vào thu nhập. Các khoản không tính vào thu nhập gồm rút tiền tiết kiệm, thu nợ, bán tài sản, vay nợ, tạm ứng và các khoản chuyển nhượng vốn nhận được do liên doanh, liên kết trong sản xuất kinh doanh,… 123doc 5 1.2 Các nhân tố tác động đến thu nhập hộ gia đình: Qua việc lược khảo tài liệu và các nghiên cứu có liên quan, tác giả đánh giá sơ bộ các nhân tố chính tác động đến thu nhập hộ gia đình, cụ thể là hộ gia đình khu vực nông thôn bao gồm: a. Nghề nghiệp chính của chủ hộ: Đa số người lao động trong lĩnh vực nông nghiệp đều có thu nhập thấp hơn so với các khu vực còn lại (phi nông nghiệp) do lao động trong lĩnh vực nông nghiệp thường có nhiều rủi ro hơn như: thiên tai, dịch bệnh, giá cả thị trường không ổn định.

Trong nghiên cứu của Nguyễn Sinh Công (2004) tại địa bàn huyện Cờ Đỏ, Thành phố Cần Thơ đã kết luận rằng: với giả định các yếu tố không đổi, nếu chủ hộ làm nghề nông thì thu nhập bình quân đầu người sẻ giảm 16,35%. Theo nghiên cứu của Trương Minh Lễ (2010), nghiên cứu về tình trạng nghèo huyện Tri Tôn tỉnh An Giang đã kết luận rằng: khi các yếu tố khác không đổi, nếu hộ này làm nông nghiệp thì dẫn đến thu nhập thấp và xác suất nghèo của hộ tăng lên 80,09%. Nguyễn Hữu Tịnh (2010), trong 330 hộ điều tra mẫu tại huyện Bù Đăng tỉnh Bình Phước kết luận: tỷ lệ hộ nghèo (thu nhập thấp) của nhóm hộ có chủ hộ làm nghề phi nông nghiệp là 4,55%, trong khi đó tỷ lệ hộ nghèo đối với chủ hộ làm lĩnh vực nông nghiệp là 11,19% (cao hơn 6,64% so với chủ hộ làm nghề phi nông nghiệp). Điều này cho thấy thu nhập của nhóm hộ làm lĩnh vực nông nghiệp là rất thấp so với hộ có nghề nghiệp lĩnh vực phi nông nghiệp.

Kinh nghiệm của chủ hộ: Kinh nghiệm là những kỹ năng, bí quyết trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo Kết quả nghiên cứu của Võ Thị Mỹ Trang (2010) ở 180 trang trại và hộ nông dân của 25 xã thuộc 03 huyện phía Bắc tỉnh Bình Dương thì kinh nghiệm có tác động đến thu nhập của hộ nông dân.Wharton (1963) cho rằng nếu tất cả các yếu tố đầu vào là giống nhau, hai nông dân với sự khác nhau về kinh nghiệm và kiến thức thì sẽ có kết quả sản xuất khác nhau hoàn toàn. Theo Bùi Quang Bình (2008), ứng dụng hàm Mincer nghiên cứu về vốn con người đối với thu nhập các hộ sản xuất cà phê ở Tây Nguyên, kết quả nghiên cứu cho 123doc 6 thấy kinh nghiệm làm việc có ảnh hưởng đến thu nhập, nếu chủ hộ có số năm kinh nghiệm tăng 1 điểm thì thu nhập tăng lên 0,577 điểm. Nghiên cứu của Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2011) tại huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long với số mẫu khảo sát 183 hộ, kết quả kết luận rằng: biến số kinh nghiệm có hệ số dương 0,305 ở mức ý nghĩa 5% cho thấy số năm kinh nghiệm làm việc của chủ hộ càng cao thì thu nhập bình quân của hộ càng tăng.

Trình độ học vấn của chủ hộ: Chất lượng lao động của hộ thể hiện ở trình độ học vấn, sự hiểu biết, kỹ năng, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật sản xuất,… tuy nhiên người có trình độ học vấn thấp (số năm đi học ít) thường hiểu biết ít và thiếu khả năng tiếp thu các kiến thức chuyên môn để phục vụ cho hoạt động sản xuất của mình dẫn đến hiệu quả sản xuất không cao, thu nhập thấp. Theo Yang (2004) cho rằng học vấn là mấu chốt của sự phát triển và trình độ học vấn cũng giúp nông dân tăng cường khả năng nắm bắt thông tin, điều đó một phần giúp người nông dân có cơ hội tham gia hoạt động phi nông nghiệp và tìm việc làm ở đô thị. Solow (1957) cho rằng giáo dục làm cho lao động hiệu quả hơn thông qua các tiến bộ kỹ thuật. Điều này xuất phát từ thực tế là giáo dục cho phép mọi người thích nghi dễ dàng hơn với những thay đổi của xã hội và kỹ thuật.

Vì vậy, trình độ học vấn của chủ hộ và những người trong gia đình ảnh hưởng đến khả năng tăng thu nhập của gia đình. Marshall (1890), kiến thức là động lực mạnh mẽ của sản xuất. Cùng với quan điểm này Wharton (1963) cho rằng: với tất cả nguồn lực đầu vào giống nhau, hai nông dân khác biệt nhau về trình độ kỹ thuật nông nghiệp sẽ có kết quả sản xuất khác nhau. Một tỷ lệ lớn người nghèo là nông dân, những người thường thiếu những kỹ năng, kỹ thuật sản xuất và khả năng tiếp cận với các nguồn lực phát triển khác cũng rất thấp.

Okurut và cộng sự (2002) trong phân tích về nghèo ở Uganda ông kết luận rằng trình độ học vấn của chủ hộ càng cao thì hộ gia đình càng giàu có. Bùi Quang Bình (2008) và Nguyễn Đức Thắng (2002) cũng kết luận rằng những người có trình độ học vấn cao hơn sẽ có mức thu nhập cao hơn. Số nhân khẩu trong hộ: 123doc 7 Hộ gia đình đông con thì thu nhập bình quân đầu người của hộ sẽ giảm, điều này càng đúng khi các hộ gia đình nông thôn, nhất là hộ đồng bào dân tộc Khmer phần đông là sản xuất nông nghiệp để tạo ra thu nhập là chủ yếu, vì thế trong điều kiện diện tích đất canh tác hạn chế, việc tăng nhân khẩu sẽ làm giảm thu nhập bình quân của hộ. Trong nghiên cứu của Đinh Phi Hổ (2006), tại tỉnh Bình Phước, quy mô hộ tập trung của tỉnh là 4,76 người/hộ, trong khi đó quy mô trung bình của hộ nghèo là 5,46 người/hộ, hộ giàu là 2,82 người/hộ.

Điều này chứng tỏ hộ gia đình có thu nhập cao thì số người trong hộ ít hơn so với hộ gia đình có thu nhập thấp. Nghiên cứu của Nguyễn Sinh Công (2004) khẳng định: Nếu quy mô của hộ gia đình tăng thêm một người thì thu nhập bình quân đầu người của hộ sẽ giảm 9,2%. Tỷ lệ phụ thuộc: Theo Nguyễn Trọng Hoài (2010), người phụ thuộc là người không tham gia lao động tạo ra thu nhập cho hộ, số người phụ thuộc càng cao đồng nghĩa với việc có nhiều người ăn theo hơn nhưng lại có ít người lao động hơn. Kết quả cho thấy tỷ lệ phụ thuộc càng cao thì gánh nặng đối với hộ gia đình càng lớn.

Các thành viên có lao động phải gánh nặng cho các thành viên không thể lao động, do đó sẽ làm giảm thu nhập bình quân của hộ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Sinh Công (2004) đã kết luận rằng nếu tỷ lệ phụ thuộc càng cao thì thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình càng thấp. Nghiên cứu của Trương Châu (2014), tại địa bàn các xã biên giới của tỉnh Tây Ninh, cho rằng tỷ lệ phụ thuộc có quan hệ nghịch biến với biến phụ thuộc (biến thu nhập). Với các yếu tố khác không đổi, nếu quy mô hộ tăng thêm 1 người thì thu nhập bình quân của hộ sẽ giảm 133.

Diện tích đất sản xuất: Theo Huỳnh Trường Huy và cộng sự (2008) cho rằng đất đai là tài sản quan trọng đối với Hộ nông dân và khả năng tiếp cận với đất (về số lượng và chất lượng) là một yếu tố quyết định đối với sản xuất nông nghiệp và có ảnh hưởng đến thu nhập của Hộ. Do thiếu đất sản xuất nông nghiệp hoặc không có đất sản xuất nông nghiệp thường dẫn đến thu nhập của hộ thấp. Nghiên cứu cũng cho thấy diện tích đất đai của Hộ nông dân có ảnh hưởng chiều thuận đối với thu nhập bình quân đầu người của Hộ gia đình, các 123doc 8 hộ gia đình có diện tích đất sản xuất nông nghiệp lớn thường là các hộ khá, giàu. Phần lớn các hộ nghèo là những hộ có diện tích đất ít hoặc không có đất sản xuất.

Tình trạng hộ nông dân không có đất sản xuất hoặc có rất ít đất sản xuất cũng là khó khăn lớn cho việc nâng cao thu nhập, bởi vì với diện tích nhỏ hẹp, mỗi hộ tự canh tác riêng lẻ, sẽ rất trở ngại cho sản xuất hiện đại, từ đó giá thành sản phẩm cao không đồng đều, sản xuất lãi ít dẫn đến thu nhập thấp. Theo Nguyễn Sinh Công (2004), Mwanza (2011) đã chứng minh cho thấy thu nhập của hộ tỷ lệ thuận với diện tích đất sản xuất, tức diện tích đất sản xuất càng nhiều thì thu nhập của hộ càng cao. Số hoạt động tạo ra thu nhập: Hoạt động nông nghiệp là hoạt động chủ yếu ở nông thôn, tuy nhiên các hoạt động nông nghiệp thường theo mùa vụ và phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên. Việc đa dạng hóa nguồn thu nhập (nghề nghiệp phụ) giúp hộ nông thôn cải thiện và tăng thêm thu nhập.