CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHAT TRIEN PHAT TRIEN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHONG DUNG TIEN MAT TAI NGAN HANG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Nghiên cứu và phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thương mại là một trong những đề tài được lựa chọn nhiều cho các công trình nghiên cứu song nó vẫn là một đề tài không cũ. Trong mỗi giai đoạn hoạt động khác nhau, các ngân hàng thương mại lại đưa ra những định hướng và chính sách riêng để phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng. Dưới đây là một số công trình nghiên cứu phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt ( TTKDTM) tại các ngân hàng thương mại, cu thể là: 1.
Các công trình nghién cứu trong nước: Luận văn tiến sỹ của tác giả Đặng Công Hoàn với đề tài : “ Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khu vụ dân cư ở Việt Nam” (2015- Đại học kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội).Luận văn đã phân tích rõ thực trạng và đề ra giải pháp phát triển dịch vụ TTKDTM thông qua các phương thức hiện đại, có mức độ ứng dụng công nghệ thông tin cao như: thẻ thanh toán ( thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ trả trước), DVTT điện tử (internet banking, mobile banking, ví điện tử,.) phục vu nhóm khách hàng dân cư.Luận văn nêu ra các chỉ tiêu đánh giá phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt theo 2 khía cạnh: định lượng và định tính. Nghiên cứu định tính, tác giả thực hiện các nghiên cứu tải liệu dé phan tich, tong hop so sanh,quy nap dé luận giai, danh gia kết luận về mặt lý luận và thực tiễn của hoạt động TTKDTM từ đó tim ra khoảng trống nghiên cứu dé thực hiện bé sung hoàn thiện. Nghiên cứu định lượng , luận án sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính 2 biến với cơ sở dữ liệu theo thời gian, mẫu gồm 21 quan sát tương đương với 21 năm từ năm 1994-2014 dé đánh giá về tương quan giữa tỷ lệ TTKDTM trong Tổng phương tiện thanh toán của nén kinh tế với các biến số khác ( GDP/người — GDC, Tổng thu Ngân sách nhà nước) dé trên cơ sở các giả định nhất định dé lượng hóa về sự tác động liên quan và ngưỡng tác động giữa phát triển dịch vụ TTKDTM với biến lợi ích của nền kinh tế nước ta, đi kèm với kiểm định phân phối chuẩn. Luận văn tiến sỹ của tác giả Trịnh Thanh Huyền “ Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt qua Ngân hàng thương mại ở Việt Nam” (2012 — Học viện tài chính).
Luận văn đã hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt và phát triển KDTM qua các NHTM. Luận văn cũng sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học, trong đó chủ yếu là phương pháp logic — biện chứng, phương pháp phân tích tong hợp, phương pháp so sánh. Đồng thời, luận văn cũng phân tích thực trạng công nghệ trên các phương diện: hệ thông máy chủ, máy trạm, phần mềm ứng dụng, đường truyền trong thanh toán và tốc độ thanh toán. Đây là nhân tố quan trọng cho sự phát triển một cách an toàn và hiệu quả của hoạt động thanh toán Luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền với đề tài: “ Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại cổ phan Công thương Việt Nam — chi nhánh Thanh Xuân” (2015- Dai học kinh tế - ĐHQGHN).
Luận văn đã khảo sát thực trạng phat triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của chi nhánh trên các khía cạnh: thị phần doanh số,cung cấp dịch vụ thanh toán, mạng lưới thanh toán, tài khoản thanh toán, tính đa dạng của sản phẩm, chất lượng phục vụ công tác thanh toán. Trên cơ sở định hướng phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam đến năm 2030 và của chỉ nhánh Thanh Xuân, kết hợp với những kết luận ở chương 3, tác giả đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- chi nhánh Thanh Xuân trong tương lai. Luận văn thạc sỹ của tác giả Trần Hữu Bình với đề tài: “ Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Agribank chi nhánh huyện Cao Lãnh — tỉnh Đồng Tháp” (2014 — Đại học Kinh tế Quốc dân).Luận văn đã đánh giá được những kết quả thành tựu đạt được và những mặt còn hạn chế trong thanh toán không dùng tiền mặt. Luận văn cũng đã khảo sát thực trạng phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của chi nhánh trên các khía cạnh: thị phần doanh số cung cấp dịch vụ thanh toán, mạng lưới thanh toán, tai khoản thanh toán.
Trên cơ sở đó rút ra nhận xét về những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của nó, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam — chi nhánh Thanh Xuân trong tương lai. Tác giả Lã Thị Kim Anh với luận văn thạc sỹ (2015): “ Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại Cô phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam — chi nhánh Thái Nguyên (2015- Dai học kinh tế - Dai học Quốc gia Hà Nộn).Luận văn thạc sỹ, trường Dai học kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả đã hệ thống hóa đầy đủ các công trình nghiên cứu theo 3 nhóm, luận giải được 2 vấn đề lý luận cơ bản dịch vụ TT KDTM, phát triển TTKDTM, đồng thời tác giả cũng nghiên cứu và trình bày kinh nghiệm phát triển dich vụ thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu, thách thức, cơ hội của chi nhánh ngân hang nghiên cứu đề ra chiến lược tận dụng điểm mạnh, khắc phục điểm yêu định hướng, đề xuất các giải pháp nhằm phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại Cô phan Dau tư và Phát triển Việt Nam — Chi nhánh Thái Nguyên. Cac công trình nghiên cứu nước ngoài Luận văn tiến sỹ cua Abdul Wahad Yakubu (2012): “The adoption and use of electronic payment systems in Ghana, a case of E-zwich in the sunyan municipatality.” (2012 - Kwame NKrumal university of science and technology) Nghiên cứu đã chi ra rằng hệ thống thanh toán điện tử tai Ghana: thẻ ATM, hệ thống chuyên tiền di động, ngân hàng điện tử, thé tín dung hay hệ thống thanh toán khác như Séc,ví điện tử, chuyền tiền điện tử không có sẵn để khách hàng sử dụng.
Ngoài ra, tác giả cũng chỉ ra một sé yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng hệ thong thanh toán điện tử tai Ghana như đối tượng tham gia TT KDTM còn hạn chế, thu nhập của dân cư nhìn chung còn thấp, trình độ dân trí của phần đông dân chúng chưa cao nên việc tiếp thu và sử dụng phương tiện thông tin hiện đại còn hạn chế cũng như thói quen dụng tiền mặt cua hầu hết bộ phận dân cư. Luận văn thạc sỹ cua Canan Dagdemir and Julia Sauer; “The Use of Card Payment Instruments: A Panel Data Approach” (2015 -Jénképing University, Jönköping International Business School). Nghiên cứu đã chỉ rang su tăng trưởng nhanh chóng trong việc sử dụng các công cụ thanh toán không dùng tiền mặt, cụ thé là thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng, đã trở thành một đặc điểm nỗi bật của các nền kinh tế hiện đại. Với sự quan tâm giải thích hiện tượng này và sự khác biệt về sử dụng trên các quốc gia, luận văn đã áp dụng mô hình sử dụng công cụ thanh toán dé mô tả mối quan hệ giữa các biến phụ thuộc (tổng khối lượng giao dich thẻ, giao dịch thẻ ghi nợ và giao dịch thẻ tín dụng) và năm biến độc lập dựa trên thu nhập, cơ sở hạ tang, thay thé và ảnh hưởng thể chế.
Từ đó,cung cấp thông tin chi tiết hơn về việc sử dụng các khoản thanh toán bằng thẻ và các giải thích cho sự khác biệt trong sử dụng giữa các quốc gia. Luận án cử nhân của Yancho Dimo “Non-cash payments. Role of the banking sector in non-cash payments settlement: Case of CIBANK” (2011-Tampere University of Applied Sciences). Luận văn đã cho thay rõ bản chất, vai trò, đặc điểm và tầm quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt trong đời sống kinh tế toàn cầu với sự nhấn mạnh vào thực tế Bulgaria.
Hệ thống thanh toán phù hợp với nhu cầu ngày càng tăng về hiệu suất của nó.Luận văn cũng trình bày các hình thức khác nhau của thanh toán không dùng tiền mặt cho các ngân hàng Bungari trên thị trường thanh toán điện tử. “An Appraisal of cashless Economy Policy in Development of Nigerian Economy” đã chỉ rõ các tác động của phat triển dịch vụ TTKDTM tới sự phát triển nền kinh tế là : (i) Sự 6n định của hệ thống tài chính tiền tệ, (ii) Hiệu quả về nguồn lực và giảm chi phí, (iii) Lành mạnh hóa nền kinh tế quốc gia và minh bạch nhằm phòng chống tham nhũng. Còn trong nghiên cứu của mình Group Executive GP&S, Master Card, 2011, War Against Cash-Korea Experience. Master Card Internationa đã chi ra một số lợi ích, tiềm năng mà phát triển dịch vụ TTKDTM (nhất là thẻ tin dụng) mang lại cho người dân, các ngân hàng và nhà nước.
Các tác giả cũng đã đê cập việc phát triển dịch vụ TTKDTM của Hàn Quốc đã góp phan, dẫn đến các thành tựu đạt được của Hàn quốc trong quá trình để từng bước đưa Hàn Quốc trở thành một trong những nước có nền kinh tế rất phát triển Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong những năm gần đây đã được nghiên cứu trên nhiều phạm vi, đối tượng và hướng nghiên cứu khác nhau. Các luận án, luận văn trên đã góp phan hoàn thiện lý thuyết về phát triển dich vụ thanh toán KDTM tại ngân hàng. Đồng thời các tác giả đã đi sâu phân tích đánh giá thực trạng TT KDTM tại Việt Nam nói chung và một số ngân hàng thương mại nói riêng, chỉ ra thành qua đạt được, hạn chế của dịch vụ này dé đưa ra các giải pháp phù hợp. Nhìn chung các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã công bố phản ánh khá đầy đủ về cơ sở lý luận, thực trạng hoạt động phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại một số ngân hàng, cũng như tình hình thanh toán không dùng tiền mặt của nền kinh tế.