CHƯƠNG 1 KHUNG LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BẢO HIỂM HƯU TRÍ 1. Những vấn đề cơ bản về Dịch vụ bảo hiểm hưu trí 1. Khái niệm Dịch vụ bảo hiểm hưu trí Dịch vụ bảo hiểm hưu trí là một dịch vụ bảo hiểm nhân thọ, có một số khái niệm về Dịch vụ bảo hiểm hưu trí đứng ở một số góc độ được Phùng Đắc Lộc (2017) chỉ ra, tác giả tổng hợp lại như sau: Trên phương diện bảo hiểm: “Bảo hiểm hưu trí là loại bảo hiểm thực hiện các cam kết của người được bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm liên quan đến sự sống hoặc cái chế của người được bảo hiểm hoặc cho chính người tham gia bảo hiểm, trong đó người bảo hiểm (Doanh nghiệp bảo hiểm) cam kết trả cho người hưởng thụ quyền lợi bảo hiểm (người được bảo hiểm hoặc người tham gia bảo hiểm) một số tiền nhất định mà hai bên đã thỏa thuận trước các rủi ro thiên tai, tai nạn, ốm đau, thương tật bất ngờ hoặc các sự kiện được quy định trong hợp đồng bảo hiểm xảy ra theo cách thức và thời hạn chi trả đã thỏa thuận. Người tham gia bảo hiểm (người mua bảo hiểm) cam kết đóng phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn tương xứng với những rủi ro, sự kiện bảo hiểm được chấp nhận”.
Trên phạm vi pháp lý: “Bảo hiểm hưu trí bao gồm các hợp đồng được ký kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm. Theo đó để được nhận được phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm theo đúng quy định trong hợp đồng bảo hiểm, người bảo hiểm phải cam kết chi trả cho một hoặc nhiều người hưởng thụ quyền lợi bảo hiểm một hoặc một số khoản tiền nhất định liên quan đến sự sống hoặc cái chết của người được bảo hiểm khi xảy ra các rủi ro và sự kiện được bảo hiểm”. Theo quy định của pháp luật: “Bảo hiểm hưu trí là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết, nhằm cung cấp thu nhập bổ sung cho người được bảo hiểm khi hết tuổi lao động”. Trên cơ sở những quan điểm khác nhau về Bảo hiểm hưu trí, tóm lại có thể hiểu: Bảo hiểm hưu trí là một Dịch vụ bảo hiểm nhân thọ nhằm cung cấp cho khách 11 hàng những giá trị bảo vệ rủi ro (bao gồm tính mạng, sức khỏe …) và một kế hoạch tiết kiệm đầu tư tài chính phù hợp đảm bảo thu nhập cho cuộc sống khách hàng khi đến tuổi về hưu.
Đặc điểm của Dịch vụ bảo hiểm hưu trí Bảo hiểm hưu trí là một trong sáu nghiệp vụ bảo hiểm nhân thọ, vì vậy Bảo hiểm hưu trí mang đầy đủ những đặc điểm của một sản phẩm bảo hiểm nhân thọ nói chung, những đặc điểm này đã được Phùng Đắc Lộc (2017) chỉ ra, tác giả tổng hợp lại như sau: - Thứ nhất, “Bảo hiểm hưu trí vừa bảo vệ quyền lợi khách hàng trước các rủi ro thiên tai, tai nạn bất ngờ, ốm đau, bệnh tật, tử vong (bao gồm cả người tham gia và người được bảo hiểm) vừa mang tính tích lũy tiết kiệm”. Khi khách hàng đóng phí bảo hiểm hưu trí, số phí này như một khoản tiết kiệm được đưa vào các quỹ hưu trí tự nguyện, đồng thời hàng năm sẽ có thêm các khoản lãi từ việc đầu tư quỹ giúp số tiền tiết kiệm của khách hàng được gia tăng. Trong trường hợp khách hàng gặp rủi ro sẽ được Doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường số tiền bảo hiểm rủi ro đã thỏa thuận trước trong hợp đồng bảo hiểm, bù đắp một phần mất mát cho những sự không may trong cuộc sống. - Thứ hai, “Bảo hiểm hưu trí có số tiền bảo hiểm không giới hạn.
Tính mạng, sức khỏe con người là vô giá, bảo hiểm hưu trí bảo vệ cho rủi ro liên quan đến tính mạng sức khỏe con người nên không có thể đo đếm bằng tiền. Số tiền được bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm thỏa thuận ở một mức nhất định sao cho phù hợp với nguồn tài chính không thể định trước để điều trị các rủi ro tai nạn, hoặc nguồn tài chính không thể định trước để thực hiện các công việc dở dang thuộc trách nhiệm của người quá cố được bảo hiểm”. Số tiền bảo hiểm là mức trách nhiệm Doanh nghiệp bảo hiểm phải trả cho khách hàng, mỗi một khách hàng được lựa chọn số tiền bảo hiểm tương ứng với nhu cầu bảo vệ bản thân và phải có nghĩa vụ đóng phí bảo hiểm rủi ro tương ứng. Khách hàng có thể ký kết một hợp đồng bảo hiểm hưu trí với số tiền bảo hiểm 100 triệu đồng, nhưng số tiền bảo hiểm cũng có thể tăng lên 500 triệu đồng nếu khách hàng có nhu cầu.
Bên cạnh đó, mỗi một khách hàng có thể tham gia nhiều hợp đồng, mỗi một hợp đồng bảo 12 hiểm với một số tiền bảo hiểm khách nhau tùy thuộc vào nhu cầu bảo vệ rủi ro của bản thân. - Thứ ba, “Bảo hiểm hưu trí có thời hạn được bảo hiểm dài hạn”. Các hợp đồng bảo hiểm hưu trí đều được ký kết với thời hạn hiệu lực dài tối thiểu tới khi người được bảo hiểm nghỉ hưu được tối thiểu 15 năm hoặc cho đến trọn đời. Như vậy nếu như khách hàng là nữ mua bảo hiểm hưu trí từ năm 30 tuổi thì thời hạn bảo hiểm tối thiểu là 40 năm (25 năm đến tuổi về hưu và 15 năm tối thiểu sau khi về hưu).
Khách hàng hoàn toàn có thể thỏa thuận một hợp đồng bảo hiểm hưu trí có thời gian bảo hiểm trọn đời nếu như Doanh nghiệp bảo hiểm có cung cấp sản phẩm đó. - Thứ tư, “Bảo hiểm hưu trí có tính nhạy cảm. Bảo hiểm hưu trí phụ thuộc nhiều vào hệ thống tiền tệ - tài chính – tín dụng. Khi tỷ giá tăng, lạm phát cao, đồng tiền mất giá sẽ làm khách hàng tham gia bảo hiểm lo lắng giá trị của hợp đồng bảo hiểm và sản phẩm bảo hiểm kém hấp dẫn.
Bảo hiểm hưu trí phát triển tốt khi tiền tệ ổn định. Tính nhạy cảm còn thể hiện ở việc người tham gia bảo hiểm dễ bị ảnh hưởng bởi đám đông tới hành vi mua bảo hiểm, khách hàng có thể dễ dàng tham gia cũng sẵn sàng từ bỏ doanh nghiệp bảo hiểm này để sang doanh nghiệp bảo hiểm khác theo sự lôi kéo của đại lý hoặc đám đông. Đồng thời tính nhạy cảm còn được thể hiện ở việc trục lợi bảo hiểm ngày một gia tăng. Số tiền bảo hiểm quá lớn so với mức phí đóng là động cơ để trục lợi bảo hiểm”.
Các doanh nghiệp bảo hiểm cần cố gắng giảm bớt sự nhạy cảm của bảo hiểm hưu trí, hướng tới một thị trường bảo hiểm cạnh tranh lành mạnh trong đó mỗi khách hàng hiểu rõ được quyền lợi và ý thức được trách nhiệm khi tham gia bảo hiểm. Điều này giúp bảo hiểm hưu trí phát triển một cách bền vững hơn và tạo dựng được niềm tin với khách hàng. Thứ năm, “Bảo hiểm hưu trí được nhà nước quản lý rất chặt chẽ. Cơ quan quản lý nhà nước đưa ra các rào cản kỹ thuật về điều kiện, thủ tục thành lập doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng kinh doanh; quy định các điều kiện thủ tục các doanh nghiệp bảo hiểm phải đáp ứng khi hoạt động kinh doanh bảo hiểm; quản lý chặt chẽ dòng tiền phí bảo hiểm thu được; quản lý năng lực tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm đảm bảo an toàn cho người tham gia bảo hiểm; quản lý sản phẩm bảo hiểm”.
Hiện nay bảo hiểm hưu trí được nhà nước quản lý hoạt động dựa trên hai văn bản 13 chính là Luật kinh doanh bảo hiểm và Thông tư hướng dẫn bảo hiểm hưu trí và quỹ hưu trí tự nguyện. Các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ triển khai bảo hiểm hưu trí đảm bảo tuân thủ theo các quy định của nhà nước tại hai văn bản này. Lợi ích của Dịch vụ bảo hiểm hưu trí Bảo hiểm hưu trí mang đầy đủ những lợi ích của một sản phẩm bảo hiểm nhân thọ nói chung được Phùng Đắc Lộc (2017) chỉ ra, tác giả tổng hợp lại như sau: - Thứ nhất, “Bảo hiểm hưu trí góp phần tích cực vào an sinh xã hội: khi nhiều người tham gia bảo hiểm nhân thọ thì họ được đảm bảo quyền lợi chi trả tiền bảo hiểm lúc gặp rủi ro thiên tai, tai bạn bất ngờ, ốm đau, bệnh tật, tử vong. Vì vậy quỹ bảo hiểm hưu trí được hình thành từ phí bảo hiểm do người tham gia bảo hiểm đóng góp có vai trò như một quỹ an sinh xã hội giúp cho cộng đồng người tham gia bảo hiểm có một cuộc sống được đảm bảo, bảo vệ trước những rủi ro nói trên không bị lâm vào cảnh khó khăn, túng thiếu.
Hơn nữa nếu họ không gặp rủi ro họ sẽ được hoàn trả số tiền bảo hiểm tương đương với số phí đã đóng vào cùng với bảo tức (nếu có) để tạo điều kiện cho cuộc sống của họ tốt đẹp hơn”. - Thứ hai, “Bảo hiểm hưu trí khuyến khích người dân có thu nhập biết tiết kiệm tiêu dùng cá nhân để lo cho tương lai, có trách nhiệm với bản thân và người thân và tạo ra sự an tâm về tinh thần. Số tiền tiết kiệm được dùng để tham gia bảo hiểm bảo vệ trước các rủi ro và được chi trả quyền lợi bảo hiểm khi rủi ro, sự kiện bảo hiểm xảy ra là thể hiện trách nhiệm với bản thân và người thân của mình khi họ là người được bảo hiểm. Tham gia bảo hiểm nhân thọ là tạo ra sự an tâm về tinh thần cho bản thân người mua bảo hiểm và người được bảo hiểm không phải lo lắng về mặt tài chính khi rủi ro thiên tai, tai nạn, ốm đau, bệnh tật, tử vong xảy ra”.
Bên cạnh đó số tiền tích lũy nếu như không xảy ra sự kiện bảo hiểm rủi ro sẽ trở thành nguồn cung cấp tài chính đều đặn trong tương lai, bổ sung nguồn thu nhập đảm bảo cuộc sống cho người dân khi hết độ tuổi lao động. - Thứ ba, “Bảo hiểm hưu trí là kênh hút vốn nhàn rỗi trung, dài hạn để phát triển kinh tế xã hội. Số tiền phí bảo hiểm thu được của từng người tham gia bảo hiểm sẽ được đầu tư trở lại nền kinh tế như mua trái phiếu chính phủ, tín phiếu kho 14 bạc, gửi kỳ hạn vào ngân hàng thương mại, trái phiếu chính quyền địa phương,… vừa đảm bảo tính thanh khoản, vừa đảm bảo phát sinh lời hợp lý”. - Thứ tư, ”Bảo hiểm hưu trí tạo công ăn việc làm cho nhiều người lao động và khuyến khích hỗ trợ một số ngành nghề tăng trưởng phát triển.