PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đất nước chúng ta đang từng bước phát triển về mọi mặt, sự kiện lịch sử trọng đại: Việt Nam chính thức trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO ngày 11/01/2007 là một dấu ấn của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu. Gia nhập WTO, chúng ta có điều kiện cho nhiều ngành kinh tế phát triển, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người lao động; quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông thôn sẽ được phát triển nhanh; nền kinh tế Việt Nam sẽ năng động hơn, thu hút nhiều nguồn đầu tư nước ngoài… Bên cạnh đó, chúng ta cũng đứng trước những thách thức của quá trình hội nhập: khoa học kỹ thuật lạc hậu, môi trường ô nhiễm, đặc biệt là nguồn nhân lực chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động thế giới cả về chuyên môn lẫn tác phong công nghiệp. Những lao động chưa qua đào tạo sẽ có nguy cơ thất nghiệp rất lớn, sự bất ổn định trong xã hội sẽ xảy ra… Làm sao để người lao động có khả năng thích ứng với nền kinh tế toàn cầu vốn năng động và cạnh tranh gay gắt đó chính là vấn đề mà chúng ta cần quan tâm trong hoàn cảnh thực tế hiện nay của Việt Nam.
Ngay từ những năm đầu của thập niên 80 Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức được điều này thể hiện thông qua Quyết định 126/CP ngày 19/3/1981 của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển của công tác hướng nghiệp, nhất là hướng nghiệp cho học sinh phổ thông. Bên cạnh đó còn có các văn bản: Quyết định số: 25/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 11/07/2000 của Bộ trưởng bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Minh Hiển ban hành về qui chế tổ chức và hoạt động của trung tâm Kỹ thuật Tổng hợp Hướng nghiệp đã đánh dấu một bước ngoặc mới cho công tác giáo dục hướng nghiệp tại trường phổ thông. Chỉ thị số 33/2003/CT-BGDĐT của Bộ trưởng bộ giáo dục đào tạo về việc tăng cường giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông ngày 23/7/2003… Mục tiêu giáo du ̣c ở điề u 2 Luật Giáo dục 2005 của Việt Nam là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, có sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”[7, tr 5] 1 Để đào tạo ra con người Việt Nam phát triển toàn diện, đặc biệt là đáp ứng được nhu cầu xã hội, nhu cầu của nền kinh tế mang tính chất toàn cầu: đa ngành, đa nghề… đòi hỏi phải xây dựng con người vừa có nhân cách tốt, vừa có năng lực giỏi và phù hợp với thực tiễn. Muốn như thế, bên cạnh việc các nhà giáo dục phải hoạch định chiến lược giáo dục một cách đúng đắn còn đòi hỏi người học phải lựa chọn chương trình học, ngành nghề học phù hợp với khả năng và thích ứng với xã hội.
Để người học lựa chọn được nội dung học tập mình yêu thích và phù hợp với bản thân đáp ứng được nhu cầu xã hội là một vấn đề hết sức khó khăn. Quá trình này phải được thực hiện lâu dài và thường xuyên nhằm hình thành ý thức, thái độ đối với lao động sản xuất của người học. Chính vì thế, giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông là một việc làm hết sức cần thiết, tạo cơ sở ban đầu cho học sinh – thế hệ trẻ tham gia vào lao động sản xuất và học nghề. Tuy nhiên, trên thực tế thì hoạt động hướng nghiệp hiện nay chưa được các cấp quản lý giáo dục và các trường học quan tâm đúng mức, còn nhiều địa phương và trường học chưa thực hiện đầy đủ các nội dung giáo dục hướng nghiệp; chất lượng hoạt động hướng nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu của học sinh và xã hội, học sinh phổ thông cuối các cấp học và bậc học chưa được chuẩn bị chu đáo để lựa chọn nghề nghiệp, lựa chọn ngành học phù hợp với bản thân và yêu cầu của xã hội.
Công tác hướng nghiệp cho HS THCS chưa được chú trọng, trong khi đối với học sinh tốt nghiệp THCS, chọn hướng học lên tiếp THPT hay chuyển sang loại hình đào tạo khác cũng là một quyết định quan trọng ảnh hưởng đến tương lai của mỗi học sinh. Đối với các bậc phụ huynh, việc chọn trường nào gần nhà, điểm trúng tuyển cao hay thấp, trường nào phù hợp với sức học của con em mình, cơ hội nghề nghiệp trong tương lai của con em mình,… rất được quan tâm nhưng lại ít được đề cập. Như chúng ta đã biết, Quận 2 của TPHCM là một Quận đang được lãnh đạo Thành phố và Trung ương xây dựng theo chiến lược là khu đô thị mới, phát triển các ngành thương mại, dịch vụ, là khu hành chính trung tâm. Nhưng người dân địa phương chủ yếu lại là lao động nông nghiệp đang trong tình trạng di dời giải tỏa, chưa ý thức được đầy đủ vai trò quan trọng của việc học cũng như chưa có đủ kiến thức để giúp con em mình lựa chọn hướng đi đúng đắn trong tương lai.
Một bộ phận dân số trong Quận 2 là dân nhập cư, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nên việc học tập của thanh thiếu niên chưa được đảm bảo, một số phải bỏ học giữa chừng. Nếu được giáo dục hướng nghiệp kịp thời, thực hiện tốt việc phân luồng học sinh, chuyển các đối tượng học sinh này sang đào tạo nghề để giúp rút ngắn thời gian học, giải quyết khó khăn về kinh tế, tránh lãng phí trong giáo dục, giúp thanh thiếu niên có được việc làm phù hợp với năng lực và sở thích, tự tin trong cuộc sống, đảm bảo nguồn lực cho sự phát triển kinh tế địa phương. Với những lý do trên, thực hiện đề tài: “Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp học sinh trung học cơ sở tại Quận 2 Thành Phố Hồ Chí Minh” là góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 9 trên quận nhà. Đồng thời là cơ sở giúp học sinh lựa chọn ngành học, nghề học phù hợp với năng lực, sở thích cá nhân, hoàn cảnh gia đình, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động vốn năng động và phát triển.
Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS tại Quận 2 TPHCM. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nhiệm vụ 1: Cơ sở lý luận về giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS. - Nhiệm vụ 2: Phân tích thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS tại Quận 2 TPHCM.
- Nhiệm vụ 3: Đề xuấ t giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS tại Quận 2 TPHCM. - Nhiệm vụ 4: Xây dựng Website giáo dục hướng nghiệp. - Nhiệm vụ 5: Lấy ý kiến chuyên gia. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3.
Khách thể nghiên cứu - Hoạt động giáo dục hướng nghiệp của các trường THCS tại Quận 2 TPHCM. - Học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, phụ huynh học sinh các trường THCS tại Quận 2 TPHCM. Đối tƣợng nghiên cứu Giải pháp hoạt động giáo dục hướng nghiệp học sinh THCS tại Quận 2, TPHCM. Giả thuyết nghiên cứu Hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở Quận 2 chưa được gia đình, nhà trường và xã hội quan tâm đúng mức.
Nếu thực hiê ̣n các giải pháp do người nghiên cứu đề xuất thì hoạt động giáo dục hướng nghiệp học sinh THCS trên quận nhà sẽ được quan tâm và nâng cao về chất lượng. Phạm vi nghiên cứu Đề tài được tiến hành nghiên cứu về hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 9 tại các trường THCS trên địa bàn Quận 2 TPHCM. Phƣơng pháp nghiên cứu 6.1 Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý luận - Thu thập tài liệu, sách báo, tham khảo các công trình nghiên cứu có liên quan đến giáo dục hướng nghiệp. - Tham khảo các văn bản, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục và đào tạo, Sở giáo dục và đào tạo TPHCM, của quận 2 liên quan đến giáo dục hướng nghiệp.
Từ đó, hệ thống hóa cơ sở lý luận phục vụ công tác nghiên cứu.2 Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn - Các phương pháp: Điều tra, phỏng vấn, quan sát nhằm khảo sát, thu thập thông tin về thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp và thu thập thêm các thông tin có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. - Phương pháp chuyên gia: Trao đổi, tham khảo ý kiến về tính cấp thiết, tính khả thi của các giải pháp đề xuất.3 Phƣơng pháp thống kê toán học Sử dụng công cụ vi tính với phần mềm Excel nhằm xử lý kết quả nghiên cứu. 4 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Lịch sử về hoạt động giáo dục hƣớng nghiệp 1.
Trên thế giới Giáo dục nghề nghiệp và giáo dục hướng nghiệp ở một số nước trên thế giới được quan tâm và thực hiện có hiệu quả cao. Trên các Website bằng tiếng Anh cho biết khá rõ ràng và chi tiết. Người nghiên cứu khái lược về giáo dục nghề nghiệp và giáo dục hướng nghiệp qua phần biên dịch sau: Hoa Kỳ là quốc gia đầu tiên trên thế giới thành lập phòng tư vấn nghề (do F. Parson thành lập) ở Boston vào năm 1908.
Hiện nay ở Hoa Kỳ, các trường trung học đều có giáo viên hướng dẫn chọn nghề và có cả một bộ “Từ điển bách khoa tư vấn nghề nghiệp” giới thiệu, mô tả khoảng 20.000 nghề để học sinh có điều kiện chọn lựa, đồng thời cũng nói rõ nội dung của nghề và yêu cầu cụ thể của nghề đối với người lựa chọn. Tại một số trường trung học ở Mỹ như trường Canton Junior/Senior là một trong những trường đã có chương trình hướng nghiệp từ lớp 7 đến lớp 12. Trong đó các học sinh ra trường phải đạt một số tiêu chí nhất định như: học sinh có thể phát triển, áp dụng kỹ thuật và những kỹ năng cơ bản nghề nghiệp. Hoặc học sinh có thể phát triển và giải thích những kỹ năng sáng tạo về nghệ thuật cũng như khả năng nhận ra những sản phẩm nghệ thuật.
Nội dung giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học của cộng hòa Pháp được phân hóa theo nhiều phân ban hẹp trong đó phần lớn là các ban kỹ thuật - công nghệ đào tạo kỹ thuật viên.