CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH THIẾT KẾ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1. Chất lượng công trình xây dựng và chất lượng hồ sơ thiết kế công trình xây dựng 1. Chất lượng công trình xây dựng Chất lượng công trình xây dựng là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật và mỹ thuật của công trình nhưng phải phù hợp với quy chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng, các qui định trong văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng kinh tế. Chất lượng công trình xây dựng không chỉ đảm bảo sự an toàn về mặt kỹ thuật mà còn phải thỏa mãn các yêu cầu về an toàn sử dụng có chứa đựng yếu tố xã hội và kinh tế.
Ví dụ: Một công trình quá an toàn, quá chắc chắn nhưng không phù hợp với quy hoạch, kiến trúc, gây những ảnh hưởng bất lợi cho cộng đồng (an ninh, an toàn môi trường…), không kinh tế thì cũng không thoả mãn yêu cầu về chất lượng công trình. Có được chất lượng công trình xây dựng như mong muốn, có nhiều yếu tố ảnh hưởng, trong đó có yếu tố cơ bản nhất là năng lực quản lý (của chính quyền, của chủ đầu tư) và năng lực của các nhà thầu tham gia các quá trình hình thành sản phẩm xây dựng. [1] Thông thường, xét từ góc độ bản thân sản phẩm xây dựng và người thụ hưởng sản phẩm xây dựng, chất lượng công trình được đánh giá bởi các đặc tính cơ bản như: Công năng, độ tiện dụng, tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật; độ bền vững, tin cậy; tính thẩm mỹ; an toàn trong khai thác, sử dụng, tính kinh tế và đảm bảo về tính thời gian. Rộng hơn, chất lượng công trình xây dựng còn có thể và cần được hiểu không chỉ từ góc độ của bản thân sản phẩm và người hưởng thụ sản phẩm xây dựng mà còn cả trong quá trình hình thành sản phẩm xây dựng đó với các vấn đề liên quan khác.
[2] Ở Việt Nam hiện nay, Hồ chứa nước là loại hình công trình thuỷ lợi khá phổ biến chất lượng công trình được quan tâm ngay từ khi hình thành ý tưởng về xây dựng công trình; từ khâu quy hoạch, lập dự án đến khảo sát, thiết kế, thi công đến giai đoạn khai thác đưa công trình vào sử dụng. Chất lượng công trình xây dựng được thể hiện ở chất lượng quy hoạch xây dựng, chất lượng dự án đầu tư xây dựng công trình, chất lượng khảo sát, thiết kế và thẩm định. 3 Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguyên nhân gây ra sự cố công trình hồ chứa nước ảnh hưởng đến chất lượng công trình chủ yếu là do chất lượng thiết kế, thi công, quản lý chất lượng và công tác thẩm định. Ví dụ như nguyên nhân chính chủ yếu gây ra sự cố vỡ đập Suối Trầu ở Khánh Hoà, dung tích hồ 9,3 triệu m3 là do: - Về thiết kế: Xác định sai dung trọng thiết kế.
Trong khi dung trọng khô đất cần đạt g = 1,84T/m3 thì chọn dung trọng khô thiết kế g k = 1,5T/m3 cho nên không cần đầm, chỉ cần đổ đất cho xe tải đi qua đã có thể đạt dung trọng yêu cầu, kết quả là đập hoàn toàn bị tơi xốp. - Về thi công: Đào hố móng cống quá hẹp không còn chỗ để người đầm đứng đầm đất ở mang cống. Đất đắp không được chọn lọc, nhiều nơi chỉ đạt dung trọng khô g k = 1,4T/m3, đổ đất các lớp quá dày, phía dưới mỗi lớp không được đầm chặt. - Về quản lý chất lượng: Công trình không thẩm định thiết kế; Giám sát thi công không chặt chẽ, nhất là những chỗ quan trọng như mang cống, các phần tiếp giáp giữa đất và bê tông, không kiểm tra dung trọng đầy đủ; Số lượng lấy mẫu thí nghiệm dung trọng ít hơn quy định của tiêu chuẩn, thường chỉ đạt 10%.
Không đánh dấu vị trí lấy mẫu. [3] Về cơ bản chất lượng công trình tổng thể phải được hình thành từ chất lượng của nguyên vật liệu, cấu kiện, chất lượng của các bộ phận, hạng mục công trình; các tiêu chuẩn kỹ thuật không chỉ thể hiện ở các kết quả thí nghiệm, kiểm định nguyên vật liệu, cấu kiện, máy móc thiết bị mà còn ở quá trình hình thành và thực hiện các bước công nghệ thi công, chất lượng các công việc của đội ngũ công nhân, kỹ sư lao động trong quá trình thực hiện các hoạt động xây dựng. Chất lượng hồ sơ thiết kế công trình xây dựng Chất lượng hồ sơ thiết kế công trình xây dựng là chất lượng của hồ sơ thiết kế theo đúng quy chuẩn xây dựng, tuân thủ đúng các quy định về kiến trúc, quy hoạch xây dựng hiện hành. Các bước thiết kế sau phải phù hợp với nội dung của thiết kế sơ bộ, tiêu chuẩn kỹ thuật và cấp công trình đã được người có thẩm quyền quyết định đầu tư phê duyệt trong báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo đầu tư.
[4] 4 Theo quy định hiện nay việc đánh giá chất lượng hồ sơ thiết kế được thực hiện thông qua công tác thẩm tra, thẩm định của cơ quan quản lý nhà nước. Thực tế một số hồ sơ thiết kế trình thẩm định vẫn còn rất nhiều sai sót, chưa đảm bảo chất lượng, thiếu các văn bản yêu cầu theo quy định như: Chủ trương đầu tư hoặc Quyết định phê duyệt dự án; thiết kế đưa ra giải pháp công trình chưa hợp lý, khối lượng trong thiết kế so với khối lượng tính trong dự toán không phù hợp; phần thuyết minh thiết kế kỹ thuật, báo cáo kinh tế kỹ thuật các tiêu chuẩn áp dụng đôi khi còn cập nhật chậm vẫn sử dụng tiêu chuẩn cũ; định mức chi phí, đơn giá còn chưa đúng và áp dụng chế độ chính sách vẫn còn sai. Có thể thấy rằng, công tác thẩm định hồ sơ thiết kế được thực hiện chặt chẽ thì giúp cho người quyết định đầu tư ra quyết định đúng đắn và tăng hiệu quả công trình. Quản lý chất lượng thẩm định thiết kế công trình xây dựng Quản lý chất lượng công trình xây dựng là hoạt động quản lý của các chủ thể tham gia các hoạt động xây dựng theo quy định của Nghị định và pháp luật khác có liên quan trong quá trình chuẩn bị, thực hiện đầu tư xây dựng công trình và khai thác, sử dụng công trình nhằm đảm bảo các yêu cầu về chất lượng và an toàn của công trình.
Chức năng, phương thức và nguyên tắc quản lý chất lượng 1. Các chức năng cơ bản của quản lý chất lượng [6] - Chức năng hoạch định: Hoạch định là chất lượng quan trọng hàng đầu và đi trước các chức năng khác của quản lý chất lượng. Hoạch định chất lượng là một hoạt động xác định mục tiêu và các phương tiện, nguồn lực và biện pháp nhằm thực hiện mục tiêu chất lượng sản phẩm. Nhiệm vụ của hoạch định chất lượng là: + Nghiên cứu thị trường để xác định yêu cầu của khách hàng về sản phẩm hàng hoá dịch vụ, từ đó xác định yêu cầu về chất lượng, các thông số kỹ thuật của sản phẩm dịch vụ, thiết kế sản phẩm dịch vụ.
+ Xác định mục tiêu chất lượng sản phẩm cần đạt được và chính sách chất lượng của doanh nghiệp. 5 + Chuyển giao kết quả hoạch định cho các bộ phận tác nghiệp. + Hoạch định chất lượng có tác dụng: Định hướng phát triển chất lượng cho toàn công ty. Tạo điều kiện nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường, giúp các doanh nghiệp chủ động thâm nhập và mở rộng thị trường.
Khai thác sử dụng có hiệu quả hơn các nguồn lực và tiềm năng trong dài hạn góp phần làm giảm chi phí cho chất lượng. - Chức năng tổ chức: Để làm tốt chức năng tổ chức cần thực hiện các nhiệm vụ sau: + Tổ chức hệ thống quản lý chất lượng: Hiện đang tồn tại nhiều hệ thống quản lý chất lượng như TQM, ISO 9000, HACCP, GMP, Q-Báe (tập hợp các kinh nghiệm quản lý chất lượng đã được thực thi tại New Zealand), giải thưởng chất lợng Việt Nam,… Mỗi doanh nghiệp phải lựa chọn cho mình hệ thống chất lượng phù hợp. + Tổ chức thực hiện bao gồm việc tiến hành các biện pháp kinh tế, tổ chức, kỹ thuật, chính trị, tư tưởng, hành chính nhằm thực hiện kế hoạch đã xác định. - Chức năng kiểm tra, kiểm soát: Kiểm tra kiểm soát chất lượng là quá trình điều khiển, đánh giá các hoạt động tác nghiệp thông qua những kỹ thuật, phương tiện, phương pháp và hoạt động nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm theo yêu cầu đặt ra.
Những nhiệm vụ chủ yếu của kiểm tra, kiểm soát chất lượng là: + Tổ chức các hoạt động nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng như yêu cầu; + Đánh giá việc thực hiện chất lượng trong thực tế của doanh nghiệp; + So sánh chất lượng thực tế với kế hoạch để phát hiện những sai lệch; + Tiến hành các hoạt động cần thiết nhằm khắc phục những sai lệch, đảm bảo thực hiện đúng yêu cầu; Khi thực hiện kiểm tra, kiểm soát các kết quả thực hiện kế hoạch cần đánh giá một cách độc lập những vấn đề sau: + Liệu kế hoạch có được tuân theo một cách trung thành không? + Liệu bản thân kế hoạch đã đủ chưa 6 Nếu mục tiêu không đạt được có nghĩa là một trong hai hoặc cả hai điều kiện trên không được thoả mãn. - Chức năng kích thích: Kích thích việc đảm bảo và nâng cao chất lượng được thực hiện thông qua áp dụng chế độ thưởng phạt về chất lượng đối với người lao động và áp dụng giải thưởng quốc gia về đảm bảo và nâng cao chất lượng. - Chức năng điều chỉnh, điều hoà, phối hợp: Là toàn bộ những hoạt động nhằm tạo ra sự phối hợp đồng bộ, khắc phục các tồn tại và đưa chất lượng sản phẩm lên mức cao hơn nhằm giảm dần khoảng cách giữa mong muốn của khách hàng và thực tế chất lượng đạt được, thoả mãn khách hàng ở mức cao hơn. Hoạt động điều chỉnh, điều hoà, phối hợp đối với quản lý chất lượng được hiểu rõ ở nhiệm vụ cải tiến và hoàn thiện chất lượng.
Cải tiến và hoàn thiện chất lượng được tiến hành theo các hướng: + Phát triển sản phẩm mới, đa dạng hoá sản phẩm; + Đổi mới công nghệ; + Thay đổi và hoàn thiện quá trình nhằm giảm khuyết tật. Phương thức quản lý chất lượng [6] - Phương thức kiểm tra chất lượng: Một phương thức đảm bảo chất lượng sản phẩm phù hợp với qui định là kiểm tra các sản phẩm và chi tiết bộ phận, nhằm sàng lọc và loại bỏ các chi tiết, bộ phận không đảm bảo tiêu chuẩn hay quy cách kỹ thuật.
