CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về nghĩa trang Nghĩa trang là nơi an táng người đã khuất tập trung theo các hình thức an táng khác nhau, thuộc các đối tượng khác nhau và được quản lý, xây dựng theo quy hoạch. Nghĩa trang liệt sỹ là nơi chôn cất phần mộ đồng thời là nơi tưởng niệm, ghi công các liệt sỹ đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.
Nghĩa trang Quốc gia là nơi chôn cất phần mộ đồng thời là nơi tưởng niệm, ghi công các cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước, các danh nhân văn hóa, các nhà khoa học,. có công với đất nước. * Một số khái niệm liên quan: − Phần mộ cá nhân là nơi táng thi hài, hài cốt của một người. − Táng là thực hiện việc lưu giữ hài cốt hoặc thi hài của người đã mất.
− Các hình thức táng người đã khuất bao gồm: mai táng, hỏa táng và các hình thức táng khác. − Mai táng là thực hiện việc lưu giữ thi hài hoặc hài cốt, tro cốt của người chết ở một địa điểm dưới mặt đất. − Chôn cất một lần là hình thức mai táng thi hài vĩnh viễn. − Hung táng là hình thức mai táng thi hài trong một khoảng thời gian nhất định sau đó sẽ được cải táng.
− Cải táng là việc chuyển xương cốt từ mộ hung táng sang hình thức táng khác. − Cát táng là hình thức mai táng hài cốt sau khi cải táng hoặc lưu tro cốt sau khi hỏa táng. − Hỏa táng (bao gồm cả điện táng) là thực hiện việc thiêu thi hài hoặc hài cốt ở nhiệt độ cao. Phân loại theo công nghệ táng Nghĩa trang địa táng: nghĩa trang Yên Kỳ (Hà Nội), nghĩa trang Thanh Tước (Vĩnh Phúc).
Trong địa táng, lại được chia thành: Trang 5 − Nghĩa trang hung táng (nơi diễn ra quá trình phân hủy các tổ chức phần mềm cơ thể, xương cốt sau đó được bốc đưa đi nơi khác) như: nghĩa trang Hưng Lộc (Vinh), nghĩa trang Cầu Họ (Nam Định). − Nghĩa trang chôn cất một lần (nghĩa trang hung táng nhưng không cải táng bốc xương cốt) như: nghĩa trang Đa Phước (thành phố Hồ Chí Minh), nghĩa trang Đông Lương (Đông Hà). − Nghĩa trang cát táng (chỉ chôn cất xương cốt) như: nghĩa trang Yên Kỳ (Hà Tây), nghĩa trang Nghi Phú (Vinh). − Nghĩa trang hung táng và chôn cất một lần, nghĩa trang hung táng và cát táng như: nghĩa trang Văn Điển (Hà Nội).
− Nghĩa trang địa táng và kết hợp hoả táng: nghĩa trang Bình Hưng Hòa (thành phố Hồ Chí Minh) 1. Khái niệm về môi trường và quản lý môi trường ở nghĩa trang Môi trường là các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, chúng bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, và phát triển của con người, thiên nhiên. Quản lý môi trường ở nghĩa trang là một dạng quản lý đặt biệt mang tính văn hóa tâm linh sâu sắc do cơ quan Nhà nước, tổ chức hoặc cộng đồng dân cư thực hiện nhằm mục tiêu sử dụng đất tiết kiệm, đảm bảo vệ sinh môi trường, đáp ứng nhu cầu về việc an táng của nhân dân và giữ được những phong tục tập quán tốt, văn minh, hiện đại. *Nguyên tắc quản lý nghĩa trang Theo nghị định số 23/2016/NĐ-CP về xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng của Chính phủ: − Tất cả các nghĩa trang, cơ sở hỏa táng phải được quy hoạch.
Việc quy hoạch, đầu tư xây dựng nghĩa trang, cơ sở hỏa táng tuân thủ pháp luật về quy hoạch, xây dựng, bảo vệ môi trường. Trang 6 − Khuyến khích đầu tư xây dựng nghĩa trang, cơ sở hỏa táng phục vụ cho nhiều địa phương, sử dụng hình thức táng mới văn minh, hiện đại nhằm tiết kiệm tối đa đất, kinh phí xây dựng và đảm bảo yêu cầu môi trường và cảnh quan xung quanh. − Việc quản lý đất nghĩa trang, cơ sở hỏa táng phải tuân thủ theo pháp luật về đất đai, tiết kiệm và hiệu quả; bảo đảm an toàn, an ninh và vệ sinh môi trường. − Việc táng được thực hiện trong các nghĩa trang, trường hợp táng trong các khuôn viên nhà thờ, nhà chùa, thánh thất tôn giáo phải bảo đảm vệ sinh môi trường và được sự chấp thuận của Ủy ban nhân dân các cấp theo phân cấp của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
− Việc táng phải phù hợp với tín ngưỡng, phong tục, tập quán tốt, truyền thống văn hóa và nếp sống văn minh hiện đại. − Vệ sinh trong mai táng, hỏa táng và vệ sinh trong xây dựng, quản lý, sử dụng nghĩa trang, cơ sở hỏa táng thực hiện theo quy định của Bộ Y tế. − Chủ đầu tư xây dựng nghĩa trang, cơ sở hỏa táng có trách nhiệm quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng theo quy định của Nghị định này và các quy định hiện hành khác có liên quan. − Các đối tượng bảo trợ xã hội khi chết được hỗ trợ chi phí mai táng theo quy định hiện hành.
− - Người sử dụng dịch vụ nghĩa trang, dịch vụ hỏa táng phải tuân thủ các quy định về quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng theo quy định của Nghị định này và các quy định hiện hành khác có liên quan. − Cơ quan quản lý nhà nước về nghĩa trang theo phân cấp của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, giám sát công tác quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng; kiến nghị hoặc xử lý các vi phạm về quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng trên địa bàn theo thẩm quyền. Khái quát nghĩa trang ở Việt Nam Ở Việt Nam hiện nay có thể nói tâm linh là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân ta. Việc chăm sóc phần mộ cho người quá cố luôn được những người còn sống đặc biệt quan tâm đó là nghĩa cưỡng cao đẹp thể hiện bản sắc văn hóa của người Trang 7 Việt.
Theo các số liệu thống kê hiện nay diện tích đất nghĩa trang trong các đô thị khá lớn. Trong đó đa phần chiếm 80% là các nghĩa trang nhân dân riêng của các phường, xã, làng, bản cụm dân cư vẫn đang hoạt động sử dụng diện tích đất dùng cho mai táng không thuộc sự quản lý của chính quyền địa phương. Việc tăng dân số quá nhanh cùng với quá trình đô thị hóa thiếu quy hoạch tốt đã khiến mọi nơi trở nên chật chội ô nhiễm. Điển hình ở Hà Nội theo sở lao động thương binh và xã hội trên toàn địa bàn thủ đô có 7 nghĩa trang do thành phố quản lý trong đó có hai nghĩa trang liệt sĩ là nghĩa trang Ngọc Hồi và nghĩa trang Sài Đồng tất cả các nghĩa trang đều đang xập xệ và quá tải phần đất dành để an táng cho người đã khuất trên địa bàn thủ đô đang cạn kiệt qua từng ngày dẫn đến phát sinh các nghĩa trang tự phát.
Vì vậy, việc triển khai xây dựng thêm các nghĩa trang phục vụ cho nhu cầu mai táng người dân là chủ trương đúng đắn và cấp thiết. Tại Đà Nẵng vấn đề nghĩa trang càng cấp bách hơn khi tất cả nghĩa trang của thành phố đều quá tải. Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có ba nghĩa trang lớn là Hòa Khương, Hòa Sơn và Hoài Ninh. Theo ban quản lý nghĩa trang thành phố Đã Nẵng, trung bình mỗi tháng có hơn 60 trường hợp xin đất an táng.
Nhìn chung đất nghĩa trang tại thành phố Đà Nẵng đang dần cạn kiệt quá tải tình trạng trên đang là vấn đề lo ngại của toàn thành phố. Không chỉ Hà Nội - Đà Nẵng mà ở thành phố Hồ Chí Minh các nghĩa trang cũng đã và đang trở nên quá tải nghiêm trọng theo số liệu của chi cục thống kê thành phố Hồ Chí Minh mỗi năm tại thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 23 đến 24 ngàn người chết nhu cầu chôn cất tại nghĩa trang đang tăng cao và hầu hết các nghĩa trang hiện nay đều đã quá tải như nghĩa trang Bình Hưng Hòa, nghĩa trang Gò Dưa Thủ Đức cũng đang ở mức báo động. Với nhu cầu địa táng cao như hiện nay chỉ trong một thời gian ngắn nữa thì các nghĩa trang này cũng sẽ hết chỗ. Sự ảnh hưởng của nghĩa trang đối với môi trường tự nhiên, kinh tế và xã hội ❖ Đối với kinh tế Tích cực: Nghĩa trang được một tổ chức hoặc nhà thầu xây dựng đứng ra thi công, thiết kế, quy hoạch.
Với một nghĩa trang mang tính quy hoạch cao sẽ là giải pháp tiết kiệm rất lớn cho nhà nước thay vì nhiều nghĩa trang tự phát nằm rải rác ở nhiều nơi. Được quy hoạch một cách tổng Trang 8 thể và có kế hoạch. Vì thế các hạng mục đều được xây dựng một cách có hợp lý. Khi tiến hành thi công chủ đầu tư đã tính đến nhiều phương án khác nhau để đảm bảo tính ổn định nhất của nghĩa trang với mức phí hợp lý và phù hợp với đại đa số người dân.
Hạn chế: Hiện nay tổng diện tích nghĩa trang trên toàn quốc là rất lớn, nhưng sự phân bố của nó là không đầy đủ cùng với sự gia tăng dân số nhanh chóng và không được kiểm soát chặt chẽ. Do đó, hệ quả này đã gây áp lực lên kinh tế toàn đô thị, cơ sở hạ tầng. Và mọi người dường như quen thuộc với thực tế chôn cất tự phát dần dần hình thành một cánh đồng mộ lâu đời. Bên cạnh đó nhiều gia đình khá giả muốn chôn cất người quá cố theo cách riêng của mình tổ chức xây dựng phần mộ hoành tráng kiến trúc phần mộ theo ý muốn chủ quan của gia đình dòng họ nên gây tình trạng lãng phí tiền, lãng phí đất và mất mỹ quan chung làm ảnh hưởng đến nền kinh tế.
Nguồn đất ở các nghĩa trang ngày càng bị thu hẹp nhiều người dân lấn chiếm đất nông nghiệp làm quỹ đất nghĩa địa dự trữ cho gia đình dòng họ của mình dẫn đến việc thu hồi đất việc xây dựng khu dân cư công trình công cộng rất tốn kém do chi phí đền bù giải tỏa tăng cao. ❖ Đối với xã hội Tích cực: Việc sử dụng đất khu nghĩa trang hợp lý có trong quy hoạch sẽ đảm bảo phục vụ cho mọi tầng lớp nhân dân trong việc di dời, chôn cất mồ mả theo trật tự. Đáp ứng nhu cầu chôn cất, cải táng của đại bộ phận dân cư. Đảm bảo được các yếu tố về tâm linh.
Người mất vẫn được chôn cất theo đúng nghi lễ và nguyện vọng của gia đình.