Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đa chiều của các hộ gia đình trên địa bàn phường vĩnh lạc thành phố rạch giá tỉnh kiên giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đa chiều của các hộ gia đình trên địa bàn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Thanh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Nghèo Đa Chiều Tại Phường Vĩnh Lạc, Rạch Giá
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Rạch Giá

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở hình thành đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.7. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢO LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Khung khái niệm
• 2.2. Các phương pháp xác định chuẩn nghèo
• 2.2.1. Phương pháp xác định chuẩn nghèo quốc tế
• 2.2.2. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo của chương trình xóa đói giảm nghèo của Việt Nam
• 2.3. Khảo lược các nghiên cứu có liên quan
• 2.3.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.4. Khung phân tích đề xuất
• 2.5. Những vấn đề đặt ra và hướng nghiên cứu
• 2.6. Hướng nghiên cứu của luận văn
• 2.7. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Xác định cỡ mẫu
• 3.3. Quá trình thu thập dữ liệu
• 3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5. Làm sạch dữ liệu
• 3.6. Thống kê dữ liệu
• 3.7. Mô hình hồi quy Logit
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổng quan về phường Vĩnh Lạc thành phố Rạch Giá tỉnh Kiên Giang
• 4.2. Điều kiện tự nhiên
• 4.3. Thực trạng hộ nghèo tại phường Vĩnh Lạc thành phố Rạch Giá tỉnh Kiên Giang
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 4.4.2. Tình hình kinh tế - xã hội của các hộ gia đình
• 4.4.3. Thu nhập của các hộ gia đình
• 4.4.4. Đặc điểm xã hội của các hộ gia đình
• 4.4.5. Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều
• 4.5. Thảo luận các kết quả phân tích
• 4.6. Kiểm định sự khác biệt của một số biến trong mô hình
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.2. Hạn chế nghiên cứu và các hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Những kinh nghiệm giảm nghèo trên thế giới
• Phụ lục 2. Bảng khảo sát
• Phụ lục 3. Quyết định phê duyệt đề án tổng thể "chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020"
• Phụ lục 4. Kết quả phân tích hồi quy và kiểm định

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều tại phường Vĩnh Lạc, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang. Tình trạng nghèo không chỉ được đo lường qua thu nhập mà còn qua nhiều khía cạnh khác như giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà quản lý xây dựng chính sách hiệu quả hơn trong việc giảm nghèo. Theo báo cáo, tỷ lệ hộ nghèo tại phường Vĩnh Lạc đã giảm nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Đặc biệt, việc áp dụng phương pháp đo lường nghèo đa chiều sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về tình hình kinh tế - xã hội của các hộ gia đình.

1.1. Cơ sở hình thành đề tài

Nghèo đói là một vấn đề toàn cầu, và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Chính phủ đã thực hiện nhiều chương trình nhằm giảm nghèo, tuy nhiên, tình trạng nghèo vẫn còn phổ biến, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn. Tại phường Vĩnh Lạc, mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện cơ sở hạ tầng và hỗ trợ người nghèo, nhưng vẫn còn nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo sẽ giúp xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp phù hợp.

II. Tình trạng nghèo tại phường Vĩnh Lạc

Tình trạng nghèo tại phường Vĩnh Lạc đã có những chuyển biến tích cực trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ gia đình sống trong điều kiện khó khăn. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 7,8% xuống còn 5,8% trong giai đoạn 2013-2014. Mặc dù vậy, nguy cơ tái nghèo và chênh lệch giàu nghèo vẫn tồn tại. Các yếu tố như điện, nước, và vệ sinh có ảnh hưởng lớn đến khả năng thoát nghèo của các hộ gia đình. Việc cải thiện các điều kiện sống này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn góp phần vào việc giảm tỷ lệ hộ nghèo.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có bảy nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng xảy ra hộ nghèo tại phường Vĩnh Lạc. Các yếu tố này bao gồm: (1) giới tính, (2) số người phụ thuộc, (3) điều kiện điện, (4) điều kiện vệ sinh, (5) nguồn nước, (6) tình trạng sức khỏe, và (7) số tiền vay. Trong đó, giới tính của chủ hộ và số tiền vay từ các định chế chính thức có tác động ngược chiều đến khả năng nghèo. Ngược lại, các yếu tố như số người phụ thuộc và điều kiện sống lại có tác động cùng chiều, tức là khi các yếu tố này gia tăng, khả năng nghèo cũng tăng theo.

III. Đề xuất chính sách giảm nghèo

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số chính sách giảm nghèo cần được đề xuất nhằm hỗ trợ các hộ gia đình tại phường Vĩnh Lạc. Đầu tiên, cần tăng cường hỗ trợ về giáo dục và đào tạo nghề cho người dân, giúp họ có cơ hội tiếp cận việc làm tốt hơn. Thứ hai, chính quyền địa phương cần cải thiện cơ sở hạ tầng, đặc biệt là trong các lĩnh vực nước sạch và vệ sinh. Cuối cùng, việc cung cấp các khoản vay ưu đãi cho các hộ nghèo sẽ giúp họ có thêm nguồn lực để phát triển sản xuất và cải thiện đời sống. Những chính sách này không chỉ giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

3.1. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Mặc dù nghiên cứu đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều, nhưng vẫn còn một số hạn chế. Đầu tiên, mẫu khảo sát có thể chưa đại diện cho toàn bộ dân cư tại phường Vĩnh Lạc. Thứ hai, các yếu tố văn hóa và xã hội cũng cần được xem xét kỹ lưỡng hơn trong các nghiên cứu tiếp theo. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về tác động của các yếu tố này đến tình trạng nghèo, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể hơn nhằm giảm nghèo hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo đa chiều là một trong những mục tiêu phát triển bền vững được Chính phủ Việt Nam đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội hiện nay. Tại phường Vĩnh Lạc, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang, với tổng số 5.061 hộ gia đình và dân số 21.241 người, tình trạng nghèo vẫn còn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. Theo số liệu năm 2016, có khoảng 287 hộ nghèo đa chiều, chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số hộ dân cư. Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ và đầu tư cơ sở hạ tầng, nguy cơ tái nghèo và chênh lệch giàu nghèo vẫn là thách thức lớn đối với địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đa chiều của các hộ gia đình trên địa bàn phường Vĩnh Lạc, từ đó đề xuất các giải pháp giảm nghèo hiệu quả. Nghiên cứu tập trung vào 10 yếu tố chính như giới tính chủ hộ, trình độ học vấn, nghề nghiệp, số người phụ thuộc, số tiền vay vốn, tình trạng học tập của trẻ em, bệnh tật, điều kiện điện, nước sạch và vệ sinh. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 5 khu phố của phường, với dữ liệu khảo sát thu thập từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2017, cùng số liệu thứ cấp từ báo cáo hộ nghèo năm 2016.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ giúp địa phương hiểu rõ hơn về các nhân tố tác động đến nghèo đa chiều mà còn hỗ trợ xây dựng chính sách giảm nghèo phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế xã hội bền vững tại phường Vĩnh Lạc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khái niệm nghèo đa chiều, được định nghĩa là sự thiếu hụt đồng thời nhiều khía cạnh cơ bản của đời sống như giáo dục, y tế, điều kiện sống và thu nhập. Khung lý thuyết lấy cảm hứng từ các mô hình đo lường nghèo đa chiều của Liên Hiệp Quốc và Đại học Oxford, trong đó chỉ số nghèo đa chiều (MPI) được sử dụng để đánh giá sự thiếu hụt về phúc lợi xã hội ở cấp hộ gia đình.

Các lý thuyết nền tảng bao gồm:

• Lý thuyết về nghèo đa chiều: Nghèo không chỉ là thiếu thu nhập mà còn là sự thiếu hụt về các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, nước sạch, vệ sinh và điều kiện nhà ở.
• Mô hình hồi quy Logit: Được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến xác suất xảy ra nghèo đa chiều, với biến phụ thuộc là tình trạng nghèo (nghèo hoặc không nghèo) và các biến độc lập là các yếu tố kinh tế - xã hội.
• Khái niệm vốn con người và vốn xã hội: Trình độ học vấn, sức khỏe, và mạng lưới xã hội được xem là các nguồn lực quan trọng giúp hộ gia đình thoát nghèo.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: giới tính chủ hộ, trình độ học vấn, nghề nghiệp chủ hộ, số người phụ thuộc, số tiền vay vốn, tình trạng học tập của trẻ em, bệnh tật/suy dinh dưỡng, điện năng tiêu thụ, nguồn nước sạch và điều kiện vệ sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thống kê mô tả và phân tích định lượng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 300 hộ gia đình tại 5 khu phố của phường Vĩnh Lạc, sử dụng bảng câu hỏi thiết kế theo các chỉ số đo lường nghèo đa chiều. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện và khả thi trong điều kiện thực tế.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm SPSS 20, trong đó mô hình hồi quy Logit được sử dụng để ước lượng ảnh hưởng của 10 biến độc lập đến xác suất xảy ra nghèo đa chiều. Cỡ mẫu 300 quan sát đảm bảo độ tin cậy và phù hợp với quy tắc tối thiểu 5 lần số biến quan sát.

Quy trình nghiên cứu gồm các bước: xác định vấn đề, khảo sát tài liệu, xây dựng mô hình và bảng câu hỏi, thu thập dữ liệu, làm sạch và kiểm tra dữ liệu, phân tích thống kê mô tả và hồi quy Logit, cuối cùng là đề xuất giải pháp dựa trên kết quả phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giới tính chủ hộ: Hộ gia đình có chủ hộ là nam giới có khả năng thoát nghèo cao hơn so với hộ có chủ hộ nữ. Kết quả hồi quy Logit cho thấy giới tính tác động ngược chiều đến nghèo đa chiều, với hệ số âm và ý nghĩa thống kê, phản ánh vai trò quan trọng của giới tính trong sinh kế hộ gia đình.

2. Số người phụ thuộc: Tỷ lệ người phụ thuộc trong hộ gia đình càng cao thì khả năng nghèo đa chiều càng tăng. Mỗi người phụ thuộc bổ sung làm tăng xác suất nghèo khoảng 15%, cho thấy gánh nặng nhân khẩu ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng thoát nghèo.

3. Điện, nước sạch và vệ sinh: Các hộ thiếu hụt về điện năng tiêu thụ, sử dụng nguồn nước không hợp vệ sinh hoặc không có nhà vệ sinh hợp chuẩn có xác suất nghèo cao hơn từ 20-30% so với các hộ có điều kiện đầy đủ. Điều này minh chứng cho vai trò thiết yếu của cơ sở hạ tầng trong cải thiện đời sống và giảm nghèo.

4. Bệnh tật và suy dinh dưỡng: Hộ có thành viên bị bệnh tật kéo dài hoặc suy dinh dưỡng có khả năng nghèo đa chiều cao hơn 25%, cho thấy sức khỏe là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến sinh kế và thu nhập.

5. Số tiền vay vốn từ định chế chính thức: Ngược lại với các yếu tố trên, số tiền vay vốn có tác động giảm nghèo rõ rệt. Hộ gia đình vay vốn nhiều hơn có xác suất nghèo thấp hơn khoảng 18%, thể hiện vai trò tích cực của tín dụng chính thức trong hỗ trợ phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về nghèo đa chiều, khẳng định rằng nghèo không chỉ là vấn đề thu nhập mà còn liên quan mật thiết đến các điều kiện sống và sức khỏe. Việc giới tính chủ hộ ảnh hưởng đến nghèo đa chiều phản ánh bất bình đẳng giới trong tiếp cận nguồn lực và cơ hội việc làm. Số người phụ thuộc làm tăng áp lực tài chính và giảm khả năng đầu tư cho phát triển kinh tế.

Các chỉ số về điện, nước sạch và vệ sinh cho thấy đầu tư cơ sở hạ tầng là yếu tố không thể thiếu để cải thiện điều kiện sống và giảm nghèo bền vững. Bệnh tật và suy dinh dưỡng làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí y tế, từ đó làm gia tăng nguy cơ nghèo đói.

Tác động tích cực của vốn vay từ các định chế chính thức khẳng định vai trò của tài chính vi mô và tín dụng nông thôn trong việc hỗ trợ người nghèo phát triển sinh kế. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng vốn vay phải hiệu quả để tránh rơi vào vòng xoáy nợ nần.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nghèo theo từng yếu tố, bảng hồi quy Logit với các hệ số và mức ý nghĩa, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa các biến độc lập và tình trạng nghèo đa chiều.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ phụ nữ chủ hộ: Triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng, tạo việc làm và tiếp cận tín dụng dành riêng cho phụ nữ chủ hộ nhằm giảm bất bình đẳng giới và nâng cao năng lực kinh tế. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do UBND phường phối hợp với các tổ chức xã hội thực hiện.

2. Giảm gánh nặng người phụ thuộc: Phát triển các chính sách hỗ trợ chăm sóc trẻ em và người già, đồng thời khuyến khích kế hoạch hóa gia đình để giảm tỷ lệ người phụ thuộc. Mục tiêu giảm 10% số người phụ thuộc trong vòng 3 năm, do ngành y tế và lao động phối hợp thực hiện.

3. Cải thiện cơ sở hạ tầng thiết yếu: Đầu tư nâng cấp hệ thống điện, cấp nước sạch và xây dựng nhà vệ sinh hợp vệ sinh cho các hộ nghèo, ưu tiên các khu vực còn thiếu thốn. Kế hoạch thực hiện trong 3 năm, do chính quyền địa phương và các nhà tài trợ phối hợp triển khai.

4. Phát triển dịch vụ y tế và dinh dưỡng: Tăng cường khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe và chương trình dinh dưỡng cho các hộ nghèo, đặc biệt là trẻ em và người già. Mục tiêu giảm 15% tỷ lệ bệnh tật kéo dài trong 2 năm, do ngành y tế địa phương chủ trì.

5. Mở rộng tín dụng chính thức và hỗ trợ sử dụng vốn hiệu quả: Tăng cường tiếp cận vốn vay ưu đãi, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn quản lý tài chính và kỹ năng sản xuất cho người vay vốn. Thời gian thực hiện 2 năm, do Ngân hàng Chính sách xã hội phối hợp với UBND phường thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc điểm địa phương, nâng cao hiệu quả các chương trình hỗ trợ.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức tài chính vi mô: Áp dụng các phân tích về yếu tố ảnh hưởng để thiết kế các dự án hỗ trợ sinh kế, tín dụng và phát triển cộng đồng nhằm giảm nghèo đa chiều.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế, quản lý kinh tế: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về nghèo đa chiều và chính sách phát triển.

4. Các nhà hoạch định chính sách phát triển xã hội: Dựa trên các phát hiện để xây dựng các chương trình can thiệp đa chiều, tập trung vào các yếu tố kinh tế, xã hội và sức khỏe nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghèo đa chiều khác gì so với nghèo thu nhập?
   Nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xét đến các thiếu hụt về giáo dục, y tế, điều kiện sống và các dịch vụ xã hội khác. Ví dụ, một hộ có thu nhập đủ nhưng không có nước sạch hoặc không có nhà vệ sinh hợp vệ sinh vẫn được xem là nghèo đa chiều.

2. Tại sao giới tính chủ hộ lại ảnh hưởng đến nghèo đa chiều?
   Giới tính chủ hộ ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn lực và việc làm. Hộ có chủ hộ nữ thường gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận tín dụng và việc làm ổn định, dẫn đến nguy cơ nghèo cao hơn.

3. Số người phụ thuộc ảnh hưởng như thế nào đến nghèo đa chiều?
   Số người phụ thuộc càng nhiều làm tăng gánh nặng chi tiêu và giảm khả năng đầu tư cho phát triển kinh tế, từ đó làm tăng nguy cơ nghèo đa chiều.

4. Vai trò của tín dụng chính thức trong giảm nghèo là gì?
   Tín dụng chính thức cung cấp nguồn vốn cần thiết để người nghèo đầu tư sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện điều kiện sống, giúp họ thoát nghèo bền vững.

5. Làm thế nào để cải thiện điều kiện điện, nước và vệ sinh cho các hộ nghèo?
   Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và các tổ chức tài trợ để đầu tư cơ sở hạ tầng, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức về sử dụng và bảo vệ các dịch vụ này nhằm đảm bảo hiệu quả lâu dài.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định 7 yếu tố chính ảnh hưởng đến nghèo đa chiều tại phường Vĩnh Lạc, bao gồm giới tính chủ hộ, số người phụ thuộc, điện, vệ sinh, nước sạch, bệnh tật/suy dinh dưỡng và số tiền vay vốn.
• Giới tính chủ hộ và số tiền vay vốn có tác động giảm nghèo, trong khi các yếu tố còn lại làm tăng nguy cơ nghèo đa chiều.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách giảm nghèo đa chiều phù hợp với đặc điểm địa phương.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hỗ trợ phụ nữ chủ hộ, giảm gánh nặng người phụ thuộc, cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển dịch vụ y tế, đồng thời mở rộng tín dụng chính thức.
• Giai đoạn tiếp theo cần triển khai các chính sách đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và chiều sâu để nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững.

Để góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững tại phường Vĩnh Lạc, các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ trong việc thực hiện các giải pháp giảm nghèo đa chiều. Hành động ngay hôm nay sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tương lai phát triển của cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Tác giả trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu; mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, thời gian nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn của đề tài cũng như cấu trúc của luận văn. 8 CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢO LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIỆN QUAN Nhằm trình bày hệ thống các khái niệm, lý thuyết về nghèo đa chiều, các phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều. Ngoài ra nghiên cứu còn khảo lược một số nghiên cứu trong và ngoài nước về phân tích các yếu tố tác động tình trạng nghèo đa chiều. Từ đó, tìm ra các yếu tố tác động đến nghèo đa chiều tại phường Vĩnh Lạc thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang và đưa ra mô hình nghiện cứu.

Khung khái niệm Định nghĩa về nghèo. Hội nghị chống nghèo đối khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Bangkok, Thái Lan tháng 9/1993 đã đưa ra định nghĩa: "Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương". Theo Ngân hàng phát triển Châu Á: "Nghèo là tình trạng thiếu những tài sản cơ bản là cơ hội mà mỗi con người có quyền được hưởng. Mọi người cần được tiếp cận với giáo dục cơ sở và các dịch vụ chăm sóc y tế cơ bản.

các hộ nghèo có quyền duy trì cuộc sống bằng chính lao động của họ và được trả công một cách hợp lý, cũng như được sự bảo trợ khi có biến động bên ngoài: Theo Amartya Kumar Sen, Nhà Kinh tế học Ấn Độ (Giải nobel kinh tế 1998) : để tồn tại con người cần có những nhu cầu vật chất và tinh thần tối thiểu; dưới mức tối thiểu này, con người sẽ bị coi là đang sống trong nghèo nàn (theo chính phủ 2015). Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các nước, các tổ chức quốc tế cho rằng nghèo là sự thiếu hụt, hay là sự bất lực trong việc tiếp cận đến mức sống mà xã hội chấp nhận ( World Bank, 2001, trích bởi FAO, 2005). Ngân hàng thế giới cũng coi nghèo là sự thiếu hụt hạnh phúc (World Bank institute, 2005). Hay tình trạng nghèo là một người hoặc một hộ gia đình không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản cho 9 cuộc sống (ăn, mặc, ở, được chăm sóc y tế, được giáo dục cơ bản và được hưởng các dịch vụ cần thiết khác) mà được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế-xã hội của mỗi nước (World Bank 2010).

Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen ở Đan Mạch năm 1995, đưa ra định nghĩa nghèo đói “ Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu tồn tại” Khái niệm rộng hơn về nghèo thì nghèo có thể được giải thích bởi các chỉ báo đa chiều (Anand and sen, 1977). Nghèo không chỉ được đo lường bằng thu nhập, chi tiêu mà còn bởi khả năng tiếp cận một cách đồng thời đến lương thực, nhà ở, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và các mức sống xã hội khác, ngay cả các chỉ báo phi vật chất. Nói cách khác, nghèo đa chiều được phản ánh bằng sự thiếu hụt phúc lợi xã hội ở các khía cạnh khác nhau. Nghèo có nghĩa là không đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng.

Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưỡng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản (UN, 2008,2012, trích trong Đặng Nguyên Anh, 2015). Các phương pháp xác định chuẩn nghèo.

Phương pháp xác định chuẩn nghèo quốc tế. Phương pháp xác định chuẩn nghèo của Tổng Cục Thống Kê -Ngân Hàng Thế giới được xây dựng theo phương pháp chuẩn chi phí của những nhu cầu cơ bản, dựa trên một rổ lương thực tham khảo cho các hộ nghèo tính theo lượng calo mà mỗi người dân tiêu tốn một ngày cộng với một khoản bổ sung cho những nhu cầu phi lương thực thiết yếu dựa trên mô hình tiêu dùng của người nghèo. Theo Ngân Hàng Thế Giới, chi phí lương thực, thực phẩm cần thiết để duy trì cuộc sống của người dân các nước đang phát triển và khu vực ASEAN tương ứng với mức tiêu dùng nhiệt lượng từ 2100-2300 calo/người/ngày hoặc mức thu nhập bình quân tính ra tiền 370USD/người/năm.1: Tiêu chuẩn nghèo đói của World Bank Tiêu chuẩn nghèo Khu vực Mức thu nhập hoặc chi tiêu USD/người/ năm Năm 2003 1 USD hoặc 360 USD/năm Năm 2008 1,25 USD hoặc 450 USD/năm Nguồn: World Bank 2008 2. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo của chương trình xóa đói giảm nghèo của Việt Nam.

Căn cứ vào quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế, nguồn lực tài chính và mức sống thực tế của người dân của từng vùng, Bộ lao động - thương binh và xã hội đưa ra chuẩn nghèo đói trong từng thời kỳ, áp dụng cho từng vùng, dựa trên thu nhập bình quân đầu người hàng tháng. Chuẩn nghèo được tính toán dựa trên phương pháp xác định chi phí cho các nhu cầu tối thiểu của con người (đo bằng chi tiêu cho lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu năng lượng tối thiểu cần thiết để duy trì sinh hoạt bình thường của con người, khoảng 2100-2300calo/người/ngày và nhu cầu phi lương thực). Đây là một 11 trong những phương pháp được các tổ chức quốc tế khuyến nghị áp dụng cho các nước đang phát triển, cũng là phương pháp áp dụng ở nước ta từ trước đến năm 2015. Nước ta đã có 06 lần điều chỉnh chuẩn nghèo, theo hướng ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người nghèo.2: Quy định về chuẩn nghèo đói của Việt Nam qua các giai đoạn Chuẩn nghèo qua các Phân loại nghèo Mức thu nhập bình giai đoạn quân/người/tháng Nghèo (khu vực nông thôn) Dưới 15kg Giai đoạn 1993-1995 Nghèo (khu vực thành thị) Dưới 20kg (mức thu nhập quy ra gạo) Nghèo (khu vực nông thôn Dưới 15kg Giai đoạn 1996-1997 miền núi, hải đảo) (mức thu nhập quy ra Nghèo (khu vực nông thôn Dưới 20kg gạo) đồng bằng, trung du) Nghèo (khu vực thành thị) Dưới 25kg Nghèo (khu vực nông thôn Dưới 15kg (tương Giai đoạn 1998-2000 miền núi, hải đảo) đương 55.000 đồng) tiền) Nghèo (khu vực thành thị) Dưới 25kg (tương đương 90.000 đồng) Nghèo (khu vực nông thôn 80.000 đồng Giai đoạn 2001-2005 miền núi, hải đảo) (960.000 đồng/năm) 12 (mức thu nhập tính Nghèo (khu vực nông thôn 120.000 đồng bằng tiền) đồng bằng, trung du) (1.000 đồng / năm) Nghèo (khu vực nông thôn) Dưới 200.000 đồng Giai đoạn 2006-2010 ( 2.000 đồng/ năm) (mức thu nhập tính Dưới 260.000 đồng bằng tiền) Nghèo (khu vực thành thị) (3.000 đồng/ năm) Nghèo (khu vực nông thôn) Dưới 400.000 đồng Giai đoạn 2011-2015 (4.000 đồng bằng tiền) (6.000 đồng/năm) Nguồn: Bộ lao động- thương binh và xã hội Có thể đo lường nghèo đa chiều bằng các khía cạnh kinh tế - xã hội khác nhau, kể cả văn hóa.

Chúng ta có thể thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa tình trạng nghèo về tiền bạc và tình trạng kinh tế -xã hội của cá nhân hộ gia đình. Việc chọn các chỉ báo phù hợp để đo lường nghèo đa chiều vẫn chưa thực sự rõ ràng. Các chỉ báo tiềm năng lại có thể biến đổi theo bối cảnh kinh tế - xã hội và con người cụ thể ở từng địa điểm nghiên cứu, và phải phù hợp với văn hóa địa phương đó. Nếu chọn lựa được các chỉ báo phù hợp, việc đo lường nghèo đa chiều sẽ trở nên chính xác hơn.

để đạt được yêu cầu này cần phải chọn lựa cẩn thận, hợp lý và cần phải có sự thấu hiểu về các quan hệ qua lại giữa các chỉ báo. Tuy nhiên, việc xác định chuẩn nghèo dựa trên mức chi phí đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền trong thời gian qua đã bắt đầu bộc lộ những hạn chế. 13 Thứ nhất, việc áp dụng duy nhất tiêu chí thu nhập để xác định đối tượng hộ nghèo, đã vẫn đến sự phân loại đối tượng chưa thật sự chính xác vì chuẩn nghèo hiện hành chưa phản ánh được đầy đủ các nhu cầu cơ bản cũng như thực trạng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, lại được duy trì ở một giai đoạn trong điều kiện chỉ số giá tiêu dùng (CBI) hàng năm điều tăng dẫn đến giá trị chuẩn nghèo không còn phù hợp, không đáp ứng được nhu cầu đảm bảo mức sống tối thiểu cho người dân. Trong bối cảnh cơ cấu kinh tế- xã hội đang thay đổi, đô thị hóa và di cư đang tăng nhanh hiện nay đang tạo ra một bộ phận lớn người dân thuộc nhóm cận nghèo thu nhập hoặc chưa tiếp cận đầy đủ với các dịch vụ xã hội cơ bản, đang đối mặt với nhiều rủi ro khiến họ có thể rơi vào tình trạng đói nghèo.

Thứ hai, một số nhu cầu cơ bản của con người quy ra tiền (vị thế xã hội, an ninh.) hoặc không thể mua bằng tiền (một số dịch vụ y tế, giáo dục công, giao thông, an ninh, môi trường. Thứ ba, có những trường hợp hộ gia đình có tiền nhưng không chi tiêu vào việc đáp ứng những nhu cầu tối thiểu (do những lý do khách quan như không có sẵn dịch vụ hay lý do chủ quan như tập tục văn hóa hay chính nhận thức của người dân). Thứ tư, các chính sách giảm nghèo được xây dựng dựa trên tiêu chí thu nhập chủ yếu nhằm xử lý vấn đề thiếu tiền và khả năng chi trả dịch vụ, do vậy chưa thực sự tác động đến các nguyên nhân khác của nghèo đói như vấn đề khó tiếp cận dịch vụ, dịch vụ không có sẵn hoặc không phù hợp, thiếu nhận thức và chủ động từ người dân.