Chương 1 cũng đã giới thiệu được nội dung của đề tài, đóng góp và kết cấu đề tài. 8 CHƯƠNG 2: CỞ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM LIÊN QUAN 2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 2.1 Khái niệm và đặc điểm của ngân hàng điện tử Sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa đã tạo điều kiện cho ngân hàng ra đời và phát triển nhanh chóng và tác động ngày càng mạnh mẽ đến nền kinh tế. Hệ thống ngân hàng thương mại đã trở thành xương sống của nền kinh tế, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển khi việc luân chuyển vốn vẫn còn phụ thuộc nhiều vào ngân hàng. Ngân hàng thương mại, theo Peter S.
Rose, có thể hiểu là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán, và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010 quy định: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận", trong đó, hoạt động ngân hàng bao gồm nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua ngân hàng. Từ những khái niệm này có thể thấy, ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, có đối tượng kinh doanh là tiền tệ và các sản phẩm dịch vụ tài chính với mục tiêu lợi nhuận. Sản phẩm, dịch vụ tài chính đem lại nguồn thu nhập của các ngân hàng vì vậy các ngân hàng không ngừng phát triển, đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ tài chính mà mình cung cấp.
Trong đó, dịch vụ tài chính, theo Hiệp định chung về thương mại dịch vụ GATS, có thể hiểu là bất kì dịch vụ nào có tính chất tài chính bao gồm do một nhà cung cấp dịch vụ tài chính thực hiện. Dịch vụ tài chính bao gồm mọi dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan đến bảo hiểm, dịch vụ ngân hàng và dịch vụ tài chính khác. Dịch vụ ngân hàng bao gồm các dịch vụ mang tính truyền thống như nhận tiền gửi, cho vay, thanh toán qua tài khoản và các dịch vụ hiện đại như tư vấn, môi giới tiền tệ, bảo lãnh… 9 Để đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ, các ngân hàng đã không ngừng cải tiến, đưa ra những sản phẩm mới. Một trong những cơ sở để nghiên cứu và phát triển sản phẩm dịch vụ mới chính là ứng dụng công nghệ đột phá vào hoạt động ngân hàng.
Trong thời đại 4.0 đang phát triển mạnh mẽ và thay đổi từng hoạt động trong đời sống hằng ngày của con người thì công nghệ thông tin, viễn thông, di động không chỉ là một công cụ liên lạc, tìm kiếm thông thường mà còn là phương tiện cho các hoạt động kinh tế tài chính phức tạp và hiện đại hơn. Trong bối cảnh đó, ngân hàng điện tử được hình thành và khai thác. Là một khái niệm rộng lớn và khó có thể bao quát được nhưng ngân hàng điện tử có thể hiểu là một hệ thống phần mềm vi tính cho phép khách hàng lựa chọn hay mua dịch vụ ngân hàng bằng việc kết nối mạng máy vi tính với mạng của ngân hàng. Ngoài ra, Trương Đức Bảo với bài báo “Ngân hàng điện tử và các giao dịch điện tử” ở tạp chí tin học Ngân hàng số 4, 7/2003 cũng có định nghĩa ngân hàng điện tử thông qua chức năng của nó cho phép khách hàng truy cập từ xa để thu thập thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các tài khoản cũng như sử dụng các dịch vụ mới.
Dựa trên những định nghĩa này cùng với việc xem xét ngân hàng điện tử là một phần của nền kinh tế điện tử có thể khái quát ngân hàng điện tử là ngân hàng mà mọi giao dịch của giữa ngân hàng và khách hàng (bao gồm cá nhân và tổ chức) đều dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng. Để tiếp cận với khách hàng, Ngân hàng điện tử có các dịch vụ ngân hàng điện tử như PC Banking, TV banking, Internet banking, Phone banking, Mobile banking, Ví điện tử… 2.2 Các hình thức của ngân hàng điện tử Một số dịch vụ phổ biến của ngân hàng điện tử hiện nay là Mobile Banking, Phone Banking, SMS Banking, Internet banking, QR Code, Live Bank. - Mobile Banking: Chỉ cần thiết bị kết nối Internet có thể chọn một trong các hình thức 3g/4g/wifi/gprs, Mobile Banking là dịch vụ ngân hàng qua điện thoại mà ngân hàng có 10 thể thực hiện các giao dịch căn bản như chuyển khoản, truy vấn thông tin, mở tài khoản tiết kiệm, thanh toán hóa đơn, tiền điện…. Internet Banking (ibanking hay còn gọi là online banking): đây là hình thức phổ biến nhất hiện nay của ngân hàng điện tử.
NHĐT cho phép khách hàng quản lí tài khoản, thực hiện giao dịch trên thiết bị điện tử có kết nối internet đáp ứng được nhu cầu giao dịch của khách hàng mọi lúc, mọi nơi với hệ thống xác thực mã OTP nâng cao tính bảo mật. Ngoài ra, Internet banking còn hữu ích cho các hoạt động quản lí tài chính cá nhân của khách hàng. Dịch vụ SMS Banking là dịch vụ ngân hàng được thực hiện thông qua tin nhắn của điện thoại. Về chức năng, dịch vụ SMS Banking có thể được sử dụng để thực hiện các giao dịch ngân hàng như: Truy cập số dư hiện tại, thông báo giao dịch như rút tiền, nhận tiền, chuyển tiền online…hoặc các tiện ích như: tra cứu tỷ giá ngoại tệ, tra cứu lãi suất ngân hàng, tra cứu vị trí đặt ATM, dịch vụ hỗ trợ,…Hiện dịch vụ SMS Banking có thể hỗ trợ cho tất cả các dòng điện thoại không phân biệt điện thoại cao cấp hay bình dân.
Về cơ bản thì SMS Banking không giúp bạn thanh toán hóa đơn như thanh toán tiền nước online, nạp tiền điện thoại qua ngân hàng,… mà chỉ sử dụng để truy cập số dư và được thông báo giao dịch là chính. Để có thể giao dịch, bạn cần đăng ký thêm Internet Banking hoặc Mobile Banking. Dịch vụ SMS Banking có thể được sử dụng 24/7 thông qua tổng đài nên khách hàng có thể sử dụng dịch vụ theo ý muốn của mình bất kể không gian và thời gian chi phối. LiveBank là mô hình giao dịch trực tuyến hoạt động 24/7, khách hàng có thể thực hiện gần như toàn bộ các nhu cầu giao dịch với ngân hàng mà không bị giới hạn bởi thời gian nhờ ứng dụng các công nghệ mới nhất trên thế giới.
Ngoài ra, cùng với sự phát triển khoa học công nghệ, các hình thức ngân hàng điện tử trong tương lai ngày càng phát triển đa dạng, phong phú.3 Vai trò của ngân hàng điện tử Ngân hàng điện tử được xem là một bước phát triển vượt bậc có vai trò quan trọng trong việc chuyển từ nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế chuyển khoản. Nhờ vào sự nhanh chóng và tiện lợi, các dịch vụ thanh toán điện tử tiếp cận với nhiều đối tượng khách hàng hơn, dẫn đến việc một số lượng lớn khách hàng ngày nay thực hiện hầu hết các giao dịch qua ngân hàng điện tử. Điều này làm cho nguồn tiền chảy về ngân hàng nhiều, giúp thay đổi cơ cấu tiền lưu thông trong nền kinh tế từ tiền mặt sang tiền bút tệ. Bằng việc đẩy mạnh ngân hàng điện tử - một bộ phận của hệ thống ngân hàng, ngân hàng trung ương có thể sử dụng nguồn dữ liệu luôn ở trạng thái sẵn sàng, chính xác để có thể đưa ra đánh giá được tình hình dòng tiền, từ đó đưa ra các giải pháp, các công cụ điều tiết, cung ứng phù hợp.
Bằng những động thái phù hợp và kịp thời điều tiết nền kinh tế, ngân hàng trung ương ngày càng nâng được vai trò của mình nhờ vào sự hỗ trợ rất lớn từ ngân hàng điện tử. Thông qua công nghệ số hóa thông minh, hiện đại, các giao dịch sẽ được ghi nhận lại nhằm đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, là một các trong những cách thức hỗ trợ nhà nước chống lại vấn nạn tham nhũng, rửa tiền… Ngân hàng điện tử giúp nâng cao chất lượng giao dịch tiền tệ trong khi lại tiết kiệm được nhiều chi phí và công sức nhờ vào việc sử dụng triệt để mạng công nghệ để quản lí, lưu trữ, truyền và nhận dữ liệu cùng với khả năng bảo mật cao, hạn chế tối đa các rủi ro cho các hoạt động giao dịch. Ngân hàng điện tử phần nào thay đổi hoạt động đầu tư tín dụng thông qua việc đưa các thông tin của các dự án đầu tư lên mạng để thông tin được gửi đến ngân hàng thương mại. Từ những thông tin này, ngân hàng có thể thực hiện thẩm định tín dụng và ra quyết định cấp tín dụng phù hợp.
Ngân hàng điện tử sẽ giúp các tổ chức tín dụng có được những lựa chọn đúng đắn hơn thông qua việc cung cấp diễn biến của thị trường, 12 luồng vốn khả dụng… nhờ vào hệ thống thông tin dồi dào và luôn trong tình trạng sẵn sàng. Như vậy, ngân hàng điện tử với những tính năng vượt trội nhờ vào số hóa đã và đang đóng vai trò quan trọng với nhiều đối tượng và hoạt động kinh tế giúp các đối tượng có được nhiều lợi ích, hoạt động kinh tế hiệu quả hơn nhờ việc cung cấp thông tin thị trường đầy đủ, kịp thời và độ tin cậy cao.4 Lợi ích của ngân hàng điện tử Dựa trên tốc độ nhanh chóng và các tính năng hiện đại của công nghệ số hóa, ngân hàng điện tử ra đời mang lại những lợi ích vượt trội cho cả hai đối tượng chính: ngân hàng và người sử dụng - Đối với ngân hàng: Ngân hàng điện tử ra đời giúp đa dạng hóa loại hình tiếp cận và phân phối sản phẩm dịch vụ đến khách hàng. Mặc dù chi phí đầu tư vào công nghệ là không nhỏ nhưng việc đầu tư xây dựng nền tảng hiện đại lâu dài sẽ giảm thiểu chi phí cho các giao dịch sau này đồng thời cải thiện được chất lượng tương tác và phản hồi với khách hàng. Ví dụ như Internet Banking – một hình thức phổ biến của E- Banking hiện nay chi phí chi một giao dịch 01$ trong khi chi phí cho cùng giao dịch đó thực hiện bởi giao dịch viên ở các chi nhánh ngân hàng có chi phí lên đến 1.