CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC HUY ĐỘNG VỐN TẠI CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN 1. Những vấn đề cơ bản về vốn của doanh nghiệp Để hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thực sự có hiệu quả thì điều đầu tiên mà các doanh nghiệp quan tâm và nghĩ đến là làm thế nào để có đủ vốn và sử dụng nó như thế nào để đem lại hiệu quả cao nhất. Có thể nói rằng vốn là tiền đề cho mọi hoạt động của doanh nghiệp 1.Khái niệm về vốn Vốn của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản được huy động, sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Nó thường xuyên vận động và chuyển hóa hình thái biểu hiện.
Sự vận động và tuần hoàn của vốn diễn ra liên tục tạo thành sự chu chuyển của vốn Vốn là tiền đề và cũng là một yếu tố cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh đòi hỏi doanh nghiệp phải có một lượng vốn nhất định tương ứng với quy mô kinh doanh và điều kiện kinh doanh của doanh nghiệp như: nhà xưởng, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu. Vậy, vốn kinh doanh của doanh nghiệp là biểu hiện dưới hình thức tiền tệ toàn bộ các loại tài sản mà doanh nghiệp huy động, sử dụng vào hoạt động kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Vốn thường xuyên vận động và chuyển hoá từ hình thái ban đầu là tiền, tiếp đó lần lượt chuyển sang các hình thái khác nhau và cuối cùng lại trở về hình thái ban đầu là tiền.
Sự vận động của vốn kinh doanh như vậy được gọi là sự tuần hoàn của vốn. Quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra liên tục, không ngừng. Do đó, sự tuần hoàn của vốn kinh doanh cũng diễn ra liên tục, lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ tạo thành sự chu chuyển của vốn kinh doanh. Sự chu chuyển của vốn kinh doanh chịu sự chi phối rất lớn bởi đặc điểm kinh tế – kỹ thuật của ngành 10 Luan van kinh doanh mà doanh nghiệp đang hoạt động.
Căn cứ vào những tiêu thức nhất định có thể chia vốn kinh doanh thành các loại vốn khác nhau. Như vậy, vốn là biểu hiện bằng tiền của tài sản của doanh nghiệp tồn tại dưới các hình thức khác nhau. Đó là nguồn nguyên vật liệu, tài sản cố định sản xuất, nhân lực, thông tin, uy tín của doanh nghiệp được sử dụng cho mục đích sinh lời cho doanh nghiệp. Vốn khác với tiền và các loại hàng hóa tiêu dùng khác.
Tiền tiêu dùng trong lưu thông dưới hình thức mua bán trao đổi các vật phẩm tiêu dùng nên không gọi là vốn. Nói cách khác, vốn được biểu hiện bằng tiền nhưng phải là tiền vận động với mục đích sinh lời. Đặc điểm của vốn Trong doanh nghiệp, vốn kinh doanh là toàn bộ tài sản kinh doanh được biểu hiện bằng tiền (công cụ sản xuất, đối tượng lao động, tiền mặt, các chứng từ có giá trị khác…) gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vậy nên, vốn kinh doanh có các đặc điểm sau: - Vốn kinh doanh là phương tiện để đạt được mục đích phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho người lao động - Vốn kinh doanh có giá trị và giá trị sử dụng tức là vốn có thể được mua – bán, được trao đổi trên thị trường cũng như có thể sử dụng vào một khâu hay toàn bộ quá trình sản xuất.
Như vậy, vốn cũng là một loại hàng hóa - Vốn kinh doanh có khả năng sinh lời nếu như hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có hiệu quả sẽ làm cho đồng vốn của doanh nghiệp sinh sôi nảy nở - Khi tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh, vốn luôn biến động và chuyển đổi hình thái vật chất theo thời gian và không gian. Phân loại vốn Phân loại vốn giúp doanh nghiệp thấy tỷ trọng cơ cấu của từng loại vốn để từ đó xem xét hình thức huy động, quản lý hợp lý nguồn vốn để đem 11 Luan van lại lợi nhuận cao cho doanh nghiệp. Tùy theo mục đích cụ thể mà các doanh nghiệp có thể có các cách phân loại vốn khác nhau. a) Theo nguồn hình thành - Vốn chủ sở hữu: là phần vốn thuộc quyền sở hữu của chủ sở hữu doanh nghiệp do các chủ sở hữu doanh nghiệp đóng góp và giữ lại phần lợi nhuận chưa phân phối.
Đây là nguồn vốn có tính an toàn do doanh nghiệp không phải cam kết thanh toán hay trả lãi. Vốn chủ sở hữu bao gồm: + Vốn góp ban đầu: là nguồn vốn hình thành ban đầu do các chủ sở hữu đóng góp tùy vào hình thức doanh nghiệp + Lợi nhuận để lại: là phần lợi nhuận ròng còn lại sau khi đã phân bổ hết cho các khoản cần thiết. Điều kiện để có lợi nhuận để lại là doanh nghiệp phải hoạt động có hiệu quả và có lợi nhuận. + Chênh lệch đánh giá lại tài sản: Là phần chênh lệch giữa giá trị đánh giá lại với giá trị còn lại của tài sản ghi trên sổ sách kế toán.
Tài sản được đánh giá lại chủ yếu là tài sản cố định, bất động sản đầu tư, các khoản đầu tư dài hạn… + Các quỹ của doanh nghiệp: Là các quỹ như quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng tài chính, quỹ dự trữ, quỹ khen thưởng phúc lợi… Các quỹ được lập phụ thuộc vào đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp do Hội đồng quản trị, giám đốc doanh nghiệp quyết định. Nguồn hình thành các quỹ này là lợi nhuận sau thuế, tỷ lệ trích lập và sử dụng các quỹ theo quy định của pháp luật đối với từng doanh nghiệp. - Nợ phải trả: là số vốn doanh nghiệp được sử dụng tạm thời trong một thời gian nhất định bao gồm những khoản vốn phát sinh một cách tự động và các khoản nợ phát sinh trong quá trình kinh doanh mà doanh nghiệp có trách nhiệm thanh toán cho các tác nhân kinh tế. Nợ phải trả bao gồm: + Vay ngân hàng: là các khoản vay của doanh nghiệp tại các tổ chức tín dụng, ngân hàng.
Đây là nguồn vốn nợ phổ biến để bổ sung vốn cho các 12 Luan van doanh nghiệp.Tuy nhiên trong những năm gần đây khi các ngân hàng siết chặt tín dụng thì việc vay vốn trở nên khó khăn hơn. + Tín dụng thương mại: là nguồn vốn mà trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp chiếm dụng của người bán hay là khoản tín dụng thương mại người bán cấp cho doanh nghiệp. Nguồn vốn này được hình thành thông qua nghiệp vụ mua trả chậm, trả góp. Tuy nhiên phần vốn này thường có giá trị không lớn và chỉ chiếm dụng được trong thời gian ngắn.
+ Phát hành trái phiếu: Trái phiếu là một chứng nhận nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp phát hành phải trả cho người sở hữu trái phiếu một khoản tiền cụ thể, trong một thời gian xác định và với một lợi tức quy định. + Các khoản nợ khác: các khoản nợ tổ chức tín dụng, vay cá nhân hay các khoản chiếm dụng khác như phải trả nhân viên, phải nộp ngân sách… Thông thường một công ty phải phối hợp cả 2 nguồn vốn: Vốn chủ sở hữu và nợ phải trả để đảm bảo nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty. Sự kết hợp chặt chẽ 2 nguồn này phụ thuộc vào đặc điểm của doanh nghiệp đang hoạt động cũng như quyết điịnh của người quản lý công ty trên cơ sở xem xét tình hình chung của nền kinh tế và trên tình hình thực tế tại doanh nghiệp b) Theo thời gian sử dụng Vốn kinh doanh được phân làm 2 loại: vốn ngắn hạn, vốn dài hạn - Vốn ngắn hạn: Để tiến hành sản xuất kinh doanh ngoài các tư liệu lao động, các công ty còn cần có các đối tượng lao động. Khác với các tư liệu lao động, các đối tượng lao động( nguyên vật liệu, bán thành phẩm…) chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất và không giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu, giá tri của nó được dịch chuyển toàn bộ, một lần vào giá trị sản phẩm.
Những đối tượng lao động nói trên nếu xét về hình thái hiện vật được gọi là các tài sản ngắn hạn sản xuất và tài sản ngắn hạn lưu thông các công ty phải bỏ ra một số vốn đầu tư ban đầu nhất định 13 Luan van Như vậy, vốn ngắn hạn của công ty là số vốn tiền tệ ứng trước để đầu tư, mua sắm các tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp Vốn ngắn hạn bao gồm: + Nợ ngắn hạn: Các khoản vay ngân hàng, các khoản nợ ngắn hạn khác… + Các khoản chiếm dụng: Đây còn gọi là các khoản chiếm dụng đương nhiên của doanh nghiệp vì công ty được sử dụng vốn của các chủ thể khác mà không phải trả chi phí sử dụng vốn - Vốn dài hạn Để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh các công ty phải có các yếu tố: sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động Khác với các đối tượng lao động ( nguyên vật liệu, bán thành phẩm…) các tư liệu lao động ( máy móc thiết bị, nhà xưởng, phương tiện vận tải…) là những phương tiện vật chất mà con người sử dụng để tác động vào đối tượng lao động, biến đổi nó theo mục đích của mình Bộ phận quan trọng nhất trong các tư liệu lao động sử dụng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty là các tài sản dài hạn. Đó là những tư liệu lao động chủ yếu được sử dụng một cách trực tiếp hay gián tiếp trong quá trình sản xuất kinh doanh như máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, nhà xưởng, các công trình kiến trúc, các khoản chi phí đầu tư mua sắm các tài sản cố định vô hình… Tài sản dài hạn phản ánh tổng giá trị các khoản phải thu dài hạn, tài sản cố định, bất động sản đầu tư, đầu tư tài chính dài hạn và các tài sản dài hạn khác của công ty trong một thời kì nhất định. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, việc mua sắm, xây dựng hay lắp đặt các tài sản dài hạn công ty đều phải thanh toán, chi trả bằng tiền. Số vốn đầu tư để mua sắm, xây dựng hay lắp đặt các tài sản dài hạn hữu hình và vô hình được gọi là vốn dài hạn của công ty.