CHƯƠNG I TOÅNG QUAN VEÀ XI MĂNG VAØ THÒ TRÖÔØNG XI MAÊNG VIỆT NAM 1.TOÅNG QUAN VEÀ THÒ TRÖÔØNG XI MAÊNG THEÁ GIÔÙI 1. Tình hình xi maêng theo khu vöïc ñòa lyù treân theá giôùi Töø khi hình thaønh, ngaønh coâng nghieäp saûn xuaát xi maêng treân theá giôùi ñaõ khoâng ngöøng phaùt trieån, saûn löôïng xi maêng treân theá giôùi phaân boá nhö hình 1-1.1: Phaân boá saûn löôïng XM TG naêm 2006 theo khu vöïc Chaâu Phi / Trung Ñoâng 175 trieäu taán (8.5%) Chaâu AÂu Chaâu AÙ (tröø Trung Quoác ): 350 trieäu taán (17%) 470 trieäu taán (23%) Chaâu Myõ Latinh 134 trieäu taán (6.5%) Baéc Myõ Trung Quoác, Hong Kong 144 trieäu taán (7%) 774 trieäu taán (38%) (Nguoà n : Baù o caù o cuû a J. Maycock - Management seminar 2007- taä p ñoaø n Holcim Deutsche Bank, Morgan Stanley Dean Witter, HSCB) Naêm 1988 toång coâng suaát saûn xuaát xi maêng treân toaøn theá giôùi laø 1.350 trieäu taán, 11 taäp ñoaøn saûn xuaát xi maêng lôùn nhaát chieám 17% toång saûn löôïng treân toaøn theá giôùi. Ñeán naêm 2000 toång saûn löôïng ñaõ taêng leân ñeán treân 1.622 trieäu taán, 11 taäp ñoaøn lôùn nhaát ñaõ thoáng trò vôùi tæ leä 53%, trong ñoù 3 taäp ñoaøn Lafarge, Holcim vaø Cemex chieám 1/3 toång saûn löôïng xi maêng saûn xuaát treân toaøn theá giôùi.
Ñeá n naê m 2006, toå n g saû n löôï n g xi maê n g treâ n theá giôù i laø 2.025 trieä u taá n vaø taä p ñoaø n Holcim ñaõ vöôn leâ n daã n ñaà u veà naê n g löï c saû n xuaá t vaø cung öù n g xi maê n g treâ n toaø n theá giôù i. Tieá p theo sau laø Lafarge vaø Cemex. Taï i chaâ u AÙ , cuø n g vôù i vieä c buø n g noå phaù t trieå n kinh teá vaø o nhöõ n g naê m ñaà u thaä p nieâ n 90, ngaø n h coâ n g nghieä p xi maê n g ñaõ ñaà u tö taê n g coâ n g suaá t leâ n raá t cao. Giai ñoaï n khuû n g hoaû n g kinh teá chaâ u AÙ 1997 laø m nhu caà u xi maê n g giaû m vaø duy trì ôû möù c thaá p trong thôø i gian daø i (5 naê m ).
Thò tröôø n g xi maê n g khu vöï c Asean rôi vaø o tình traï n g khuû n g hoaû n g thöø a laø m cho giaù xi maê n g vaø clinker rôi xuoá n g 6 möù c raá t thaá p so vôù i caù c khu vöï c khaù c. Trong nhöõ n g naê m gaà n ñaâ y , neà n kinh teá khu vöï c chaâ u AÙ ñaõ phuï c hoà i vaø nhu caà u tieâ u thuï laï i tieá p tuï c taê n g. Tuy nhieân, theo döï baùo cuûa Toång coâng ty xi maêng VN (VNCC), töø naêm nay ñeán 2015 löôïng cung xi maêng seõ vöôït qua nhu caàu vaø seõ gaây dö thöøa xi maêng taïi khu vöïc chaâu AÙ, ñaëc bieät laø taïi Trung Quoác. Xu höôùng söû duïng xi maêng treân theá giôùi ÔÛ caùc nöôùc ñang vaø ñaõ phaùt trieån, toå chöùc xaây döïng coâng nghieäp, xi maêng ñöôïc söû duïng laøm vaät lieäu ñaàu vaøo cuûa coâng nghieäp saûn xuaát beâ toâng thöông phaåm ña daïng.
Caùc döï aùn quy moâ lôùn coù yeâu caàu kyõ thuaät, tieán ñoä vaø veä sinh coâng nghieäp chaët cheõ, thì beâ toâng coâng nghieäp laø moät giaûi phaùp toái öu. Vieäc phaùt trieån ngaønh coâng nghieäp beâ toâng laø cô sôû phaùt trieån xi maêng coâng nghieäp. ÔÛ caùc nöôùc naøy, tæ leä xi maêng coâng nghieäp cung caáp cho thò tröôøng chieám tæ troïng raát lôùn trong toång saûn löôïng tieâu thuï (tyû leä naøy ôû Thaùi Lan laø 35%, ôû UÙc laø 95%, Vieät Nam laø 15%). Ngaøy nay, caùc nöôùc baét ñaàu phaùt trieån cô sôû haï taàng ñoàng boä, vieäc chuyeån giao vaø öùng duïng coâng ngheä khoa hoïc kyõ thuaät tieân tieán.
Chính vì theá, nhu caàu söû duïng xi maêng coâng nghieäp raát cao vaø vaãn seõ gia taêng trong moät thôøi gian tôùi. TOÅNG QUAN VEÀ THÒ TRÖÔØNG XI MAÊNG VIEÄT NAM 1. Sô löôïc lòch söû hình thaønh vaø phaùt trieån ngaønh xi maêng VN Ngaønh coâng nghieäp xi maêng cuûa Vieät Nam ñaõ ñöôïc hình thaønh vaø phaùt trieån caùch ñaây hôn 100 naêm. Töø sau naêm 1975, trong suoát gaàn 20 naêm toàn taïi trong neàn kinh teá theo cô cheá bao caáp, ngaønh xi maêng Vieät Nam hoaït ñoäng döôùi söï baûo hoä vaø kieåm soaùt chaët cheõ cuûa nhaø nöôùc, saûn xuaát vôùi khoái löôïng haïn cheá, nhaäp khaåu cuõng haïn cheá, daãn ñeán cung khoâng ñuû caàu, thöôøng xuyeân xaûy ra tình traïng ñaàu cô tích tröõ xi maêng ñeå truïc lôïi.
Sang thaäp nieân 90, cuøng vôùi quaù trình môû cöûa phaùt trieån kinh teá, ngaønh coâng nghieäp xi maêng tieáp nhaän caùc nguoàn voán ñaàu tö töø nöôùc ngoaøi vaø baét ñaàu hoaït ñoäng theo cô cheá caïnh tranh cuûa thò tröôøng. Ñaàu naêm 2005, Thuû töôùng Chính phuû ñaõ pheâ duyeät "Keá hoaïch toång theå phaùt trieån ngaønh XM Vieät Nam ñeán naêm 2010 vaø ñònh höôùng ñeán naêm 2020", trong ñoù xaùc ñònh roõ muïc tieâu phaùt trieån cuûa ngaønh xi maêng VN laø: phaûi ñaûm baûo thoûa maõn nhu caàu tieâu thuï xi maêng trong nöôùc (bao goàm soá löôïng, chaát löôïng vaø chuûng loaïi), coù theå xem xeùt vieäc xuaát khaåu. Nhanh choùng ñöa ngaønh coâng nghieäp VN thaønh moät trong nhöõng ngaønh muõi nhoïn baèng vieäc caäp nhaät coâng ngheä môùi ñeå coù theå ñaùp öùng vieäc hoäi nhaäp neàn kinh teá trong vaø ngoaøi nöôùc. Tuy nhieân, ngaønh xi maêng Vieät Nam chòu söï aûnh höôûng khaù lôùn cuûa Toång Coâng ty xi maêng Vieät Nam (VNCC) laø ñôn vò quaûn lyù ñaàu ngaønh vaø tham gia coå phaàn vaøo haàu heát caùc coâng ty xi maêng cuûa Vieät Nam, VNCC can thieäp saâu vaø chi phoái haàu heát caùc 7 hoaït ñoäng cuûa taát caû caùc doanh nghieäp trong ngaønh xi maêng veà giaù caû, chính saùch phaân phoái, … Hieän nay, thò tröôøng xi maêng Vieät Nam coù söï tham gia gaàn 25 coâng ty xi maêng vôùi toång saûn löôïng saûn xuaát trong nöôùc hieän nay laø 32 trieäu taán.
Coâng suaát trung bình cuûa moät nhaø saûn xuaát xi maêng töø 1.5 trieäu taán/naêm. Trong ñoù VNCC coù 9 thaønh vieân, 03 Coâng ty lieân doanh giöõa VNCC vôùi caùc taäp ñoaøn cuûa nöôùc ngoaøi, vaø caùc coâng ty xi maêng (caùc traïm nghieàn) khoâng tröïc thuoäc VNCC. Maëc duø VNCC coù toång coâng suaát saûn xuaát lôùn nhöng caùc ñôn vò thaønh vieân ñeàu hoaït ñoäng theo thöông hieäu rieâng, thò tröôøng rieâng khaù ñoäc laäp neân khoâng coù ñôn vò naøo thoáng lónh vaø chi phoái treân 15% thò phaàn cuûa toaøn thò tröôøng. Toång quan veà quan heä cung – caàu saûn phaåm xi maêng taïi thò tröôøng VN 1.
Nhu caàu tieâu thuï vaø cung öùng xi maêng taïi VN töø naêm 2002 - 2007 Hình 1.2: Nhu caàu tieâu thuï XM töø 2002-2007 taïi VN phaân theo mieàn 10.5% ĐVT: triệu tấn 14.1: Tình hình Cung – Caàu XM taïi VN töø 2002 – 2007 ÑVT: trieäu taán Saûn löôïng tieâu thuï vaø cung öùng xi maêng Vieät Nam 2002 2003 200 4 2005 2006 2007 Khaû naêng cung öùng 18.0 Nhu caàu tieâu thuï 19.9 (Nguoàn: Phaân tích noäi boä - Phoøng Marketing Holcim Vieät Nam) Nhö vaäy töø naêm 2002 – 2007, toác ñoä taêng tröôûng cuûa ngaønh xi maêng khaù cao vaø oån ñònh. Khaû naêng saûn xuaát cuûa caùc doanh nghieäp khoâng ñaùp öùng ñuû nhu caàu tieâu thuï, cung chöa vöôït caàu, daãn ñeán tình traïng khan hieám xi maêng vaøo caùc muøa cao ñieåm trong xaây döïng. Moät soá traïm nghieàn ra ñôøi vaø löôïng clinker nhaäp vaøo VN ñaõ phaàn naøo ñaùp öùng ñöôïc söï thieáu huït trong caùn caân cung caàu. Döï baùo nhu caàu tieâu thuï vaø cung öùng xi maêng taïi VN töø naêm 2007 - 2015 Hình 1.3: Döï baùo cung – caàu XM taïi VN töø 2007- 2015 60.0 ĐVT: triệu tấn 53.9 Thang Long But Son Ha Long Phuc Son Nghi Son 2 Hai Phong new Ha tien 1 _ Binh Phuoc 20.0 Lafarge Tam Diep Cam Pha Chinfon HCM Cotec Ha Tien 1 (HCM new grinding) 10.0 Song Gianh (Quang Binh) Chinfon2 Thai Nguyen Song Thao 0.0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Supply Demand (Nguoàn: Phaân tích noäi boä - Phoøng Marketing Holcim Vieät Nam & Döï baùo cuûa VNCC) 9 Hình 1.4: Döï baùo nhu caàu tieâu thuï XM töø 2007 - 2015 taïi VN phaân theo mieàn 5.0% ĐVT: triệu tấn 2010 22.2 Mio tons 20 - South 15.6 Mio tons 15 10 5 Baéc 0 Viet Nam 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 10 4.9 15 10 Nam 5 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 (Nguoàn: Phaân tích noäi boä - Phoøng Marketing Holcim Vieät Nam & Döï baùo cuûa VNCC) Nhö vaäy theo döï baùo, trong 4 naêm tieáp theo keå töø naêm 2008 cung seõ vöôït caàu trong ngaønh xi maêng, vaø möùc ñoä cheânh leäch hay dö thöøa xi maêng ngaøy caøng taêng.
Vôùi tình hình treân, vieäc haïn cheá saûn xuaát, giaûm giaù baùn ñeå caïnh tranh vaø laáy thò phaàn laø vieäc khoâng theå traùnh khoûi. Toác ñoä taêng tröôûng veà nhu caàu vaø khaû naêng cung caáp giöõa caùc vuøng laø khaùc nhau. Mieàn Baéc taäp trung nhieàu nhaø maùy xi maêng, daãn ñeán thöøa coâng suaát neân löôïng xi maêng naøy ñöôïc chuyeån vaøo tieâu thuï taïi thiï tröôøng Mieàn Trung vaø Mieàn Nam. Tuy nhieân, Thuû töôùng Chính phuû ñaõ coù keá hoaïch ñieàu chænh vaø kieåm soaùt söï phaùt trieån cuûa ngaønh xi maêng thoâng qua "Keá hoaïch toång theå phaùt trieån ngaønh XM Vieät Nam ñeán naêm 2010 vaø ñònh höôùng ñeán naêm 2020".
Theo döï baùo cuûa VNCC, töø naêm 2008 trôû ñi khaû naêng cung seõ vuôït caàu. Nhö vaäy, vieäc xuaát khaåu xi maêng sang caùc nöôùc khu vöïc cuõng ñang ñöôïc quan taâm xem xeùt. Khaùi quaùt veà tình hình tieâu thuï – phaân phoái xi maêng taïi thò tröôøng VN Khu vöïc mieàn Baéc: taäp trung phaàn lôùn caùc nhaø maùy saûn xuaát xi maêng cuûa Vieät Nam. Laø khu vöïc coù nguoàn nguyeân lieäu doài daøo vaø chaát löôïng toát, chi phí nhaân coâng thaáp.
Khu vöïc naøy saûn xuaát ra moät löôïng lôùn xi maêng cung öùng cho thò tröôøng VN. 10 Tuy nhieân, giaù caû thò tröôøng taïi khu vöïc naøy laø thaáp nhaát neân phaàn lôùn caùc nhaø maùy phía Baéc thöôøng coù khuynh höôùng phaân boå moät phaàn saûn löôïng cuûa mình vaøo mieàn Trung vaø mieàn Nam - nôi coù möùc giaù khu vöïc cao hôn. Khu vöïc mieàn Trung: taäp trung raát ít nhaø maùy saûn xuaát vaø traïm nghieàn do ñòa hình hieåm trôû vaø nguoàn nguyeân lieäu ít. Thò tröôøng khu vöïc naøy thöôøng phaûi phuï thuoäc phaàn lôùn vaøo löôïng xi maêng töø mieàn Baéc ñöa vaøo.
Khu vöïc mieàn Nam: taäp trung nhieàu caùc nhaø maùy saûn xuaát xi maêng cuûa Vieät Nam.