CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ CÔNG 1. Lý thuyết về dịch vụ công 1. Khái niệm dịch vụ công Có thể nói, dịch vụ công là một khái niệm khá mới ở Việt Nam và còn chưa được hiểu thống nhất. Hiện nay, có khá nhiều quan niệm khác nhau về dịch vụ công.
Theo từ điển Oxford (2000) thì dịch vụ công là các dịch vụ giao thông hoặc chăm sóc sức khỏe do nhà nước hoặc tổ chức chính thức cung cấp cho nhân dân nói chung. Từ điển Petit Lorousse (1992) định nghĩa dịch vụ công là hoạt động vì lợi ích chung, do một cơ quan nhà nước hoặc tư nhân đảm nhiệm. Tại Việt Nam cũng có khá nhiều nghiên cứu về khái niệm dịch vụ công. Chẳng hạn, theo Viện nghiên cứu khoa học tổ chức nhà nước – Bộ Nội vụ (2007) thì dịch vụ công là những dịch vụ đáp ứng các nhu cầu cơ bản, thiết yếu chung của người dân và cộng đồng, bảo đảm ổn định và công bằng xã hội, do nhà nước chịu trách nhiệm và hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.
Theo Đinh Văn Ân và Hoàng Thu Hòa (2006), dịch vụ công là những hoạt động phục vụ các nhu cầu thiết yếu của xã hội, vì lợi ích chung của cộng đồng, của xã hội, do nhà nước trực tiếp đảm nhận hay ủy quyền và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân thực hiện. Tóm lại, có thể định nghĩa khái quát về dịch vụ công là những hoạt động do nhà nước chịu trách nhiệm cung ứng (hoặc các tổ chức, cá nhân được nhà nước ủy quyền), nhằm phục vụ các nhu cầu cơ bản, thiết yếu của người dân vì lợi ích chung của xã hội, bảo đảm ổn định và công bằng xã hội, hoạt động theo những tiêu chí, quy định của nhà nước. Phân loại dịch vụ công Dịch vụ công được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau như phân loại theo hình thức dịch vụ cụ thể, theo chủ thể cung cấp, theo mức độ thu tiền trực tiếp từ người sử dụng hay theo tính chất và tác dụng của dịch vụ công, cụ thể là: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phân loại theo hình thức dịch vụ cụ thể: theo đó, dịch vụ công được phân loại theo từng lĩnh vực cụ thể như dịch vụ cung cấp điện, nước sinh hoạt; dịch vụ xử lý và thoát nước thải, nước mưa; dịch vụ thu gom và xử lý rác thải; dịch vụ vận tải công cộng; dịch vụ chăm sóc sức khỏe; dịch vụ giáo dục;… - Phân loại theo chủ thể cung cấp: bao gồm các dịch vụ do nhà nước độc quyền cung cấp; dịch vụ do nhà nước và tư nhân phối hợp cung cấp; dịch vụ do nhà nước đảm bảo cung cấp nhưng tư nhân hoàn toàn đảm nhiệm dưới sự kiểm soát của nhà nước. - Phân loại theo mức độ thu tiền trực tiếp từ người sử dụng: bao gồm dịch vụ công mà nhà nước cung cấp miễn phí cho người sử dụng (cứu hỏa, điện chiếu sáng,…); dịch cụ công phải trả tiền một phần (giáo dục, y tế công), phần còn lại được bù đắp qua ngân sách nhà nước; dịch vụ công phải trả tiền toàn bộ (điện, nước, gas,…).
- Phân loại theo đặc tính không loại trừ và không cạnh tranh trong tiêu dùng: Không loại trừ có nghĩa là tất cả mọi người đều có quyền sử dụng sản phẩm, dịch vụ, không loại trừ bất kỳ ai, bất kể họ có trả tiền hay không. Không cạnh tranh có nghĩa là việc sử dụng, tiêu dùng của người này không làm giảm đi hay ảnh hưởng đến tiêu dùng của người khác. Theo đó, dịch vụ công bao gồm dịch vụ thuần công, thỏa mãn cả hai đặc tính trên và dịch vụ á công hay bán công, chỉ có một trong hai thuộc tính. - Phân loại theo tính chất và tác dụng của dịch vụ công: Căn cứ vào tính chất và tác dụng của dịch vụ được cung ứng, có thể phân dịch vụ công làm ba loại như sau: + Dịch vụ hành chính công: dịch vụ gắn liền với chức năng quản lý nhà nước, mà đặc trưng là gắn liền với thẩm quyền hành chính, thường do các cơ quan hành chính thực hiện.
Đây là một phần trong chức năng quản lý nhà nước mà qua đó, nhà nước thực hiện các hoạt động như cấp giấy phép, giấy chứng nhận, đăng ký, công chứng, thị thực, hộ tịch,… Người dân thụ hưởng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các dịch vụ này không theo quan hệ cung cầu, ngang giá trên thị trường mà thông qua việc đóng lệ phí hoặc phí cho các cơ quan hành chính nhà nước. Phần lệ phí này mang tính chất hỗ trợ và được nộp vào ngân sách nhà nước. + Dịch vụ sự nghiệp công: bao gồm các hoạt động cung cấp phúc lợi xã hội thiết yếu cho người dân như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, đào tạo, văn hóa, thể dục thể thao, khoa học, bảo hiểm an sinh xã hội, phòng cháy chữa cháy,… Đặc thù của dịch vụ sự nghiệp công đó là cung cấp các hàng hóa phi hiện vật; do các tổ chức chuyên ngành có chuyên môn sâu cung cấp và góp phần đáp ứng nhu cầu cơ bản về phát triển cá nhân của con người. + Dịch vụ công ích: hoạt động cung cấp các hàng hóa, dịch vụ có tính kinh tế, đáp ứng nhu cầu thiết yếu cho sinh hoạt của người dân và cộng đồng, gắn liền với cung cấp các cơ sở hạ tầng kỹ thuật cơ bản như vệ sinh môi trường, xử lý rác thải, cấp thoát nước, điện chiếu sáng, giao thông đô thị,… do các doanh nghiệp nhà nước hay các công ty tư nhân được nhà nước ủy quyền cung cấp.
Hầu hết các dịch vụ hành chính công đều là dịch vụ thuần công, thỏa mãn hai tiêu chí không loại trừ và không cạnh tranh trong tiêu dùng. Mặc khác, nhóm dịch vụ sự nghiệp công và dịch vụ công ích đều là dịch vụ công không thuần túy với dịch vụ sự nghiệp công phần lớn chỉ thỏa mãn tiêu chí không cạnh tranh trong tiêu dùng, còn dịch vụ công ích phần lớn chỉ thỏa mãn tiêu chí không loại trừ trong tiêu dùng. Nhóm dịch vụ sự nghiệp phân biệt với các nhóm dịch vụ công khác ở tính thị trường, theo hàm ý ít tính thị trường hơn so với dịch vụ hành chính công nhưng nhiều tính thị trường hơn so với nhóm dịch vụ công ích 1. Vai trò dịch vụ công Dịch vụ công có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, góp phần giải quyết các vấn đề chung, liên quan đến cuộc sống của tất cả các thành viên trong cộng đồng thể hiện ở những lĩnh vực cơ bản sau: - Duy trì trật tự công cộng và an toàn xã hội như quốc phòng, an ninh, ngoại giao.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Bảo vệ trật tự kinh tế, trật tự mua bán trên thị trường thông qua việc xây dựng và thực thi thể chế kinh tế thị trường. - Cung cấp các tiện ích công cộng cho toàn thể xã hội như bảo vệ sức khỏe, giáo dục đào tạo, giao thông công cộng,… - Quản lý tài nguyên và tài sản công cộng như quản lý tài sản nhà nước, tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường. - Bảo vệ quyền công dân, quyền con người. Chất lượng dịch vụ công được xem như thước đo phản ánh tính ưu việt của xã hội.
Nếu dịch vụ công được cung cấp tốt sẽ tạo điều kiện cho xã hội ổn định, kinh tế phát triển. Nếu các dịch vụ công được cung cấp không đầy đủ, chất lượng thấp hoặc bị ngừng thì sẽ dẫn đến những rối loạn trong xã hội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân, đồng thời tác động tiêu cực đến sự phát triển của quốc gia. Bên cạnh đó, thông qua cung ứng dịch vụ công, nhà nước sử dụng quyền lực của mình để bảo đảm quyền dân chủ và các quyền hợp pháp khác của công dân. Nhà nước chịu trách nhiệm cao nhất và cũng là trách nhiệm cuối cùng đối với việc cung ứng đầy đủ từ số lượng, chất lượng dịch vụ công, bao gồm các dịch vụ công do nhà nước tiến hành trực tiếp hay thông qua các tổ chức, cá nhân khác.
Nhà nước cũng đảm bảo sự công bằng, bình đẳng cho công dân trong việc tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ thiết yếu, trên cơ sở đó học tập, làm việc và nâng cao mức sống bản thân, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của xã hội. Ngoài ra, ta có thể thấy vai trò của dịch vụ công trong một lĩnh vực cụ thể là hành chính công – liên quan đến mức độ thỏa mãn các nhu cầu công cộng của xã hội, tiến bộ kinh tế, xã hội của một quốc gia. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ công có tác dụng trực tiếp đến sự phát triển của kinh tế - xã hội của đất nước. Khi cung cấp các dịch vụ này, nhà nước sử dụng quyền lực công để tạo ra dịch vụ như cấp giấy phép, đăng ký, chứng thực, thị thực… Xét về hình thức, sản phẩm của các dịch vụ này chỉ là các loại văn bản giấy tờ, tuy nhiên lại có tác dụng chi phối cao về mặt kinh tế - xã hội.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được coi là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động hợp pháp khi được cấp giấy chứng nhận đầu tư; doanh nghiệp này sẽ có thể thực hiện các giao dịch, ký kết hợp đồng và kinh doanh các hàng hóa, dịch vụ thuộc các lĩnh vực, ngành nghề mình đã đăng ký với cơ quan chức năng 1. Dịch vụ công trực tuyến Theo Nghị định 43/2011/NĐ-CP ngày 13/6/2011 của Chính phủ, dịch vụ công trực tuyến là dịch vụ hành chính công và các dịch vụ khác của cơ quan nhà nước được cung cấp cho các tổ chức, cá nhân trên môi trường mạng. Hiện tại dịch vụ công trực tuyến được chia ra làm 4 cấp độ: Dịch vụ công trực tuyến cấp độ 1: là dịch vụ đảm bảo cung cấp đầy đủ các thông tin về thủ tục hành chính và các văn bản có liên quan đến thủ tục hành chính đó. Dịch vụ công trực tuyến cấp độ 2: dịch vụ công trực tuyến cấp độ 1 và cho phép người sử dụng tải về các bản mẫu văn bản và khai báo để hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu.
Hồ sơ sau khi hoàn thiện sẽ được gửi trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ. Dịch vụ công trực tuyến cấp độ 3: dịch vụ công trực tuyến cấp độ 2 và cho phép người sử dụng điền và gửi trực tuyến các mẫu văn bản đến cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ.