CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THẺ NGÂN HÀNG VÀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THẺ NGÂN HÀNG -------------o0o------------- 1. TỔNG QUAN VỀ THẺ NGÂN HÀNG 1.1 Lịch sử ra đời và quá trình phát triển của thẻ ngân hàng 6 Lịch sử phát triển của nhân loại đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển kinh tế xã hội khác nhau gắn liền với các hình thức tiền tệ khác nhau. Từ hình thức tiền tệ thô sơ như vỏ sò, vỏ ốc,. chuyển sang kim loại quý nguyên chất, đến đồng tiền đúc, rồi đồng tiền giấy, tiền ghi sổ và đỉnh cao nhất là tiền điện tử, là tiền đề cho sự ra đời các phương thức thanh toán bằng thẻ sau này.
Chiếc thẻ là một trong những phát minh vĩ đại nhất của con người, góp phần tạo ra những tiến bộ to lớn có ý nghĩa quyết định đối với lịch sử văn minh của loài người bằng cách thúc đẩy thương mại và hoạt động kinh tế phát triển. Theo tài liệu ghi chép lại của tổ chức Visa quốc tế, vào một buổi tối năm 1949, lúc trả tiền một bữa ăn đãi khách tại nhà hàng Manhattan hoa lệ, luật sư người Mỹ Frank MC Namara mới biết mình quên mang ví lẫn chi phiếu. “Thật xấu hổ chưa từng thấy”, ông thốt lên. Ông hốt hoảng gọi điện thoại về nhà để vợ mang tiền đến thanh toán hóa đơn.
Sau lần mất mặt đó, ông tự hứa sẽ không bao giờ xảy ra tình trạng tương tự như vậy nữa. Năm sau, 1950, ông vận động mười bốn nhà hàng tại New York chấp nhận để mình và hai trăm đồng nghiệp cùng thân hữu được trả tiền bằng cách xuất trình một tấm thẻ nhỏ, thẻ Dinners Club ra đời. Đến năm 1951, ông thành lập công ty mang tên Dinners Club, là công ty đầu tiên phát hành thẻ tín dụng, đánh dấu một sự kiện, cột mốc lịch sử quan trọng trên thế giới. Dinners Club - Câu lạc bộ ăn tối – được hình thành và thành công nhanh chóng.
Một năm sau, hai mươi ngàn người đã được cấp thẻ Dinners. Tổ chức này bắt đầu phát triển ra nước ngoài năm 1952. Do sự cạnh tranh quyết liệt từ các nhà buôn với nhau trong việc thu hút khách hàng, các nhà buôn tìm mọi cách để cung cấp hàng hóa, dịch vụ đến khách hàng càng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 nhiều hơn, vì vậy các nhà buôn đã đồng ý cho khách hàng mua chịu hàng hóa, dịch vụ và thanh toán lại sau. Tuy nhiên, đối với các nhà buôn nhỏ, sự hạn chế về vốn đã cản trở họ trong việc mở rộng tín dụng đến các khách hàng và điều này đã tạo cơ hội để các định chế tài chính tham gia vào.
Một hệ thống tín dụng được phát triển bởi ông John Biggins vào năm 1946. Với hệ thống tín dụng này, các nhà buôn sẽ ký quỹ tại ngân hàng ông Biggins, ngân hàng sẽ hoàn trả tiền cho các nhà buôn và sau đó thu hồi lại tiền từ khách hàng của họ. Hệ thống tín dụng này đã mở đường cho ngân hàng đầu tiên, Franklin National ở Long Island phát hành chiếc thẻ tín dụng đầu tiên lưu hành vào năm 1951 tại New York. Phương thức này đã được công ty American Express bắt chước vào năm 1958, cải tiến với một tấm thẻ nhựa có khả năng thanh toán khi đi du lịch và trong vòng 5 năm sau đó đã đạt một triệu khách hàng.
Đến năm 1960, một ngân hàng của Mỹ là Bank of America đã phát hành thẻ Bank Americard. Sau đó, ngân hàng này đã bắt đầu cấp giấy phép cho các định chế tài chính trong khu vực được cấp phép phát hành thẻ Bank Americard. Dần dần ngày càng nhiều các định chế tài chính được cấp giấy phép để phát hành thẻ Bank Americard. Vì vậy, ngân hàng Bank of America đã xây dựng một số quy định và tiêu chuẩn riêng đối với các định chế tài chính khi phát hành thẻ này.
Trước những thành công của việc phát hành thẻ Bank Americard, một số ngân hàng ở Mỹ đã ngồi lại với nhau để tìm giải pháp cạnh tranh lại với các định chế đã phát hành thẻ Bank Americard. Vì vậy vào năm 1966, mười bốn ngân hàng ở Mỹ đã quyết định thành lập một Hiệp hội thẻ liên ngân hàng - được gọi là “InterBank” để trao đổi các thông tin về các giao dịch thẻ tín dụng. Hiệp hội này đã mở rộng thành viên sang các định chế khác ở phía Tây của nước Mỹ và các sản phẩm thẻ ngân hàng của Hiệp hội này có tên gọi là “MasterCharge”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Vào cuối những năm 1960, nhiều định chế tài chính đã trở thành hội viên của WSBA để phát hành các sản phẩm thẻ ngân hàng mang thương hiệu MasterCharge và cạnh tranh với thẻ Bank Americard nêu trên.
Cho đến năm 1977, chiếc thẻ tín dụng Bank Americard trở thành thẻ Visa và tổ chức Visa quốc tế ra đời từ đây. Ngày nay, thẻ Visa đã trở thành thẻ ngân hàng được nhiều người sử dụng nhất trên thế giới. Đến năm 1979, MasterCharge đổi tên thành MasterCard và sản phẩm thẻ MasterCard ra đời trở thành đối thủ cạnh tranh chủ yếu của thẻ Visa. MasterCard và Visa là hai tổ chức thẻ lớn nhất thế giới, sản phẩm thẻ ngân hàng của hai tổ chức này được sử dụng phổ biến rộng khắp và chiếm lĩnh hoàn toàn thị trường thẻ ngân hàng trên thế giới cả về số lượng thẻ phát hành và doanh số thanh toán thẻ.
Ngày nay, chiếc thẻ được xem là công cụ văn minh, tiện lợi nhất trong các giao dịch mua bán. Các ngân hàng, các công ty đã liên kết với nhau để khai thác lợi nhuận đối với sản phẩm dịch vụ này. Nhiều loại thẻ được ra đời và được sử dụng rộng rãi khắp thế giới. + Thẻ Dinners Club Là loại thẻ du lịch và giải trí T & E ( Travel & Entertainment) đầu tiên được phát hành năm 1949, cũng là loại thẻ đầu tiên có mặt tại Nhật Bản vào năm 1960.
Ban đầu thẻ này phát triển rất mạnh, năm 1990 có 6,9 triệu người sử dụng với doanh số 16 tỷ dollas. Tuy nhiên số người sử dụng thẻ Dinners Club ngày càng giảm dần do chi phí sử dụng khá cao. Năm 1993 chỉ còn 1,5 triệu thẻ với doanh số là 7,9 tỷ dollas. + Thẻ American Express ( Amex) Là loại thẻ cao cấp dành cho giới thượng lưu, ra đời vào năm 1958, có trụ sở chính tại San New York, United States.
Với hàng triệu công ty trên toàn thế giới, American Express thực sự đã giành được vị trí thương hiệu toàn cầu, luôn khẳng định vị thế của mình bằng những kinh nghiệm trong lĩnh vực du lịch nước ngoài. Sản phẩm và dịch vụ của hãng hiện nay đã có mặt trên 200 quốc gia với hơn 65 triệu thẻ và công LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 ty cũng có hơn 78.000 chi nhánh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, VietComBank hiện là ngân hàng đầu tiên và duy nhất phát hành và chấp nhận thanh toán loại thẻ này. Sản phẩm, dịch vụ của thẻ Amex có điểm nổi bật khác biệt so với các loại thẻ khác như: dịch vụ hỗ trợ thay thế thẻ khẩn cấp, dịch vụ bảo hiểm trong và ngoài nước cho: tai nạn, y tế, mất mát hành lý… Đây là loại thẻ sang trọng và cao cấp nhất hiện nay.
American Express luôn tận tụy với việc duy trì thương hiệu của mình là nhà cung cấp dịch vụ tài chính và du lịch uy tín hàng đầu thế giới. + Thẻ JCB (Japan Credit Bureau) Là loại thẻ xuất phát từ Nhật Bản vào năm 1961 do ngân hàng Sanwa phát hành. Năm 1981 JCB đã bắt đầu phát triển cơ sở và trở thành một thương hiệu mang tầm vóc quốc tế, mục tiêu chủ yếu là hướng vào thị trường giải trí và du lịch. Năm 1985, thẻ JCB được phát hành lần đầu tiên ngoài thị trường Nhật Bản.
Hiện nay, thẻ JCB được chấp nhận tại hơn 9 triệu đơn vị chấp nhận thẻ trên 167 quốc gia trên toàn thế giới. + Thẻ Visa Năm 1960, một ngân hàng lớn của Mỹ là Bank of America phát hành thẻ Bank Americard. Để mở rộng quy mô hoạt động, ngân hàng này cấp giấy phép cho các định chế tài chính trong khu vực được phát hành thẻ Bank Americard. Năm 1977, thẻ tín dụng Bank Americard được đổi tên thành thẻ Visa.
Tổ chức thẻ Visa quốc tế cũng chính thức hình thành và phát triển từ đây. Tổ chức thẻ này không trực tiếp phát hành thẻ mà phân phối cho các thành viên các nước phát hành thẻ làm cho tổ chức thẻ Visa nhanh chóng mở rộng thị trường. Đến nay, thẻ Visa là loại thẻ có quy mô lớn nhất và có số lượng người sử dụng nhiều nhất thế giới. Hiện nay, Visa có hơn 22.000 thành viên tại hơn 230 quốc gia, đã phát hành khoảng 1,4 tỷ thẻ; có hơn 25 triệu đơn vị chấp nhận thẻ.
Điều này cho thấy sự chấp nhận thẻ Visa mang tính toàn cầu và được minh chứng bởi 55% thị phần của Visa trên toàn thế giới. Visa Net thực hiện khoảng 2700 giao dịch mỗi giây với khả năng xử lý 160 loại tiền tệ khác nhau, nó trở thành hệ thống thực hiện việc thanh toán của khách hàng rộng nhất và tinh tế nhất toàn cầu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 + Thẻ MasterCard MasterCard ra đời vào năm 1966 với tên gọi là Mastercharge do Hiệp hội thẻ liên ngân hàng được gọi tắt là ICA (Interbank Card Association) phát hành. Đến năm 1979, Mastercharge đã đổi tên thành MasterCard và trở thành tổ chức thẻ quốc tế lớn thứ 2 trên thế giới sau tổ chức Visa.
Hiện nay, MasterCard đã có 29.000 thành viên tại hơn 200 nước, đã phát hành hơn 1 tỷ thẻ, có khoảng 20 triệu đơn vị chấp nhận thẻ trên khắp thế giới. + Thẻ CUP (China Union Pay) Công ty Chuyển Mạch Thẻ Quốc Gia China UnionPay thành lập tháng 3/2002 là trung tâm then chốt trong lĩnh vực thẻ ngân hàng Trung Quốc đặt nền móng cho sự phát triển sản phẩm và dịch vụ thẻ ngân hàng. Đến cuối năm 2007, CUP có hơn 190 thành viên là các ngân hàng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng: 169 ngân hàng thành viên của CUP đã phát hành hơn 1,5 tỷ thẻ. Ở Trung Quốc, có khoảng 930.000 doanh nghiệp cung ứng hàng hóa dịch vụ chấp nhận thanh toán thẻ với 1.000 điểm POS, số lượng máy ATM đạt 140.
Hiện, CUP có hơn 200 thành viên. Mạng lưới chấp nhận giao dịch thẻ CUP phát triển trên toàn lãnh thổ Trung Quốc và 27 quốc gia ở châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và châu Đại Dương. CUP đang ngày càng được biết đến và là sự lựa chọn của các chủ thẻ Trung Quốc sử dụng ngoài nước.