CHƯƠNG I MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Lý luận về bán hàng: 1.1 Một số khái niệm cơ bản: - Khái niệm về bán hàng Theo “ giáo trình kế toán thương mại và dịch vụ của tác giả Th.S Nguyễn Phú Giang xuất bản năm 2006, trang 73” Nhà xuất bản Tài chính Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua. Về mặt kinh tế, bản chất của bán hàng chính là sự thay đổi hình thái giá trị của hàng hóa. Hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ, lúc này doanh nghiệp kết thúc một chu kỳ kinh doanh tức là vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp được hình thành. Về mặt tổ chức kỹ thuật, bán hàng là quá trình kinh tế bao gồm từ việc tổ chức đến việc thực hiện trao đổi mua bán hàng hóa thông qua các khâu nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật, ác hành vi mua bán cụ thể nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của doanh nghiệp, thể hiện khả năng, trình độ của doanh nghiệp trong việc thực hiện các mục tiêu của mình cũng như đáp ứng cho các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng xã hội.
- Khái niệm về doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 "Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần phát triển vốn chủ sở hữu. 7 SVTH: Nguyễn Văn Dũng - Lớp K8CK3A Khóa luận tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm Toán Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ thuần: Là chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu nộp về hàng đã tiêu thụ, thuế giá trị gia tăng của hàng đã tiêu thụ nếu doanh nghiệp nộp theo phương pháp trực tiếp). - Khái niệm các khoản giảm trừ doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14“Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: + Chiết khấu thương mại: Là khoản DN bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn.
+ Hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. + Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. - Khái niệm về giá vốn hàng bán “Theo Thông tư số 89/2002/TT-BTC ngày 09/10/2002 đoạn 2.2 “ Giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm (hoặc gồm cả chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa đã bán ra trong kỳ đối với doanh nghiệp thương mại), hoặc là cả giá thành thực tế sản phẩm hoàn thành và được xác định là tiêu thụ và các khoản đươc tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ.
8 SVTH: Nguyễn Văn Dũng - Lớp K8CK3A Khóa luận tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm Toán 1.2 Đặc điểm, yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán trong doanh nghiệp 1.1 Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong các doanh nghiệp Thương mại – sản xuất a) Phương thức bán hàng trong doanh nghiệp Thương mại – sản xuất: Trong nền kinh tế thị trường tiêu thụ hàng hóa được thực hiện theo nhiều phương thức khác nhau, theo đó hàng hóa vận động đến tận tay người tiêu dùng. Việc lựa chọn và áp dụng linh hoạt các phương thức tiêu thụ đã góp phần không nhỏ vào thực hiện kế hoạch tiêu thụ của doanh nghiệp. Hiện nay các DN thường sử dụng một số phương thức tiêu thụ sau: Phương thức bán buôn: Bán buôn hàng hóa được hiểu là hình thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục bán lại hay sử dụng vào mục đích kinh doanh. Đặc điểm của bán buôn là hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện.
Trong bán buôn thì có 2 phương thức: - Bán buôn qua kho: Là hình thức bán hàng mà hàng hóa, thành phẩm được xuất bán từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong phương thức này có 2 hình thức: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp nhận hàng. Doanh nghiệp phải xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, thì hàng hóa mới xác định là tiêu thụ.
+ Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng giao cho bên mua theo địa chỉ thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Hàng hóa chỉ xác định là tiêu thụ khi nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được 9 SVTH: Nguyễn Văn Dũng - Lớp K8CK3A Khóa luận tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm Toán hàng và chấp nhận thanh toán. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp hay bên mua chịu là do sự thỏa thuận từ trước giữa hai bên.
Nếu doanh nghiệp chịu chi phí vận chuyển, sẽ được ghi vào chi phí bán hàng. Nếu bên mua chịu chi phí vận chuyển, doanh nghiệp sẽ thu tiền của bên mua. - Bán buôn vận chuyển thẳng: Theo hình thức này hàng hóa không nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: + Bán hàng vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, hàng hóa mua về không nhập kho mà bán thẳng cho bên mua.
Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, hàng hóa không nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua bằng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến một địa điểm đã được thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
Phương thức bán lẻ: Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình lưu thông hàng hóa từ sản xuất đến tiêu dùng. Hàng hóa bán trực tiếp từ nhà kinh doanh thương mại đến tay người tiêu dùng, giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện. Hàng hóa bán lẻ thường có khối lượng nhỏ, thanh toán ngay là hình thức chủ yếu bằng tiền mặt nên ít phải lập chứng từ bán hàng.
Phương thức bán đại lý: Là phương thức mà bên chủ hàng xuất hàng giao cho bên nhận đại lý để bán. Bên đại lý sẽ đươc hưởng thù lao đại lý dưới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá. 10 SVTH: Nguyễn Văn Dũng - Lớp K8CK3A Khóa luận tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại Học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm Toán - Đơn vị giao đại lý: Khi xuất hàng cho bên nhận đại lý hàng hóa xuất ra sau khi bên nhận đại lý đã tiêu thụ thì mới ghi nhận doanh thu và giá vốn sau đó trích hoa hồng cho bên nhận đại lý theo thỏa thuận. - Đơn vị nhận làm đại lý: Khi nhận hàng của bên giao đại lý bên nhận đại lý có nghĩa vụ bán hàng.
Hàng hóa được xác định là tiêu thụ thì bên nhận đại lý gửi bảng kê bán hàng về số lượng đã tiêu thụ cho bên giao đại lý và nhận hoa hồng được hưởng theo thỏa thuận. Phương thức bán hàng trả góp: Khi giao cho người mua thì hàng hóa được coi là tiêu thụ. Người mua được trả tiền mua hàng nhiều lần. Ngoài số tiền bán hàng doanh nghiệp còn được hưởng thêm ở người mua một khoản lãi vì trả chậm.
b) Phương thức thanh toán Hiện nay các DN thường áp dụng hai phương thức thanh toán: - Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hóa bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc có thể bằng hàng hóa (nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng). Ở phương thức này sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. - Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa do đó hình thành khoản công nợ phải thu khách hàng.
Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán. Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian. c) Hình thức thanh toán + Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt 11 SVTH: Nguyễn Văn Dũng - Lớp K8CK3A Khóa luận tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.