phần mở đầu, phụ lục và danh mục tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 3 chƣơng với nội dung chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về chất lƣợng dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân Hàng Thƣơng Mại Chƣơng 2: Thực trạng chất lƣợng dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Đầu Tƣ và Phát Triển Việt Nam chi nhánh Đông Sài Gòn Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân Hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Đầu Tƣ và Phát Triển Việt Nam chi nhánh Đông Sài Gòn Trang 6 z 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƢỢNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Chƣơng 1 cung cấp những lý thuyết tổng quan về dịch vụ NHBL của NHTM. Sau đó, tác giả đi sâu vào nội dung “Chất lƣợng dịch vụ NHBL” với các khía cạnh: Khái niệm thế nào là chất lƣợng dịch vụ NHBL, tiêu chí đánh giá chất lƣợng dịch vụ NHBL. Trong phần đánh giá chất lƣợng dịch vụ NHBL, tác giả sẽ giới thiệu về mô hình đánh giá chất lƣợng dịch vụ SERVPERF, đây sẽ là căn cứ để tác giả thực hiện các nghiên cứu tiếp theo tại chƣơng 2. Ngoài ra, tác giả cũng đƣa ra một số kinh nghiệm nâng cao chất lƣợng dịch vụ NHBL của một số NHTM trong nƣớc và nƣớc ngoài để rút ra những bài học kinh nghiệm cho các NHTM Việt Nam.
Các nội dung trong chƣơng 1 là cơ sở nền tảng cho việc phân tích, đánh giá những vấn đề cần giải quyết và đƣa ra các giải pháp ở những chƣơng tiếp theo.1 Tổng quan về dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1.1 Khái niệm về dịch vụ ngân hàng bán lẻ Hiện nay chƣa có định nghĩa chính xác về khái niệm dịch vụ NHBL. Các quan điểm về dịch vụ NHBL dựa trên loại hình dịch vụ hoặc đối tƣợng khách hàng mà các sản phẩm hƣớng tới. Theo cách hiểu phổ biến nhất, NHBL là hoạt động cung cấp các sản phẩm dịch vụ tài chính chủ yếu cho khách hàng là các cá nhân, các hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Bên cạnh đó, có một số nhà nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của công nghệ thông tin (CNTT) trong các sản phẩm ngân hàng cung cấp.
Theo các chuyên gia kinh tế của học viện nghiên cứu Châu Á – AIT cho rằng, NHBL là cung cấp trực tiếp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng (DVNH) cho đến từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lƣới chi nhánh truyền thông hay thông qua các phƣơng tiện điện tử viễn thông và CNTT. Một số chuyên gia khác nhìn nhận dịch vụ NHBL trên phƣơng diện nhà cung cấp dịch vụ với khâu phân phối giữ vai trò quyết định “Bán lẻ là hoạt động của phân phối mà trong đó triển khai các hoạt động tìm hiểu, xúc tiến nghiên cứu, thử nghiệm, Trang 7 z phát hiện, triển khai các kênh phân phối hiện đại mà nổi bật là kinh doanh qua mạng” (Jean Paul Vontron – Ngân hàng Forties). Từ điển giải nghĩa Tài chính – Đầu tƣ – Ngân hàng – Kế toán Anh Việt, Nhà xuất bản khoa học và kinh tế năm 1999 định nghĩa dịch vụ NHBL là các DVNH đƣợc thực hiện với khách hàng là công chúng, thƣờng có quy mô nhỏ và thông qua các chi nhánh nhằm đối lập với dịch vụ ngân hàng bán buôn là DVNH dành cho các định chế tài chính và những DVNH đƣợc cung cấp với số lƣợng lớn. Mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau về dịch vụ NHBL, tuy nhiên trong đề tài nghiên cứu này khái niệm dịch vụ NHBL đƣợc hiểu là : Dịch vụ NHBL là DVNH cung ứng các sản phẩm dịch vụ tài chính với từng cá nhân riêng lẻ, hộ gia dình thông qua mạng lƣới chi nhánh, hoặc việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm DVNH thông qua phƣơng tiện thông tin, điện tử viễn thông.2 Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng, và đó là một sản phẩm đặc biệt, khác với tất cả các loại hàng hóa khác.
Do đó, dịch vụ NHBL có một vài đặc điểm riêng biệt nhƣ sau: - Đối tƣợng khách hàng của dịch vụ NHBL lớn: dịch vụ NHBL nhắm tới phân khúc khách hàng khá rộng, từ KHCN, hộ sản xuất kinh doanh và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN). Trên thực tế, tại Việt Nam, đối tƣợng khách hàng trong dịch vụ NHBL của các ngân hàng có thể đƣợc xác định khác nhau tùy chính sách của mỗi ngân hàng. Trong khi BIDV, Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ thƣơng Việt Nam xác định đối tƣợng khách hàng sử dụng dịch vụ NHBL là KHCN, hộ gia đình, hộ sản xuất kinh doanh thì một số khác nhƣ Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Á Châu (ACB), ngân hàng toàn cầu ANZ… lại cho rằng dịch vụ NHBL cũng bao gồm cả việc phục vụ đối tƣợng doanh nghiệp tƣ nhân và DNVVN. - Chí phí bình quân trên mỗi giao dịch khá cao: dịch vụ NHBL phục vụ cho các nhu cầu giao dịch và thanh toán thƣờng xuyên của ngƣời dân nhƣ thanh toán tiền hàng, chuyển khoản, chuyển vốn.
Do đó, để phục vụ mỗi đối tƣợng khách hàng của NHBL, ngân hàng cũng phải tốn chi phí giống nhƣ khi phục vụ một khách hàng của ngân hàng bán buôn nên chi phí bình quân trên mỗi giao dịch của Trang 8 z NHBL thƣờng lớn. Số lƣợng giao dịch lớn, lợi nhuận thu đƣợc từ mỗi giao dịch là nhỏ nhƣng lợi nhuận đạt đƣợc trên số lƣợng lớn giao dịch là đáng kể, đáp ứng nhu cầu của số đông khách hàng. - Dịch vụ NHBL luôn cải tiến cho phù hợp với nhu cầu đa dạng và gia tăng của khách hàng với tiến bộ của công nghệ: đối tƣợng của dịch vụ NHBL chủ yếu là KHCN khác nhau về thu nhập, trình độ dân trí, hiểu biết tính cách, sở thích, độ tuổi, nghề nghiệp nên nhu cầu của khách hàng rất đa dạng. Từ đó, dịch vụ NHBL cũng đa dạng và thay đổi liên tục để thỏa mãn nhu cầu khách hàng.
- Dịch vụ NHBL phát triển đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật công nghệ hiện đại: do đặc trƣng đối tƣợng khách hàng cá nhân nhạy cảm với chính sách marketing nên họ dễ dàng thay đổi nhà cung cấp dịch vụ khi các sản phẩm cung cấp không tạo nên sự khác biệt và có tính cạnh tranh cao. Đặc biệt hiện nay với sự phát triển không ngừng của CNTT và yêu cầu ngày càng đa dạng của khối khách hàng này, gia tăng hàm lƣợng công nghệ là một trong những phƣơng thức tạo ra giá trị gia tăng và nâng cao sức cạnh tranh của các sản phẩm cung cấp. - Nhu cầu mang tính thời điểm: các dịch vụ mà mọi cá nhân mong muốn ngân hàng cung cấp cho mình chỉ có giá trị trong một thời điểm nhất định. Cùng với sự thay đổi của các điều kiện xung quanh cuộc sống của họ, nhu cầu của họ cũng sẽ thay đổi.
Nếu ngân hàng nào nhanh nhạy trong việc nắm bắt trƣớc các nhu cầu của khách hàng để từ đó thỏa mãn họ thì sẽ giành phần thắng trong cuộc cạnh tranh này. - Dịch vụ NHBL là ngành có lợi thế kinh tế theo quy mô và lợi thế kinh tế theo phạm vi: với dịch vụ NHBL, quy mô càng lớn, số ngƣời tham gia càng nhiều thì chi phí bình quân càng thấp, càng thuận tiện và tiết kiệm chi phí. - Dịch vụ đơn giản dễ thực hiện: mục tiêu của dịch vụ NHBL chủ yếu là KHCN nên các dịch vụ thƣờng tập trung vào các dịch vụ tiền gửi và tải khoản, vay vốn, mở thẻ tín dụng. - Độ rủi ro thấp: đây là đặc điểm khác biệt so với dịch vụ bán buôn.
Trong khi các dịch vụ bán buôn tại các ngân hàng tập trung vào đối tƣợng khách hàng là tổ chức kinh tế, trung gian tài chính với giá trị giao dịch lớn, độ rủi ro cao thì dịch vụ NHBL với số lƣợng KHCN lớn, rủi ro phân tán và rất thấp là một trong những mảng đem lại doanh thu ổn định và an toàn cho các NHTM.3 Vai trò của dịch vụ ngân hàng bán lẻ - Đối với nền kinh tế: dịch vụ NHBL cũng nhƣ sự nỗ lực của các ngân hàng trong việc phát triển dịch vụ NHBL đã đóng góp rất lớn cho việc nâng cao nhận thức của đại bộ phận dân cƣ về dịch vụ ngân hàng nói chung. Dịch vụ NHBL trực tiếp biến đổi nhận thức của ngƣời dân trƣớc hết ở thói quen sử dụng tiền mặt sang các kênh thanh toán không dùng tiền mặt nhƣ thẻ, séc, chuyển tiền. Điều này giúp giảm một lƣợng chi phí đáng kể trong việc sản xuất, cung ứng tiền giấy, tránh đƣợc nạn tiền giả, đồng thời hỗ trợ các cơ quan Nhà nƣớc trong việc kiểm soát thu nhập hợp pháp của ngƣời dân, ngăn chặn nạn hối lộ, tham nhũng, trốn thuế. - Đối với hệ thống Ngân hàng: dịch vụ NHBL là một dãy các sản phẩm nhằm vào bộ phận khách hàng vô cùng lớn trong nền kinh tế.
Chính vì thế, đây là kênh thu lợi nhuận lớn, giúp gia tăng thị phần, tăng cƣờng sự hiện diện của các Ngân hàng. Điểm đặc biệt là, đây chính là một trong các kênh phát triển bền vững và ít rủi ro của các Ngân hàng. - Đối với khách hàng: dịch vụ NHBL đem đến sự tiện ích, an toàn tiết kiệm trong việc sử dụng các nguồn vốn của bản thân khách hàng, trong việc thực hiện các nhu cầu giao dịch thông thƣờng nhƣ chuyển tiền, tra cứu thông tin tài khoản. hoặc khi cần tài trợ các nhu cầu vốn trong bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời.4 Các dịch vụ của ngân hàng bán lẻ 1.1 Dịch vụ huy động vốn Một trong những chức năng quan trọng của NHTM là huy dộng vốn để cho vay và đầu tƣ.
Thông qua các biện pháp và công cụ đƣợc sử dụng, các NHTM huy động nguồn vốn từ KHCN và hộ gia đình dƣới các hình thức chủ yếu nhƣ: tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, phát hành giấy tờ có giá (kỳ phiếu, trái phiều ngân hàng.) và các hình thức tiền gửi khác. Các KHCN và hộ gia đình có nguồn vốn nhàn rỗi tuy không lớn nhƣng với số lƣợng khách hàng đông sẽ tạo nên một nguồn huy động vốn tiềm năng và dồi dào cho các NHTM.