Chương I : Lý luận chung về thanh toán tín dụng chứng từ I.1 Vai trò của thanh toán quốc tế đối với nền kinh tế I.1Khái niệm : thanh toán quốc tế là thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với các tổ chưc cá nhân nước khác hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế , thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan. Hay nói cách khác, thanh toán quốc tế là việc phản ánh sự vận động có tính độc lập tương đối của giá trị trong quá trình chu chuyển tư bản và hàng hoá giữa các quốc gia khác nhau, do không cân bằng giữa sản xuất và tiêu thụ của các bên tại một thời điểm nhất định. Khác với thanh toán trong phạm vi một nước, thanh toán quốc tế thường gắn với việc trao đổi giữa đồng tiền của nước này sang đồng tiền của nước khác. Đồng tiền nội địa với chức năng là phương tiện lưu thông, phương tiện thanh toán trong phạm vi một quốc gia sẽ không vượt ra khỏi giới hạn của nó được nếu như hai bên liên quan trong hợp đồng không có sự thoả thuận với nhau.
Bởi vì khi ký kết hợp đồng thương mại, tín dụng. các bên phải đàm phán thống nhất đồng tiền nào được sử dụng để thanh toán giao dịch, nó có thể là đồng tiền của nước người mua, tiền của nước người bán hoặc một đồng tiền của một nước nào đó được chọn để giao dịch thanh toán. Các đồng tiền được sử dụng trong thanh toán quốc tế thường là các loại ngoại tệ mạnh có khả năng tự do chuyển đổi như đồng USD, đồng EUR, đồng GBP, đồng FRF, đồng JPY, đồng DEM. Trong đó đồng USD và EUR vẫn giữ vai trò chủ đạo trong thanh toán quốc tế bởi sự nhanh chóng và tiện lợi trong việc thực hiện các giao dịch này.
Lê Ngọc Thuỷ 3 Lớp: TTQTA – K7 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp I.2 Vai trò của thanh toán quốc tế Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới ngày càng hội nhập các quốc gia đang ra sức phát triển kinh tế thị trường mở cửa hợp tác, hội nhập .Thanh toán quốc tế nổi lên như một chiếc cầu nối giữa kinh tế trong nước và kinh tế bên ngoài Xuất phát từ nhu cầu tất yếu của quá trình phát triển kinh tế, các doanh nghiệp luôn luôn có xu hướng mở rộng thị trường của mình ra bên ngoài, từ đó hình thành các quan hệ kinh tế đối ngoại giữa các nước khác nhau. Mỗi nước có sự khác nhau về chế độ chính trị, môi trường pháp luật, phong tục tập quán cũng như khoảng cách địa lý, bên cạnh đó còn có những bất đồng về ngôn ngữ, tiềm lực tài chính của các đối tác và hệ thống tiền tệ khác nhau khiến cho quan hệ mua bán thanh toán giữa các nước rất phức tạp và thường xuyên xảy ra rủi ro bất trắc. Để giải quyết những vướng mắc này cần có một trung gian tài chính đứng ra đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên và Ngân hàng thương mại với hoạt động thanh toán quốc tế của mình đã đáp ứng được đòi hỏi đó. Hoạt động thanh toán quốc tế của Ngân hàng thương mại là một mắt xích không thể thiếu được trong toàn bộ dây chuyền thực hiện một hợp đồng ngoại thương.
Thực hiện tốt vai trò trung gian thanh toán của mình trong hoạt động thanh toán quốc tế, Ngân hàng thương mại đã đóng góp rất nhiều cho khách hàng, cho nền kinh tế cũng như cho chính bản thân Ngân hàng thương mại. + Đối với khách hàng: Vai trò trung gian thanh toán trong hoạt động thanh toán quốc tế của Ngân hàng thương mại giúp cho quá trình thanh toán theo yêu cầu của khách hàng được tiến hành nhanh chóng, chính xác, an toàn, tiện lợi và tiết kiệm tối đa chi phí. Lê Ngọc Thuỷ 4 Lớp: TTQTA – K7 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Tham gia hoạt động thanh toán quốc tế, quyền lợi của khách hàng được đảm bảo hơn, do khách hàng được ngân hàng tư vấn để lựa chọn các phương thức thanh toán, kỹ thuật thanh toán cũng như đồng tiền thanh toán nhằm giảm thiểu rủi ro, tạo ra sự an tâm cho khách hàng trong giao dịch mua bán với nước ngoài. Trong quá trình thực hiện thanh toán quốc tế, nếu khách hàng không đủ khả năng tài chính cần đến sự tài trợ của ngân hàng, ngân hàng sẽ cho vay để thanh toán hàng nhập bằng cách bảo lãnh mở L/C, chiết khấu chứng từ xuất khẩu, đáp ứng nhu cầu về vốn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Qua việc thực hiện thanh toán quốc tế, ngân hàng có thể giám sát được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu để có những tư vấn cho khách hàng và những điều chỉnh về chiến lược khách hàng. + Đối với bản thân Ngân hàng thương mại. Thanh toán quốc tế giúp ngân hàng thương mại đẩy mạnh hoạt động tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu, phát triển các nghiệp vụ liên quan như kinh doanh ngoại tệ, bảo lãnh và các dịch vụ khác. Thanh toán quốc tế đem lại khoản thu phí dịch vụ quan trọng: hoạt động thanh toán quốc tế giúp cho ngân hàng thu hút thêm khách hàng về giao dịch, từ đó tăng quy mô hoạt động và thị phần của mình trên thị trường.
Thanh toán quốc tế làm tăng tính thanh khoản của ngân hàng: trong quá trình thực hiện các giao dịch thanh toán quốc tế cho khách hàng, ngân hàng thương mại luôn có một nguồn tiền tập trung chờ thanh toán. Nguồn tiền này tương đối ổn định và phát sinh thường xuyên, là một nguồn nâng cao khả năng thanh khoản cho ngân hàng. Thực hiện thanh toán quốc tế, ngân hàng thương mại có thể tạo ra được vòng tròn dịch vụ khép kín, từ đó đảm bảo các nghiệp vụ ngân hàng có liên quan đến nhau như tài trợ xuất nhập khẩu, thanh toán quốc tế, mua bán Lê Ngọc Thuỷ 5 Lớp: TTQTA – K7 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp ngoại tệ được giám sát, theo dõi kỹ lưỡng bởi nhiều phòng ban khác nhau, hạn chế rủi ro. Bên cạnh đó, Ngân hàng còn nắm được tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, tạo điều kiện thực hiện quản lý có hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu trong nước theo đúng chính sách kinh tế đối ngoại mà Nhà nước đề ra.
Thanh toán quốc tế làm tăng cường quan hệ đối ngoại: thông qua việc bảo lãnh cho khách hàng trong nước, thanh toán cho ngân hàng nước ngoài, ngân hàng thương mại sẽ có quan hệ đại lý với ngân hàng và đối tác nước ngoài. Mối quan hệ này dựa trên cơ sở hợp tác và tương trợ. Với thời gian hoạt động nghiệp vụ càng lâu, mối quan hệ ngày càng rộng mở. Tóm lại, có thể khẳng định, hoạt động thanh toán quốc tế là một hoạt động trung gian của Ngân hàng thương mại, có tác dụng mang lại thu nhập, hỗ trợ các hoạt động khác của Ngân hàng thương mại, giúp cho quá trình thanh toán của khách hàng được nhanh chóng, đảm bảo.
Điều này được thể hiện rõ hơn khi nghiên cứu đến các phương thức thanh toán quốc tế. + Đối với nền kinh tế Thanh toán quốc tế là khâu quan trọng trong quá trình mua bán hàng hoá dịch vụ giữa các tổ chức cá nhân thuộc các quốc gia khác nhau. nếu không có hoạt động thanh toán quốc tế thì hoạt động kinh tế đối ngoại khó tồn tại và phát triển được. Nếu hoạt động thanh toán quốc tế được nhanh chóng chính xác sẽ giải quyết mối quan hệ lưu thông hàng hoá - tiền tệ giữa người mua và người bán một cách trôi chảy hiệu quả ,về giác độ kinh doanh , người mua thanh toán, người bán giao hàng thể hiện chất lượng của một chu kì kinh doanh phản ánh hiệu quả kinh tế và tài chính trong hoạt động của các doanh nghiệp.
Hoạt động thanh toán quốc tế có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế của mỗi quốc gia được thể hiện : Lê Ngọc Thuỷ 6 Lớp: TTQTA – K7 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp - Bôi trơn và thúc đẩy HĐ XNK của nền kinh tế như một tổng thể - Bôi trơn và thúc đẩy HĐ đầu tư nước ngoài trực tiếp và gián tiếp - Thúc đẩy và mở rộng HĐ dịch vụ như du lịch, hợp tác quốc tế - Tăng cường thu hút kiều hối và các nguồn lực tài chính khác - Thúc đẩy thị trường tài chính quốc gia hội nhập quốc tế I.2 Các phương thức thanh toán : A. Phương thức chuyển tiền : Khái niệm: Chuyển tiền là phương thức thanh toán trong đó khách hàng (người chuyển tiền )yêu cầu ngân hàng phục vụ mình chuyển trả một số tiền nhất định cho một người khác ( người hưởng lợi) theo một địa chỉ nhất định và trong một thời gian nhất định. Các bên tham gia : - Người chuyển tiền hay người trả tiền (Remitter) : thường là người nhập khẩu, người mua, người mắc nợ, người chuyển kiều hối , nhà đầu tư … Người trả tiền là người yêu cầu ngân hàng chuyển tiền ra nước ngoài. - Người thụ hưởng (Beneficiary) : Là người xuất khẩu, chủ nợ ,người nhận đầu tư, người nhận kiều hối ….
Do người chuyển tiền chỉ định. - Ngân hàng chuyển tiền (Remitting Bank): Là ngân hàng phục vụ người chuyển tiền - Ngân hàng trả tiền (Paying bank) : Là ngân hàng trả tiền cho người thụ hưởng và thường là ngân hàng đại lý của ngân hàng chuyển tiền Các bước tiến hành: Lê Ngọc Thuỷ 7 Lớp: TTQTA – K7 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 4 Ngân hàng trả tiền NH chuyển tiền (Paying bank) (Remitting Bank) 5 3 2 Người thụ hưởng 1 Người chuyển tiền (beneficiary) ( Remitter) Bước 1: Nhà xuất khẩu thực hiện việc giao hàng đồng thời chuyển giao bộ chứng từ như : hoá đơn, vận đơn, bảo hiểm đơn, cho nhà nhập khẩu Bước 2: Sau khi kiểm tra bộ chứng từ hoặc hàng hoá nếu quyết định chuyển tiền thì nhà nhập khẩu viết lệnh chuyển tiền (bằng M/T hay T/T) cùng với uỷ nhiệm chi (nếu có tài khoản) gửi ngân hàng phục vụ mình. Bước 3 : Sau khi kiểm tra chứng từ và các điều kiện chuyển tiền theo qui định nếu thấy phù hợp và đủ khả năng thanh toán , ngân hàng thực hiện trích tài khoản để chuyển tiền và gửi giấy báo nợ cho nhà nhập khẩu .