ĐẶT VẤN ĐỀ Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội thì ô nhiễm môi trƣờng đang là vấn đề chung của nhân loại đƣợc cả thế giới quan tâm. Hàng ngày, một khối lƣợng chất khổng lồ đã đƣợc thải ra ngoài môi trƣờng khiến môi trƣờng ngày càng bị ô nhiễm. Mức sống của con ngƣời ngày càng cao thì vấn đề chất thải nhựa cũng trở thành một vấn đề nóng, không chỉ ở đô thị mà vùng nông thôn. Tuy nhiên tại nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam thì việc thu gom, vận chuyển và xử lí chất thải nhựa trong sinh hoạt con nhiều bất cập.
Chính vì vậy việc đánh giá hiện trạng chất thải nhựa trong sinh hoạt là việc làm cần thiết. Các vật dụng bằng nhựa đều là những phát minh phục vụ nhu cầu cuộc sống của con ngƣời, đồng thời hỗ trợ gia tăng buôn bán và sản xuất. Thế nhƣng, sau tất cả các hoạt động sản xuất và tiêu dùng, các vật dụng nhựa sẽ trở thành chất thải nhựa và để lại những hậu quả vô cùng nghiêm trọng vì chúng cần khoảng 450 đến 1000 năm để phân hủy. Các loại chất thải nhựa xả ra môi trƣờng đang ảnh hƣởng rất tiêu cực đến môi trƣờng, đặc biệt là mối nguy hại cho sinh vật biển.
Chính vì vậy, việc bảo vệ môi trƣờng, giảm thiểu chất thải nhựa đã trở thành vấn đề trọng yếu mang tính toàn cầu và đƣợc nhiều quốc gia trên thế giới chú trọng. Hòa Bình là một tỉnh miền núi phía Tây Bắc Việt Nam. Chất lƣợng cuộc sống ở đây đang từng bƣớc phát triển tuy nhiên hiện trạng thu gom chất thải nhựa còn nhiều bất cập. Trƣớc khi thải bỏ ra môi trƣờng, chất thải nhựa chƣa đƣợc thu gom kịp thời, công tác quản lý chất thải nhựa trên địa bàn còn nhiều bất cập nhƣ thói quen vứt chất bừa bãi của ngƣời dân, chất thải chƣa đƣợc xử lý một cách triệt để cũng nhƣ chƣa đƣợc phân loại để tái chế gây mất mĩ quan đô thị và ảnh hƣởng đến môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời Xuất phát từ thực trạng trên, em tiến hành thực hiện đề tài tốt nghiệp: “Nghiên cứu hiện trạng sử dụng chất thải nhựa trong sinh hoạt và đề xuất biện pháp giảm thiểu tại thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình” góp phần đánh giá tình trạng ô nhiễm chất thải nhựa và tìm ra các giải pháp tốt hơn trong việc quản lý chất thải nhựa trong sinh hoạt, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng tại thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.
1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về chất thải nhựa 1.1 Khái niệm Nhựa là các hợp chất cao phân tử, đƣợc dùng làm vật liệu để sản xuất nhiều loại vật dụng trong đời sống hằng ngày nhƣ là: áo mƣa, ống dẫn điện.Nhựa không có trong thiên nhiên mà do con ngƣời chế tạo ra. [3] Chất thải nhựa là cụm từ dùng để chỉ chung những sản phẩm làm bằng nhựa đã qua sử dụng hoặc không đƣợc dùng đến và bị đem vứt bỏ. Là những chất không đƣợc phân hủy trong nhiều môi trƣờng. Bao gồm nhiều loại chai lọ, túi đựng hay đồ chơi cũ… Chất thải nilon gồm các bao bì bằng nhựa polyethylene (PE) sau khi sử dụng trở thành chất thải.
Trong chất thải sinh hoạt còn có các loại nhựa khác cũng có chứa các loại nhựa phế thải. Chất thải nilon thực chất là một hỗn hợp nhựa, trong đó chiếm phần lớn là nhựa PE. Ô nhiễm chất thải nhựa (ô nhiễm chất dẻo) là hiện tƣợng tích tụ các đồ nhựa trong môi trƣờng và gây ảnh hƣởng xấu đến môi trƣờng sống, sức khỏe con ngƣời và động vật [9].2 Các nguồn phát sinh chất thải nhựa Chất thải nhựa sinh hoạt phát sinh từ hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con ngƣời và phát sinh ở các nguồn nhƣ sau: Chất thải sinh hoạt của dân cƣ, du lịch, thực phẩm dƣ thừa: nilon, nhựa, chai nƣớc nhựa, các chất thải nguy hại,. Chất thải nhựa từ các chợ, địa điểm buôn bán, nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí, khu văn hóa,.
Chất thải nhựa từ các viện nghiên cứu, cơ quan, trƣờng học. Chất thải nhựa sinh hoạt của công nhân trong các công trình xây dựng, cải tạo và nâng cấp. Chất thải nhựa của công nhân trong nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp.1 Nguồn phát sinh chất thải nhựa Do đặc điểm cấu trúc là các polyme tổng hợp nhân tạo (polystyrene, polyester, polyethylene.), nhựa là một dạng chất thải có tốc độ phân hủy trong môi trƣờng rất chậm. Thông thƣờng những mảnh chất thải nhựa lớn sẽ bị phân nhỏ ra dƣới các tác động cơ học thành các hạt nhựa nhỏ có kích thƣớc dƣới 5 mm (gọi là microplastic).
Thông thƣờng phải mất đến hàng trăm năm thậm chí cả hàng nghìn năm để một mảnh chất thải nhựa bị phân hủy hoàn toàn trong điều kiện tự nhiên. Với đặc tính bền vững trong tự nhiên nhƣ vậy, chất thải nhựa đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái biển, ảnh hƣởng trực tiếp tới sự sống của các loài sinh vật phù du, các loài rùa biển cũng nhƣ các loài chim biển. Nhựa là vật liệu rẻ tiền, nhẹ, mạnh, bền, chống ăn mòn, với đặc tính cách nhiệt và điện cao. Sự đa dạng của các polyme và tính linh hoạt của các đặc tính của chúng đƣợc sử dụng để tạo ra một loạt các sản phẩm mang lại tiến bộ y tế và công nghệ, tiết kiệm năng lƣợng và nhiều lợi ích xã hội khác.
Việc sản xuất nhựa đã tăng đáng kể trong 60 năm qua từ khoảng 0,5 triệu tấn năm 1950 lên hơn 260 triệu tấn hiện nay. Chỉ riêng ở châu Âu, ngành nhựa đã có doanh thu vƣợt quá 300 triệu euro và 1,6 triệu ngƣời sử dụng [3]. Hầu nhƣ tất cả các khía cạnh của cuộc sống hàng ngày liên quan đến nhựa, trong vận chuyển, viễn 3 thông, quần áo, giày dép và làm vật liệu đóng gói. Phụ gia đặc biệt quan tâm là chất hóa dẻo phthalate, BPA, chất làm chậm cháy brôm và chất chống vi khuẩn.
BPA và phthalates đƣợc tìm thấy trong nhiều sản phẩm đƣợc sản xuất hàng loạt bao gồm các thiết bị y tế, bao bì thực phẩm, nƣớc hoa, mỹ phẩm, đồ chơi, vật liệu sàn, máy tính và đĩa CD và có thể đại diện cho một hàm lƣợng đáng kể của nhựa. Phthalates và BPA có thể phát hiện đƣợc trong môi trƣờng nƣớc, trong bụi và do tính dễ bay hơi của chúng trong không khí. Ngoài sự phụ thuộc vào nguồn lực hữu hạn cho sản xuất nhựa và những lo ngại về tác động phụ gia của các hóa chất khác nhau, các mô hình sử dụng hiện tại đang tạo ra các vấn đề quản lý chất thải toàn cầu. Cho thấy chất thải nhựa, bao gồm bao bì, thiết bị điện và nhựa từ các phƣơng tiện là thành phần chính của cả chất thải gia đình và chất thải công nghiệp.
Vì vậy, từ nhiều góc độ, dƣờng nhƣ việc sử dụng và thải bỏ nhựa hiện tại của chúng ta là nguyên nhân gây lo ngại [10].3 Phân loại Hiện nay ngƣời ta phân loại nhựa thành nhiều loại. Do tính chất linh hoạt của chúng, nhựa đƣợc sử dụng nhiều trong ngành công nghiệp và ứng dụng. Tuy nhiên, các lĩnh vực chính mà nhựa đƣợc sử dụng phổ biến nhất là bao bì, đồ chơi, đồ dùng điện tử, xây dựng, vận tải mặt đất, hàng không và hàng hải, nông nghiệp, y tế, thể thao và giải trí.2 Ảnh hƣởng của chất thải nhựa đến môi trƣờng Đồ nhựa luôn hiện diện ở mọi nơi xung quanh chúng ta. Từ những vật dụng nhỏ bé hàng ngày nhƣ giấy gói kẹo, hộp sữa chua, ống hút, túi nilon, hộp đựng thức ăn.
Tuy đây đều là những phát minh phục vụ nhu cầu cuộc sống hàng ngày của con ngƣời. Đồng thời hỗ trợ gia tăng buôn bán và sản xuất. Thế nhƣng, sau tất cả các hoạt động này để lại những hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Các loại chất thải xả ra môi trƣờng đang ảnh hƣởng rất tiêu cực đến môi trƣờng.1 Ảnh hưởng đến môi trường đất Theo các nhà nghiên cứu thì phải mất từ 500 - 1000 năm túi nilon mới bị phân huỷ trong môi trƣờng tự nhiên.
Trong khi đó, lƣợng chất thải nhựa thải ra 4 môi trƣờng rất lớn, gần 1/3 số túi nilon chất thải mỗi ngày không đƣợc thu gom, xử lý. Hậu quả là chất thải nhựa, túi nilon khi lẫn trong đất sẽ làm mất kết cấu đất, lâu dần dẫn đến giảm khả năng giữ nƣớc gây ra xói mòn, sạt lở đất ở vùng núi. Chất thải nhựa kể cả đƣợc thu gom đƣa đi chôn lấp lẫn vào đất vẫn tồn tại hàng trăm năm. Làm thay đổi tính chất vật lý của đất.
Gây ô nhiễm đất, xói mòn đất, làm cho đất không giữ đƣợc nƣớc, dinh dƣỡng, ngăn cản oxy đi qua đất. Ảnh hƣởng đến sinh trƣởng của cây trồng.2 Ảnh hưởng đến môi trường nước Chất thải nhựa có mặt ở khắp nơi gây mất mĩ quan đô thị, khi bị cuốn vào cống rãnh kênh rạch sẽ gây tắc nghẽn dòng chảy tạo nên các vùng nƣớc đọng gây ô nhiễm môi trƣờng nặng nề và là điều kiện để cho các loại dịch bệnh sinh sôi và phát triển đồng thời khiến tình trạng ngập của thành phố trở nên trầm trọng.3 Ảnh hưởng đến môi trường không khí Vòng đời các sản phẩm nhựa dùng một lần thƣờng rất ngắn trong khi đó việc sản xuất ra chúng tiêu tốn nhiều nguyên liệu từ dầu mỏ, sử dụng nhiều năng lƣợng và phát sinh nhiều khí thải. Đặc biệt, chất thải nhựa khi thải ra môi trƣờng mà không xử lý đúng cách cũng sản xuất ra rất nhiều khí độc hại. Ví dụ nhƣ khi đốt nhựa không đúng quy chuẩn sẽ gây ô nhiễm môi trƣờng không khí.
Tạo ra hiệu ứng nhà kính. Làm ảnh hƣởng một cách tiêu cực đời sống của con ngƣời và sinh vật sống trên trái đất.4 Ảnh hưởng đến hệ sinh thái Túi nilon và các sản phẩm nhựa dùng một lần, chỉ sử dụng thời gian rất ngắn rồi vứt bỏ, nhƣng các sản phẩm này có đặc tính lâu phân huỷ thì tác hại của nó lại vô cùng lớn không chỉ với sức khoẻ con ngƣời mà còn với môi trƣờng, hệ sinh thái trên trái đất. Theo các nhà nghiên cứu thì phải mất từ 500 - 1000 năm túi nilon mới bị phân huỷ trong môi trƣờng tự nhiên. Trong khi đó, lƣợng chất thải nhựa thải ra môi trƣờng rất lớn, gần 1/3 số túi nilon chất thải mỗi ngày không đƣợc thu gom, xử lý.
Hậu quả là chất thải nhựa, túi nilon có mặt ở khắp 5 nơi gây ô nhiễm môi trƣờng nặng nề và là điều kiện để cho các loại dịch bệnh sinh sôi và phát triển.