Luận án về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận án định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh của doanh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Nhà Nước Cho Doanh Nghiệp Bảo Hiểm Phi Nhân Thọ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DNBH PHI NHÂN THỌ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DNBH PHI NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DNBH PHI NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm. Hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp bảo hiểm. Theo đó, việc quản lý nhà nước cần được thực hiện một cách chặt chẽ và hiệu quả để hạn chế các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ. Chính sách bảo hiểm cần được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế của thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước có vai trò quyết định trong việc định hướng và phát triển doanh nghiệp bảo hiểm. Việc quản lý không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm mà còn đảm bảo sự ổn định của thị trường. Các quy định pháp luật cần được xây dựng và thực thi một cách nghiêm ngặt để ngăn chặn các hành vi gian lận và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Hơn nữa, việc quản lý nhà nước còn giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành bảo hiểm tại Việt Nam.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có nhiều cải cách trong chính sách bảo hiểm, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc thực thi các quy định. Các doanh nghiệp bảo hiểm thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và hỗ trợ từ cơ quan quản lý. Điều này dẫn đến tình trạng cạnh tranh không lành mạnh và ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. Hơn nữa, việc thiếu các quy định rõ ràng về quản lý tài chính cũng tạo ra rủi ro cho các doanh nghiệp bảo hiểm trong việc đảm bảo khả năng thanh toán cho người tham gia bảo hiểm.

2.1. Những hạn chế trong quản lý

Một trong những hạn chế lớn nhất trong quản lý nhà nước là sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật. Nhiều quy định còn chưa được cập nhật để phù hợp với thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp không thể hoạt động hiệu quả và gặp khó khăn trong việc cạnh tranh. Hơn nữa, việc thiếu sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý cũng tạo điều kiện cho các hành vi gian lận và không minh bạch trong hoạt động kinh doanh.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước

Để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, cần thiết phải có những giải pháp cụ thể và khả thi. Trước hết, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm cũng là rất cần thiết. Các cơ quan quản lý cần có những biện pháp cụ thể để hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng dịch vụ.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc cải cách các quy định pháp luật liên quan đến bảo hiểm phi nhân thọ, tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý. Hơn nữa, cần thiết phải xây dựng một hệ thống thông tin minh bạch để các doanh nghiệp bảo hiểm có thể dễ dàng tiếp cận và thực hiện các quy định. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp mà còn bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ giữ vị trí huyết mạch trong hệ thống tài chính quốc gia nhờ chức năng kép: vừa là tấm lá chắn phân tán rủi ro, ổn định đời sống kinh tế - xã hội, vừa là kênh huy động nguồn vốn trung và dài hạn nhàn rỗi tài trợ cho nền kinh tế. Trải qua gần 55 năm hình thành và phát triển tại Việt Nam, thị trường đã có những bước tiến vượt bậc về quy mô doanh thu và mạng lưới hoạt động. Tuy nhiên, lĩnh vực này mang tính chất kinh tế - kỹ thuật hết sức đặc thù. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm vận hành theo một "chu trình kinh doanh đảo ngược", trong đó doanh nghiệp bảo hiểm thu phí trước và thực hiện nghĩa vụ bồi thường sau khi tổn thất phát sinh. Bản chất này làm nổi bật chân lý kinh tế học: "người bán bảo hiểm là bán một lời hứa còn người mua bảo hiểm là mua một niềm tin". Do kỹ thuật trích lập dự phòng nghiệp vụ và định phí mang tính xác suất ước lượng dựa trên dữ liệu quá khứ, nếu thiếu vắng sự điều tiết chặt chẽ của Nhà nước, rủi ro mất khả năng thanh toán sẽ đe dọa nghiêm trọng quyền lợi người tham gia bảo hiểm và gây bất ổn thị trường tài chính.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng quản lý nhà nước (QLNN) đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam giai đoạn 2010–2017 vẫn mang nặng tính can thiệp hành chính, mệnh lệnh và kiểm soát định lượng cứng nhắc. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận đơn tuyến từ phía vi mô doanh nghiệp hoặc dừng lại ở việc mô tả khung pháp lý chung mà chưa xây dựng được một hệ thống tiêu chí khoa học đánh giá toàn diện công tác quản lý theo tiếp cận quản trị công hiện đại. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu then chốt:

1. RQ1: Hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc và đầu tư tài chính của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ (DNBHPNT) tại Việt Nam vận hành theo cơ chế và quy luật nào?
2. RQ2: Thực trạng công tác QLNN của Bộ Tài chính (trực tiếp là Cục Quản lý và Giám sát bảo hiểm) đối với các DNBHPNT giai đoạn 2010–2017 bộc lộ những bất cập và điểm nghẽn nào?
3. RQ3: Mức độ sai lệch (gaps) giữa kỳ vọng về tầm quan trọng và kết quả thực thi thực tế của các tiêu chí QLNN được định vị như thế nào trên ma trận đánh giá chuyên sâu?
4. RQ4: Những giải pháp đột phá nào có cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện công tác QLNN đối với DNBHPNT hướng tới năm 2030?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập tương ứng:

• H1: Hiệu lực QLNN tác động tích cực đến mức độ tuân thủ pháp luật và tính lành mạnh của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.
• H2: Hiệu quả QLNN có mối tương quan thuận chiều với khả năng tối ưu hóa chi phí quản lý và năng lực tái đầu tư vốn an toàn của các DNBHPNT.
• H3: Tính phù hợp của khung pháp lý và phương tiện công nghệ quyết định mức độ thích ứng của DNBHPNT với các cam kết hội nhập quốc tế.
• H4: Tính bền vững trong chính sách QLNN thúc đẩy sự phát triển ổn định, minh bạch và tạo công ăn việc làm lâu dài cho nền kinh tế.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết điều tiết kinh tế (Regulation Theory), Lý thuyết quản trị công mới (New Public Management - NPM) và Khung tiêu chuẩn giám sát bảo hiểm cốt lõi của Hiệp hội Quốc tế các Cơ quan Quản lý Bảo hiểm (IAIS Core Principles). Phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung vào hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc và hoạt động đầu tư tài chính trong giai đoạn 2010–2017, với tầm nhìn hoạch định chính sách đến năm 2030, sử dụng mẫu khảo sát định lượng gồm 225 chuyên gia và nhà quản lý cùng 10 phỏng vấn sâu chuyên gia đầu ngành.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về lĩnh vực kinh doanh và giám sát bảo hiểm phi nhân thọ cho thấy 3 dòng nghiên cứu chính với những đóng góp và giới hạn rõ rệt:

Thứ nhất, dòng nghiên cứu về hiệu quả kinh doanh và năng lực tài chính vi mô của doanh nghiệp bảo hiểm. Đoàn Minh Phụng và cộng sự (2015) khi phân tích 5 DNBHPNT hàng đầu Việt Nam (Bảo Việt, Bảo Minh, PVI, PTI, PJICO) giai đoạn 2012–2014 đã chỉ ra rằng các doanh nghiệp chạy theo doanh thu, cạnh tranh hạ phí phi kỹ thuật và đầu tư tài chính đơn điệu. Trịnh Chi Mai (2013) sử dụng mô hình kinh tế lượng đo lường hiệu quả đầu tư, nhấn mạnh sự liên kết giữa bộ phận định phí - đầu tư - quản trị rủi ro. Trịnh Hữu Hạnh (2012) khảo sát 28 DNBHPNT năm 2009, phát hiện nguy cơ mất khả năng thanh toán (KNTT) tại một số đơn vị do tỷ lệ nợ phí cao và đề xuất hoàn thiện phương pháp đánh giá biên KNTT. Nguyễn Thị Thu Hà (2016) tiếp cận góc độ kiểm soát nội bộ, đề xuất áp dụng mô hình "ba tầng phòng thủ" cùng các công cụ đo lường định lượng rủi ro như Giá trị chịu rủi ro (Value-at-Risk - VaR), Tự đánh giá rủi ro (KCSA) và Chỉ số rủi ro then chốt (KRI).

Thứ hai, dòng nghiên cứu về quản lý và giám sát an toàn tài chính bảo hiểm. Hoàng Trần Hậu và Nguyễn Tiến Hùng (2013), Hoàng Trần Hậu và Hoàng Mạnh Cừ (2011) tập trung phân tích nội dung kiểm tra điều kiện tài chính, trích lập dự phòng nghiệp vụ và các nguyên tắc, mô hình giám sát an toàn. Trịnh Thị Xuân Dung (2012) xây dựng hệ thống 20 chỉ tiêu phát triển thị trường nhưng giải pháp còn thiên lệch về môi trường pháp lý. Nguyễn Thanh Nga (2015) đề xuất 5 nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cơ quan giám sát giai đoạn 2008–2013.

Thứ ba, các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và sự đối chiếu học thuật:

• Wen-Yen Hsu và Pongpitch Petchsakulwong (2010) công bố trên Tạp chí Geneva về Rủi ro và Bảo hiểm (The Geneva Papers on Risk and Insurance) đã áp dụng phương pháp Phân tích bao dữ liệu (Data Envelopment Analysis - DEA) kết hợp mô hình hồi quy trên phần mềm STATA đối với thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Thái Lan (2000–2007). Nghiên cứu chứng minh tính độc lập của Hội đồng quản trị và quy mô công ty có tác động tích cực đến hiệu quả kỹ thuật và phân bổ chi phí, trong khi sở hữu cổ phần của ban kiểm toán lại mang tác động tiêu cực.
• Dennis Lebar (2012) tại Hoa Kỳ nhấn mạnh vai trò của Hiệp hội Quốc gia các Ủy viên Bảo hiểm (NAIC) trong việc chuyển đổi mô hình luật đầu tư từ kiểm soát danh mục cứng nhắc sang phân tích quản trị rủi ro nội bộ sau khủng hoảng tài chính 2008.
• Mladenka Balaban khi nghiên cứu thị trường bảo hiểm Serbia đã chỉ ra sự thất bại trong việc cân đối kỳ hạn tài sản - nợ (Asset-Liability Management - ALM) và phân tích sâu sắc Khung pháp lý Solvency II của Liên minh Châu Âu: "Toàn bộ tài sản, đặc biệt là tài sản phục vụ bảo hiểm SCR và MCR phải được đầu tư theo cách đảm bảo an toàn, chất lượng, tính thanh khoản và lợi nhuận của toàn bộ danh mục đầu tư" (Chỉ thị Solvency II, Điều 132).
• Phạm Khắc Dũng (2007) tại Đại học East Anglia (Vương quốc Anh) đã sử dụng phương pháp tham số SFA và phi tham số Malmquist DEA trên dữ liệu 1998–2004, chứng minh mức hiệu quả kỹ thuật bình quân của bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam dao động từ 64% đến 80%, khẳng định tác động mạnh mẽ của chính sách cải cách quản lý tài chính đến năng suất ngành.

Trong y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật sâu sắc giữa hai trường phái: một bên ủng hộ việc siết chặt kiểm soát định lượng hành chính bằng trần danh mục đầu tư và phê duyệt biểu phí cứng nhắc; bên kia ủng hộ việc trao quyền tự chủ kinh doanh kết hợp giám sát an toàn dựa trên rủi ro (Risk-Based Capital - RBC). Tại Việt Nam, sự mâu thuẫn này thể hiện rõ giữa quan điểm cơ quan quản lý (Bộ Tài chính cần quy định chi tiết từng danh mục đầu tư qua Thông tư 125) và góc nhìn thực tiễn từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam về sự chồng chéo, triệt tiêu động lực linh hoạt vốn của doanh nghiệp. Luận án định vị chính xác khoảng trống này bằng cách chuyển đổi hệ hình tiếp cận: chuyển từ tư duy quản lý hành chính mệnh lệnh sang tư duy "QLNN là cung ứng dịch vụ công", sử dụng ma trận khoảng cách Tầm quan trọng - Mức độ thực hiện (IPA-Kano) để lượng hóa sự hài lòng và đánh giá tính tối ưu của chính sách.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết điều tiết kinh tế (Regulation Theory) của Stigler (1971) và Pigou (1932) trong bối cảnh thị trường tài chính phi ngân hàng ở nền kinh tế mới nổi. Đóng góp lý thuyết mang tính đột phá thể hiện ở sự tái định nghĩa hoạt động QLNN đối với kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ theo quan điểm của Lý thuyết Quản trị công mới (NPM). Luận án xác lập rằng: QLNN không thuần túy là việc áp đặt các rào cản hành chính để kiểm soát, mà là một quy trình cung ứng dịch vụ công đa chiều (ban hành thể chế, kiến tạo sân chơi bình đẳng, giám sát an toàn và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng).

Hệ thống luận điểm lý thuyết (Theoretical Propositions) được phát triển:

• Proposition 1 (Tính hiệu lực): Hiệu lực quản lý tỷ lệ thuận với tính minh bạch của quy trình giám sát và mức độ nghiêm minh của chế tài xử phạt hành vi trục lợi bảo hiểm, cạnh tranh hạ phí.
• Proposition 2 (Tính hiệu quả): Hiệu quả quản lý đạt tối ưu khi tối thiểu hóa chi phí tuân thủ của doanh nghiệp đồng thời tối đa hóa tỷ lệ nguồn vốn nhàn rỗi được luân chuyển an toàn vào nền kinh tế.
• Proposition 3 (Tính phù hợp): Tính phù hợp đòi hỏi sự tương thích tuyệt đối giữa hệ thống định mức an toàn tài chính nội địa với các nguyên tắc giám sát cốt lõi IAIS và thông lệ Solvency II.
• Proposition 4 (Tính bền vững): Tính bền vững phụ thuộc vào năng lực dự báo biến động rủi ro hệ thống và mức độ hoàn thiện của cơ sở dữ liệu dùng chung toàn thị trường.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự hợp nhất giữa 3 trụ cột lý thuyết: Khung tiêu chí quản lý công của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) kế thừa từ Đào Anh Tuấn (2012) và Nguyễn Anh Tú (2015), Chuẩn mực an toàn vốn Solvency II, và Mô hình đánh giá tích hợp Kano - IPA (Martilla & James, 1977).

Khung phân tích thiết lập 24 chỉ tiêu định lượng chia thành 4 trục tiêu chí cốt lõi:

1. Trục Tính hiệu lực (7 chỉ tiêu): Xác định đúng mục tiêu quản lý; Ban hành chính sách kịp thời; Mức độ chấp hành của DNBH; Quy trình kiểm tra, giám sát rõ ràng; Tính răn đe của xử lý vi phạm; Năng lực kiểm soát trục lợi; Thực thi cam kết chi trả bồi thường.
2. Trục Tính hiệu quả (6 chỉ tiêu): Phản ứng kịp thời trước sự vụ bất thường; Tối ưu hóa chi phí bộ máy QLNN; Mức độ đầu tư trở lại nền kinh tế; Đảm bảo số lượng và chất lượng nhân lực quản lý; Mức độ hài lòng của DNBH; Mức độ hài lòng và bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm.
3. Trục Tính phù hợp (5 chỉ tiêu): Phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội; Tính khả thi của chính sách; Mức độ can thiệp hành chính hợp lý; Ứng dụng hạ tầng công nghệ thông tin; Tương thích với thông lệ quốc tế (IAIS).
4. Trục Tính bền vững (6 chỉ tiêu): Tính ổn định và tầm nhìn chính sách dài hạn; Môi trường cạnh tranh lành mạnh, chống bán phá giá; Cơ chế tháo gỡ rào cản kinh doanh; Năng lực dự báo thị trường bảo hiểm; Mức độ lan tỏa sản phẩm an sinh; Đóng góp tạo việc làm bền vững.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích áp dụng cho các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đang hoạt động hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam, tập trung vào hai phân hệ cốt lõi là nghiệp vụ bảo hiểm gốc và hoạt động đầu tư tài chính.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường triết học thực chứng kết hợp hiện thực phản biện (Critical Realism), vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các mối quan hệ kinh tế vận động trong thực tiễn. Nghiên cứu triển khai thiết kế hỗn hợp tuần tự khám phá (Exploratory Sequential Mixed-Methods Design) nhằm kết hợp ưu thế đào sâu bản chất của nghiên cứu định tính với tính khái quát hóa cao của nghiên cứu định lượng. Thiết kế phân tích đa cấp độ (multi-level design) xem xét đồng thời cấp độ vĩ mô (Bộ Tài chính, Cục Quản lý và Giám sát bảo hiểm) và cấp độ vi mô (20 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đại diện cho các nhóm quy mô vốn khác nhau).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa qua các bước chặt chẽ:

1. Nghiên cứu định tính sơ bộ: Tiến hành phỏng vấn sâu (in-depth interview) với cỡ mẫu có chủ đích $n = 10$ chuyên gia đầu ngành, bao gồm: 3 cán bộ QLNN trực tiếp tại Cục Quản lý và Giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), 1 lãnh đạo cấp cao Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, 3 nhà quản trị điều hành tại 3 DNBHPNT hàng đầu, và 3 nhà khoa học/chuyên gia nghiên cứu tài chính - bảo hiểm tại các viện, trường đại học. Phỏng vấn thực hiện qua quy trình 3 bước (Chuẩn bị - Phỏng vấn ghi âm - Gỡ băng biên dịch) và đạt điểm bão hòa thông tin (theoretical saturation). Toàn bộ biên bản được gửi lại đáp viên để kiểm tra tính xác thực (member checking).
2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ (Pilot test): Khảo sát thử nghiệm mẫu thuận tiện $n = 30$ cán bộ quản lý và chuyên gia tại Hà Nội vào tháng 2/2018 nhằm đánh giá độ rõ ràng của các thang đo, câu từ trong phiếu khảo sát trước khi phát hành chính thức.
3. Nghiên cứu định lượng chính thức: Áp dụng công thức xác định cỡ mẫu tối thiểu theo Nguyễn Văn Thắng (2015): $$\text{Kích thước mẫu tối thiểu} \ge n \times 5 + 50$$ Với số biến quan sát trong bảng hỏi, quy mô mẫu yêu cầu tối thiểu là 170. Luận án đã phát đi 250 phiếu khảo sát. Sau quá trình rà soát và làm sạch dữ liệu, loại bỏ 25 phiếu lỗi/thiếu thông tin, mẫu dữ liệu chính thức đạt $N = 225$ quan sát hợp lệ (đạt tỷ lệ phản hồi hữu dụng 90%), gồm: 15 cán bộ QLNN thuộc Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm, 200 cán bộ chuyên môn từ 20 DNBHPNT (bao gồm cả khối doanh nghiệp quy mô lớn như Bảo Việt, Bảo Minh, PVI và các doanh nghiệp vừa/nhỏ), cùng 10 chuyên gia nghiên cứu độc lập.
4. Kiểm định độ tin cậy và giá trị: Toàn bộ thang đo 24 biến quan sát được kiểm tra tính nhất quán nội tại bằng hệ số Cronbach's Alpha trên phần mềm SPSS 20.0, đảm bảo độ tin cậy vượt ngưỡng chuẩn ($\alpha > 0.70$).

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được xử lý thống kê mô tả (Mean, Standard Deviation) và đưa vào Mô hình phân tích Tầm quan trọng - Mức độ thực hiện (IPA - Importance Performance Analysis) theo ma trận 4 góc phần tư:

• Góc phần tư I (Tập trung phát triển - Concentrate here): Mức độ quan trọng cao nhưng mức độ thực hiện thấp $\rightarrow$ Vấn đề bức thiết cần ưu tiên nguồn lực cải thiện ngay.
• Góc phần tư II (Tiếp tục duy trì - Keep up good work): Mức độ quan trọng cao và mức độ thực hiện tốt $\rightarrow$ Lợi thế chiến lược cần tiếp tục phát huy.
• Góc phần tư III (Hạn chế đầu tư - Low priority): Cả mức độ quan trọng và mức độ thực hiện đều thấp $\rightarrow$ Không cần ưu tiên phân bổ nguồn lực.
• Góc phần tư IV (Không đầu tư quá mức - Possible overkill): Mức độ quan trọng thấp nhưng mức độ thực hiện lại quá cao $\rightarrow$ Lãng phí nguồn lực, cần tái phân bổ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực chứng trên tập dữ liệu $N = 225$ và kết quả phỏng vấn sâu $n = 10$ mang lại 4 phát hiện mang tính bước ngoặt:

1. Sự tập trung nghiêm trọng của các điểm nghẽn tại Vùng I (Concentrate Here): Các tiêu chí về "Chế tài xử lý vi phạm có tính răn đe", "Kiểm soát cạnh tranh không lành mạnh (hạ phí bảo hiểm, chi hoa hồng vượt quy chuẩn)" và "Quy trình thanh tra, giám sát từ xa dựa trên cơ sở dữ liệu tập trung" có điểm số Tầm quan trọng (Importance) rất cao ($Mean > 4.40/5.00$) nhưng Mức độ thực hiện (Performance) lại rơi vào nhóm thấp nhất ($Mean < 2.85/5.00$). Điều này chứng minh hiệu lực cưỡng chế thực thi pháp luật của cơ quan quản lý chưa tương xứng với sự mở rộng của thị trường.
2. Khủng hoảng cơ cấu đầu tư và sự mất cân đối tài sản - công nợ (ALM): Tương tự như cảnh báo của Mladenka Balaban tại thị trường Serbia, các DNBHPNT tại Việt Nam giai đoạn 2010–2017 duy trì danh mục đầu tư tài chính hết sức nghèo nàn và tiềm ẩn rủi ro thanh khoản. Phần lớn nguồn vốn nhàn rỗi trích từ dự phòng nghiệp vụ được đem gửi tiết kiệm ngắn hạn tại ngân hàng hoặc đầu tư bất động sản, chứng khoán vượt định mức an toàn, vi phạm nguyên tắc quản lý rủi ro tập trung.
3. Mâu thuẫn giữa kiểm soát can thiệp hành chính và tính tự chủ thị trường: Kết quả kiểm định IPA chỉ ra sự chênh lệch lớn (I-P gaps) tại tiêu chí "Mức độ can thiệp hợp lý vào hoạt động kinh doanh". Cơ quan quản lý can thiệp quá sâu vào việc phê duyệt biểu phí chi tiết đối với từng sản phẩm tự nguyện, làm giảm tính sáng tạo và khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp trước các rủi ro mới nổi.
4. Nghịch lý quy mô và năng lực tài chính: Kế thừa phát hiện của Trịnh Hữu Hạnh (2012) về thị trường năm 2009 khi các doanh nghiệp như Viễn Đông và PJICO đối mặt nguy cơ suy giảm biên KNTT, kết quả khảo sát giai đoạn 2010–2017 khẳng định sự phân hóa sâu sắc: các DNBH có quy mô vốn lớn vượt trội về năng lực hấp thụ rủi ro, trong khi các doanh nghiệp nhỏ có xu hướng chấp nhận rủi ro dưới chuẩn để giành thị phần.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Luận án đặt nền móng lý thuyết vững chắc cho việc chuyển dịch từ mô hình giám sát tuân thủ theo định mức số lượng (Compliance-based / Solvency I) sang mô hình giám sát thận trọng dựa trên rủi ro (Risk-based supervision / Solvency II) kết hợp đánh giá chất lượng dịch vụ công của Nhà nước.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ 24 tiêu chí đo lường tích hợp mô hình Kano - IPA có khả năng chuẩn hóa và tái lập (replication) để đánh giá năng lực QLNN cho các phân ngành tài chính khác như chứng khoán và ngân hàng.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  • Bộ Tài chính & Cục Quản lý, Giám sát bảo hiểm: Cần khẩn trương xây dựng lộ trình áp dụng mô hình vốn an toàn trên cơ sở rủi ro (RBC), xóa bỏ các quy định phê duyệt định phí can thiệp trực tiếp; thiết lập cổng dữ liệu tập trung toàn ngành để giám sát từ xa và ngăn chặn gian lận trục lợi bảo hiểm.
  • Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: Tái cấu trúc hệ thống quản trị rủi ro nội bộ theo mô hình "ba tuyến phòng thủ", tích hợp các công cụ định lượng hiện đại (VaR, KRI, KCSA) theo đề xuất của Nguyễn Thị Thu Hà (2016); đa dạng hóa danh mục đầu tư và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ phí bảo hiểm.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận 3 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Phương pháp chọn mẫu: Do không thể tiếp cận danh sách định danh toàn bộ nhân sự trong ngành, nghiên cứu phải sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất thuận tiện kết hợp chọn mẫu có chủ đích. Dù cỡ mẫu $N = 225$ vượt ngưỡng tối thiểu của công thức lý thuyết, tính đại diện tuyệt đối cho toàn bộ thị trường vẫn là một giới hạn nhất định.
2. Phạm vi nội dung: Luận án tập trung chuyên sâu vào bảo hiểm gốc và đầu tư tài chính trong giai đoạn doanh nghiệp đang hoạt động, chưa bao quát mảng kinh doanh tái bảo hiểm quốc tế cũng như quy trình quản lý giải thể, phá sản DNBHPNT.
3. Độ trễ dữ liệu thực chứng: Dữ liệu khảo sát phản ánh thực trạng giai đoạn 2010–2017, do đó các biến động mới phát sinh từ chuyển đổi số và công nghệ bảo hiểm (InsurTech) chưa được lượng hóa toàn diện.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda) cần tập trung vào:

• Ứng dụng mô hình Cấu trúc tuyến tính (SEM-PLS) hoặc mô hình dữ liệu bảng ngẫu nhiên (Panel Data SFA) để lượng hóa tác động trực tiếp của các chiều kích QLNN đến chỉ số sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ kết hợp (Combined Ratio) của các doanh nghiệp.
• Mở rộng nghiên cứu tác động của rủi ro biến đổi khí hậu, tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong thẩm định bồi thường tự động đối với thể chế giám sát bảo hiểm.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu mang lại những giá trị tác động lan tỏa trên nhiều phương diện:

• Ảnh hưởng học thuật: Thiết lập khung tham chiếu tiêu chuẩn 24 tiêu chí đánh giá QLNN chuyên sâu cho ngành bảo hiểm, đóng góp nguồn tài liệu giá trị cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Tài chính - Bảo hiểm.
• Chuyển đổi ngành bảo hiểm: Định hướng các DNBHPNT nâng cao kỷ luật tài chính, từ bỏ cạnh tranh hạ phí tiêu cực, chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ và quản trị an toàn vốn.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và thực chứng phục vụ quá trình sửa đổi Luật Kinh doanh Bảo hiểm, hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật hướng tới chuẩn mực an toàn vốn Solvency II và các nguyên tắc cốt lõi IAIS đến năm 2030.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao niềm tin của người dân và cộng đồng doanh nghiệp vào định chế bảo hiểm, bảo vệ vững chắc quyền lợi người tham gia bảo hiểm, ổn định an sinh xã hội.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích tích hợp (Regulation Theory + Solvency II + IPA-Kano) cùng bộ thang đo 24 chỉ tiêu đã được kiểm định độ tin cậy để kế thừa và phát triển.
• Cơ quan QLNN (Bộ Tài chính, Cục Quản lý và Giám sát bảo hiểm): Sở hữu công cụ chẩn đoán thực nghiệm (I-P gaps) để xác định chính xác các điểm nghẽn thể chế cần ưu tiên nguồn lực cải cách.
• Ban điều hành các Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: Nhận diện rõ các rủi ro hệ thống trong hoạt động đầu tư và định phí, từ đó chuẩn hóa mô hình quản trị rủi ro 3 tuyến phòng thủ và nâng cao biên an toàn vốn.
• Khách hàng và Xã hội: Hưởng lợi từ một môi trường bảo hiểm minh bạch, nơi cam kết tài chính được bảo đảm an toàn tuyệt đối và quyền lợi được bảo vệ bởi một hành lang pháp lý hiện đại.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Điều tiết kinh tế (Regulation Theory) kết hợp với Lý thuyết Quản trị công mới (NPM), xác lập luận điểm coi hoạt động QLNN đối với thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là quy trình cung ứng dịch vụ công chuyên biệt, được đo lường bằng sự hài lòng và cân bằng khoảng cách I-P gaps giữa cơ quan quản lý và đối tượng chịu sự quản lý.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu thuần định tính hoặc chỉ dùng hồi quy đơn biến trước đây, luận án tiên phong ứng dụng mô hình tích hợp Kano - IPA phân loại 24 biến quan sát thành 4 góc phần tư chiến lược. Phương pháp này vượt trội hơn nghiên cứu của Trịnh Chi Mai (2013) hay Wen-Yen Hsu & Pongpitch Petchsakulwong (2010) ở chỗ không chỉ đo lường hiệu quả tĩnh mà còn nhận diện trực quan sai lệch giữa mức độ quan trọng kỳ vọng và kết quả thực thi thực tế của chính sách.

3. Phát hiện thực nghiệm nào bất ngờ nhất từ dữ liệu? Phát hiện bất ngờ nhất là tình trạng "lãng phí nguồn lực quản lý" (Possible Overkill) tại một số khâu kiểm tra thủ tục hành chính giấy tờ mang tính hình thức, trong khi các mắt xích sống còn như kiểm soát tỷ lệ nợ phí, ngăn chặn hành vi phá giá cạnh tranh và giám sát rủi ro danh mục đầu tư ALM lại rơi vào vùng "bỏ trống kiểm soát" do thiếu hệ thống dữ liệu số hóa tập trung.

4. Giao thức tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) có được đảm bảo không? Nghiên cứu cung cấp quy trình tái lập hoàn chỉnh: từ cấu trúc bảng hỏi 24 biến quan sát, thang đo Likert chuẩn hóa, công thức xác định cỡ mẫu $N \ge 5n + 50$, đến quy trình phân tích dữ liệu trên phần mềm SPSS 20.0 với các ngưỡng kiểm định Cronbach's Alpha và ma trận tọa độ IPA rõ ràng.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Chương trình nghiên cứu giai đoạn 2020–2030 tập trung vào: (i) Xây dựng mô hình định lượng an toàn vốn trên cơ sở rủi ro (RBC) phù hợp với thị trường Việt Nam; (ii) Giám sát rủi ro an ninh mạng và các sản phẩm bảo hiểm số (InsurTech); (iii) Đánh giá khả năng chống chịu của quỹ bảo hiểm trước rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu cực đoan theo chuẩn mực ESG toàn cầu.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và hoàn thiện cơ sở lý luận về bảo hiểm phi nhân thọ, khẳng định tính tất yếu khách quan của vai trò quản lý nhà nước xuất phát từ đặc thù chu trình kinh doanh đảo ngược và rủi ro bất cân xứng thông tin.
2. Thiết lập thành công khung tiêu chí khoa học gồm 24 chỉ tiêu thuộc 4 nhóm (Hiệu lực, Hiệu quả, Phù hợp, Bền vững) dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết điều tiết dịch vụ công và mô hình phân tích Kano - IPA.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng QLNN đối với DNBHPNT tại Việt Nam giai đoạn 2010–2017 thông qua mẫu khảo sát định lượng $N = 225$ và 10 phỏng vấn sâu chuyên gia, chỉ rõ các điểm nghẽn nghiêm trọng trong quản lý danh mục đầu tư và kiểm soát cạnh tranh không lành mạnh.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và lộ trình thực thi khả thi đến năm 2030, trọng tâm là chuyển đổi sang mô hình an toàn vốn Solvency II/RBC, chuẩn hóa hệ thống quản trị rủi ro 3 tuyến phòng thủ và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ giám sát.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về ứng dụng công nghệ giám sát số hóa (SupTech/RegTech) và quản trị rủi ro biến đổi khí hậu trong ngành bảo hiểm phi nhân thọ tại các nền kinh tế đang phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, các phụ lục, tài liệu tham khảo, nội dung luận án đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động kinh doanh của DNBH phi nhân thọ Chƣơng 3: Thực trạng kinh doanh và quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động kinh doanh của DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động kinh doanh của DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Nghiên cứu và phân tích chính sách kinh tế nói chung và chính sách tài chính nói riêng đƣợc cập nhật thƣờng xuyên trên các tạp chí khoa học, các thời báo của thế giới. Những giải pháp, chính sách phát triển HĐKD của các DNBH ở nhiều quốc gia đặc biệt là các quốc gia đang phát triển cũng đƣợc đề cập. Hoạt động kinh doanh của các DNBH phi nhân thọ và QLNN đối với HĐKD của DNBH phi nhân thọ Việt Nam đã đƣợc nghiên cứu và giảng dạy ở bậc đại học và sau đại học nƣớc ta thuộc các lĩnh vực kinh tế tài chính. Bên cạnh đó cũng đã có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học về HĐKD của DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam trong các giai đoạn trƣớc.

Có thể chia các nghiên cứu thành một số khía cạnh nhƣ sau: 1.1 Các nghiên cứu về doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ - Đề tài nghiên cứu khoa học: “Hiệu quả kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ của các doanh nghiệp bảo hiểm tốp đầu Việt Nam” của tác giả Đoàn Minh Phụng và các cộng sự năm 2015 đã khái quát hoá vấn đề hiệu quả kinh doanh bảo hiểm từ quan niệm đến hệ thống các chỉ tiêu đánh giá. Đề tài đã có những nghiên cứu toàn diện tác động của các nhân tố khách quan và chủ quan tới hiệu quả kinh doanh bảo hiểm của DNBH phi nhân thọ. Bằng việc phân tích những cơ hội và thách thức của ngành bảo hiểm Việt Nam trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, đề tài đã khẳng định việc gia tăng hiệu quả kinh doanh là con đƣờng duy nhất cho sự phát triển bền vững của DNBH ở Việt Nam. Qua nghiên cứu các dữ liệu thứ cấp cho thấy một bức tranh toàn cảnh về cấu trúc doanh thu, bồi thƣờng theo 7 nhóm nghiệp vụ của 5 DNBH phi nhân thọ tốp đầu tại Việt Nam là Bảo Việt, Bảo Minh, PVI, PTI, Pjico.

Nghiên cứu cũng phân tích tổng hợp hiệu quả kinh doanh của 5 DNBH này trong 3 năm từ 2012 đến 2014 và rút ra những đánh giá và kết luận đáng chú ý: (1) kết quả khai thác của các DNBH tốp đầu chƣa tƣơng xứng với năng lực hiện có của thị trƣờng; (2) Các DNBH còn chạy theo doanh thu, xem nhẹ việc đánh giá rủi ro, cạnh tranh không lành mạnh; (3) Hoạt động đầu tƣ chƣa chuyên nghiệp, danh mục đầu tƣ đơn điệu, hiệu quả thấp. Kết quả nghiên cứu thực tiễn là căn cứ để đề tài xác định các quan điểm và định hƣớng cho việc nâng cao hiệu quả HĐKD của DNBH phi nhân thọ ở nƣớc ta nhƣ sau: (1) Nâng cao hiệu quả hoạt động khai thác bảo hiểm trong tất cả các nhóm nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ; (2) Đẩy mạnh công tác chống trục lợi bảo hiểm; (3) Tiết kiệm chi phí hoạt động; (4) Phát triển hoạt động đầu tƣ tài chính; (5) Xây dựng nguồn nhân lực chất lƣợng cao; (6) Xã hội hoá công tác đề phòng và hạn chế tổn thất. 6 Bên cạnh những giải pháp đƣợc xây dựng đứng dƣới góc độ là DNBH phi nhân thọ thì đề tài còn đề xuất, kiến nghị với nhà nƣớc nhằm khắc phục những khiếm khuyến hiện có của môi trƣờng kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ. - Luận án tiến sĩ “Hiệu quả hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam” của tác giả Trịnh Chi Mai năm 2013 đã chỉ ra mối liên hệ giữa các nguyên tắc trong hoạt động đầu tƣ và việc đánh giá hiệu quả hoạt động đầu tƣ của các DNBH phi nhân thọ.

Đồng thời xây dựng phƣơng pháp xác định vốn chủ sở hữu tối thiểu của DNBH phi nhân thọ để đảm bảo cho hoạt động đầu tƣ đạt đƣợc hiệu quả theo hệ thống đánh giá trên. Tuy nhiên, khi đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động đầu tƣ của các DNBH phi nhân thọ thì tác giả lại không sử dụng phƣơng pháp trên mà dùng mô hình kinh tế lƣợng để đo lƣờng mức độ tác động của các nhân tố môi trƣờng đến hiệu quả đầu tƣ. Bằng việc phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động đầu tƣ của các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam, luận án đã trình bày một bức tranh tổng thể về tổng số vốn đầu tƣ, cơ cấu danh mục đầu tƣ, rủi ro đầu tƣ, khả năng sinh lời từ hoat động đầu tƣ từ năm 2007 đến năm 2010. Từ đó, tác giả đã đánh giá những kết quả và hạn chế của hoạt động đầu tƣ để đƣa ra các nhóm giải pháp phát triển hoạt động đầu tƣ của các DNBH theo hƣớng để các DNBH là các nhà đầu tƣ tạo ra cơ cấu đầu tƣ hiệu quả, đồng thời mở rộng việc huy động vốn và đầu tƣ ra thị trƣờng quốc tế.

Các giải pháp đƣa ra bao gồm nhóm giải pháp vi mô và nhóm giải pháp vĩ mô. Nhóm giải pháp vi mô bao gồm (1) phát triển nguồn vốn đầu tƣ; (2) nâng cao khả năng tài chính; (3) Tăng cƣờng hợp tác trong lĩnh vực bảo hiểm; (4) Đa dạng hoá danh mục đầu tƣ; (5) nâng cao năng lực phân tích đầu tƣ; (6) Chú trọng công tác xây dựng danh mục đầu tƣ; (7) phát triển hoạt động cho thuê tài chính; (8) nâng cao nghiệp vụ quản trị rủi ro trong đầu tƣ. Nhóm giải pháp vĩ mô gồm có: (1) Hoàn thiện cơ chế chính sách; (2) Nâng cao vai trò quản lý của NN; (3) Xây dựng cơ cấu đầu tƣ phù hợp. Bên cạnh những giải pháp đƣợc đƣa ra, luận án cũng đề xuất lộ trình thực hiện các giải pháp nhƣ: phải quy định mức vốn chủ sở hữu tối thiểu; khuyến khích các DNBH thực hiện hoạt động cho thuê tài chính; phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ.

Đặc biệt nhấn mạnh hai đề xuất của luận án về tăng cƣờng sự liên kết giữa các bộ phận định phí - đầu tƣ - quản trị rủi ro và mở rộng danh mục đầu tƣ. - Luận án tiến sĩ: “Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Thu Hà năm 2016 là một đề tài thể hiện tính cấp thiết trong điều kiện các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam cần phải có những thay đổi, đột phá không chỉ trong HĐKD mà cả vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ. Luận án đã hệ thống hoá cơ sở lí luận về hệ thống kiểm soát nội bộ trong DNBH phi nhân thọ bao gồm khái niệm, sự cần thiết của hệ thống kiểm soát nội bộ; thành phần và thủ tục kiểm soát nội bộ cũng nhƣ kinh nghiệm tổ chức hệ thống kiểm soát nội bộ tại một số TTBH trên thế giới nhƣ Trung Quốc, Nhật Bản, châu Âu để tìm ra bài học cho Việt Nam. Hệ thống kiểm soát nội bộ của các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam đƣợc tiếp cận trên 5 thành phần: (1) môi trƣờng kiểm soát; (2) đánh giá rủi ro; (3) hoạt 7 động kiểm soát; (4) thông tin và truyền thông; (5) hoạt động giám sát.

Bằng việc phát phiếu điều tra, phỏng vấn kết hợp với kết quả thanh tra, kiểm tra của Cục quản lý và giám sát bảo hiểm, tác giả đánh giá những kết quả đạt đƣợc cũng nhƣ hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế trong quá trình xây dựng và tổ chức hệ thống kiểm soát nộ bộ trong các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam theo 5 thành phần trên. Luận án đã đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các DNBH phi nhân thọ ở Việt Nam. Một trong những giải pháp đƣợc đánh giá cao của luận án là xây dựng khung quản trị rủi ro toàn tiện nhằm đánh giá rủi ro trong DNBH phi nhân thọ. Khung quản trị rủi ro toàn diện bao gồm: (1) Xây dựng chính sách rủi ro một cách rõ ràng; (2) Xác định các rủi ro cơ bản mà DNBH phi nhân thọ sẽ phải đối mặt; (3) Quy trình phân chia trách nhiệm các cấp trong DNBH phi nhân thọ.

Tác giả đề xuất áp dụng mô hình quản trị rủi ro “ba tầng phòng thủ”: Các bộ phận kinh doanh; quản lý rủi ro; kiểm toán nội bộ nhằm thu hút tất cả các bộ phận trong DNBH vào hệ thống kiểm soát nội bộ. Bên cạnh đó, luận án cũng đề xuất áp dụng các công cụ quản lý rủi ro hiện đại nhƣ công cụ tự đánh giá rủi ro KCSA và công cụ Var. KCSA giúp DN nhận biết sớm các rủi ro chƣa đƣợc nhận dạng và không đƣợc chấp nhận, xây dựng các biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn đối với những rủi ro không đƣợc chấp nhận. KRI là công cụ định lƣợng dùng để kiểm tra, đánh giá mức độ rủi ro của quy trình hoạt động nhằm phát hiện và cảnh báo sớm những thay đổi trong phạm vi kiểm soát giúp việc kiểm soát đƣợc tập trung.

Var là công cụ dùng để đo lƣợng tổn thất, đánh giá rủi ro bằng cách sử dụng mô hình thống kê và mô phỏng nhằm nắm bắt sự thay đổi giá trị tài sản trong doanh mục đầu tƣ của DNBH. Mô hình Var giúp doanh nghiệp có thể phân bổ các nguồn lực để đảm bảo lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Những mô hình trong giải pháp này nếu đƣợc tích hợp trong quy trình HĐKD sẽ tăng cƣờng hoạt động kiểm soát rủi ro của DNBH phi nhân thọ và góp phần lành mạnh hoá TTBH. - Bài viết “The Impact of Corporate Governance on the Efficiency Performance of the Thai Non-Life Insurance Industry” của tác giả Wen-Yen Hsu và Pongpitch Petchsakulwong trên tạp chí Geneva về rủi ro và bảo hiểm năm 2010 là một nghiên cứu đặc biệt về bảo hiểm ở Châu Á, xem xét mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và hiệu quả HĐKD của các DNBH phi nhân thọ ở Thái Lan trong giai đoạn 2000 đến 2007.