CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NÔNG DÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HỘ NÔNG DÂN 1. Khái niệm hộ nông dân Hộ nông dân là hộ gia đình mà trong đó các thành viên có tài sản chung để tham gia hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp và cư trú trên địa bàn nông thôn. Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã.
Từ khái niệm về hộ nông dân có thể thấy: Hộ nông dân là hộ gia đình có tên trong một bảng kê khai hộ khẩu riêng, gồm có một người làm chủ hộ và có các thành viên cùng sống chung trong một hộ gia đình, sống ở khu vực nông thôn, khu vực được quản lý bởi cấp hành chánh là UBND xã. Chủ hộ là đại diện của hộ trong các giao dịch dân sự vì lợi ích chung của hộ. Cha mẹ hoặc một thành viên khác đã thành niên có thể là chủ hộ. Chủ hộ có thể ủy quyền cho thành viên khác đã thành niên làm đại diện của hộ trong quan hệ dân sự.
Giao dịch dân sự do người đại diện của hộ sản xuất xác lập, thực hiện vì lợi ích chung của hộ làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của cả hộ. Hộ chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vũ dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện nhân danh hộ sản xuất. Hộ chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản chung của hộ. Nếu tài sản chung của hộ không đủ để thực hiện nghĩa vụ chung của hộ, thì các thành viên phải chịu trách nhiệm liên đới bằng tài sản riêng của mình.
Trong điều kiện Việt Nam hiện nay, hộ nông dân được Nhà nước giao Quyền sử dụng đất lâu dài và chuyên sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp. Các thành viên trong hộ gia đình có sự gắn bó, không phân biệt về mặt tài sản, nghĩa vụ và trách nhiệm đối với sự phát triển kinh tế của hộ và có trách nhiệm với kết quả sản xuất được. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm hộ nông dân: Tại Việt Nam hiện nay, trên 70% dân số sinh sống ở nông thôn và một bộ phận nhỏ còn sản xuất mang tính chất tự cấp, tự túc.
Trong điều kiện đó, hộ nông dân là đơn vị kinh tế mà ở đó diễn ra quá trình phân công tổ chức lao động, chi phí cho sản xuất, tiêu thụ, thu nhập, phân phối và tiêu dùng. Đối tượng sản xuất hết sức phức tạp và đa dạng, chi phí sản xuất thường là thấp, vốn đầu tư có thể rải đều trong quá trình sản xuất của hộ nông dân mang tính thời vụ, cùng một lúc có thể kinh doanh sản xuất nhiều loại cây trồng, vật nuôi. Quy mô sản xuất của hộ nông dân thường nhỏ, hộ nông dân có sức lao động, có các điều kiện về đất đai, mặt nước nhưng thiếu vốn, thiếu hiểu biết về khoa học, kỹ thuật, thiếu kiến thức về thị trường nên kết quả sản xuất kinh doanh còn nhiều rủi ro. Hộ nông dân có thu nhập chủ yếu từ sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp mà các loại hình này phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên.
Thu nhập của hộ nông dân nói chung còn thấp, sản xuất mang tính nhỏ lẻ nên món vay thường nhỏ, không có tài sản đảm bảo hoặc tài sản đảm bảo là phần đất hộ đang canh tác.3 Vai trò hộ nông dân trong phát triển kinh tế: Là cầu nối trung gian để chuyển nền kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa Lịch sử phát triển sản xuất hàng hóa đã trải qua giai đoạn đầu tiên là kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa nhỏ trên quy mô hộ gia đình. Tiếp theo là giai đoạn chuyển biến từ kinh tế hàng hóa nhỏ lên kinh tế hàng hóa quy mô lớn - đó là nền kinh tế hoạt động mua bán trao đổi bằng trung gian tiền tệ. Bước chuyển biến từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa nhỏ trên quy mô hộ là một giai đoạn lịch sử để tiến lên phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn, thoát khỏi tình trạng nền kinh tế kém phát triển. Cung cấp lƣơng thực thực phẩm, nguyên liệu đầu vào tạo nên sự ổn định và đảm bảo an toàn cho sự phát triển kinh tế Cung cấp lương thực thực phẩm cho tiêu dùng, cung cấp nguyên liệu đầu vào cho các ngành công nghiệp đặc biệt đối với nước ta những nguyên liệu từ nông nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 là đầu vào quan trọng cho sự phát triển của ngành chế biến nông sản đóng góp vào phát triển của nền kinh tế.
Góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lao động, giải quyết việc làm ở nông thôn Việc làm là một trong những vấn đề cấp bách đối với toàn xã hội nói chung và đặc biệt là nông thôn hiện nay. Nước ta có trên 70% dân số sống ở nông thôn. Với một đội ngũ lao động dồi dào, lao động thủ công và lao động nông nhàn còn nhiều, việc sử dụng khai thác số lao động này là vấn đề cốt lõi cần được quan tâm giải quyết. Khả năng thích ứng với cơ chế thị trƣờng nhằm thúc đẩy sản xuất hàng hóa Ngày nay, hộ nông dân đang hoạt động theo cơ chế thị trường có sự tự do cạnh tranh trong sản xuất hàng hóa, là đơn vị kinh tế độc lập, tự chủ, các hộ nông dân phải quyết định mục tiêu sản xuất kinh doanh của mình là sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào? Bên cạnh đó, hộ nông dân cũng tiêu thụ sản phẩm, làm phát triển thị trường nội địa, đây là thị trường lớn và chủ yếu của các sản phẩm trong nước.
Việc tiêu dùng đối với hàng hóa công nghiệp, hàng hóa tiêu dùng cũng góp phần thúc đẩy sản xuất hàng hóa, đóng góp vào phát triển kinh tế. Tóm lại, hộ nông dân phát triển với tư cách là đơn vị tự chủ, trong quá trình đổi mới đã có những đóng góp to lớn vào sản xuất của nước ta, tạo ra sự tăng trưởng liên tục về lương thực và các ngành sản xuất khác trong nông nghiệp. Kinh tế hộ ở nông thôn là loại hình sản xuất có hiệu quả về kinh tế xã hội, tồn tại và phát triển lâu dài, có vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.4 Một số vấn đề về nông dân trong xây dựng nông thôn mới Nông dân là chủ thể trong xây dựng nông thôn mới Chủ thể tích cực tham gia vào quá trình xây dựng quy hoạch và thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới: Về vấn đề quy hoạch nông thôn, yêu cầu đặt ra là làm sao để bộ mặt nông thôn mới phải vừa kế thừa được truyền thống văn hóa của địa phương và xu thế phát triển văn minh của cả nước và thế giới. Đây là khâu hết sức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 quan trọng.
Vì vậy, quy hoạch nông thôn mới phải được triển khai trước một bước làm cơ sở để triển khai các nội dung khác của chương trình. Chú trọng đến các quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển sản xuất nông nghiệp và cơ sở hạ tầng thiết yếu, đáp ứng được yêu cầu quy hoạch phát triển của địa phương trên cơ sở tiềm năng lợi thế, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân. Chủ thể chủ động và sáng tạo trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn: Xây dựng cơ sở hạ tầng là khâu đột phá, dựa trên cơ sở quy hoạch làm thay đổi rõ nét diện mạo nông thôn, cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội ở địa phương. Chủ thể trực tiếp trong phát triển kinh tế và tổ chức sản xuất công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn : Một trong những nội dung chủ yếu của đề án xây dựng nông thôn mới là phát triển sản xuất, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân nhằm rút ngắn khoảng cách chất lượng cuộc sống của người dân khu vực nông thôn và đô thị.
Muốn được như vậy, khu vực nông nghiệp, nông thôn cần phát huy tiềm năng, lợi thế của mình cùng với việc áp dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, tiến tới sản xuất hàng hóa, chuyển đổi cơ cấu sản xuất cây trồng, vật nuôi. Chủ thể tích cực sáng tạo trong xây dựng và giữ gìn đời sống văn hóa - xã hội, môi trường ở nông thôn: Về văn hóa xã hội, phải chú trọng đến phát triển giáo dục, y tế, vệ sinh môi trường, cải tạo nhà ở (xóa nhà tạm), xây dựng 03 công trình vệ sinh (gồm nhà tắm, hố tiêu, chuồng trại gia súc xa nhà) ở các hộ gia đình, đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở (xây dựng thiết chế văn hóa, xây dựng nếp sống, hoạt động văn nghệ, thể thao, tổ chức lễ hội truyền thống ở địa phương…). Là nhân tố góp phần quan trọng trong việc xây dựng hệ thống chính trị - xã hội vững mạnh, bảo đảm an ninh trật tự xã hội ở cơ sở: Xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Trong điều kiện kinh tế hiện nay với nhiều khó khăn, thách thức lớn nên tổ chức Đảng phải vào cuộc mạnh mẽ với tư cách là hạt nhân lãnh đạo.
Những nội dung phương pháp xây dựng nông thôn mới được các Đảng bộ, Chi bộ thảo luận, đã có nhiều ý kiến sáng tạo, cách làm hay được vận dụng vào thực tiễn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Trong xây dựng nông thôn mới, các tổ chức chính trị - xã hội được phát huy vai trò của mình trong nhiệm vụ được phân công, tổ chức một phong trào cụ thể về vệ sinh môi trường, về an ninh trật tự, về sử dụng vốn vay, về xây dựng văn hóa. Mỗi tổ chức đoàn thể, ban ngành không chỉ lo vận động chung chung mà còn tổ chức giúp đỡ, hỗ trợ các hội viên khó khăn. Đặc biệt, xây dựng các mô hình mẫu để người dân trong nông thôn có thể học tập và làm theo.
Phát huy vai trò của nông dân trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chiến lược đang đặt ra nhiều vấn đề cần tập trung nỗ lực của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách. Đồng thời tạo ra tiền đề cho những giai đoạn tiếp theo.