Luận văn nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp đẩy nhanh tốc độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng theo bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới

Giải pháp hiệu quả giúp đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án xây dựng cơ sở hạ tầng đạt chuẩn nông thôn mới, đảm bảo chất lượng và hiệu suất.

• Tác giả: Nông Hồng Gấm
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải Pháp Đẩy Nhanh Tốc Độ Triển Khai Dự Án Xây Dựng Cơ Sở Hạ Tầng Theo Tiêu Chí Nông Thôn Mới
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cao Bằng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận về nông thôn mới và xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội theo bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới
• 2.1.1. Cơ sở lý luận về nông thôn mới
• 2.1.2. Khái niệm về nông thôn
• 2.1.3. Khái niệm về nông thôn mới
• 2.1.4. Khái niệm xây dựng nông thôn mới
• 2.1.5. Khái niệm cơ sở hạ tầng
• 2.1.6. Đặc điểm của cơ sở hạ tầng nông thôn Việt Nam
• 2.1.7. Quy trình triển khai xây dựng kết cấu hạ tầng thuộc Chương trình xây dựng nông thôn mới
• 3. Phần III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.5.2. Phương pháp điều tra chọn mẫu
• 3.5.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.5.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.5.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.5.6. Phương pháp thống kê so sánh
• 3.5.7. Phương pháp phân tích ma trận SWOT
• 3.6. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội tại xã Quang Trung
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.3. Đặc điểm điều kiện kinh tế xã hội
• 4.1.4. Tình hình dân số và lao động
• 4.2. Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật
• 4.2.1. Đánh giá tồn tại, khó khăn, thách thức của xã Quang Trung
• 4.2.2. Thực trạng xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại xã Quang Trung
• 4.2.2.1. Thủy lợi và điện
• 4.2.2.2. Trường học
• 4.2.2.3. Cơ sở vật chất văn hóa
• 4.2.2.4. Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn và Thông tin truyền thông
• 4.2.3. Kết quả triển khai dự án xây dựng CSHT KT-XH trên địa bàn xã Quang Trung
• 4.2.4. Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng tại xã Quang Trung
• 4.2.4.1. Chính sách của nhà nước
• 4.2.4.2. Đánh giá kiến thức, kĩ năng của cán bộ và cộng đồng
• 4.2.4.3. Công tác tuyên truyền vận động
• 4.2.4.4. Sự đóng góp đồng thuận của cộng đồng
• 4.2.5. Hiệu quả công việc
• 4.2.6. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện các tiêu chí cơ sở hạ tầng
• 4.2.7. Nguyên nhân dẫn đến việc triển khai các dự án CSHT chậm tiến độ
• 4.2.8. Vai trò của một số tổ chức đoàn thể trong việc triển khai các dự án XD CSHT theo bộ tiêu chí NTM
• 4.2.9. Các giải pháp đẩy nhanh tốc độ triển khai các dự án xây dựng CSHT
• 5. Phần V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với cơ quan quản lý
• 5.2. Đối với người dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dự án xây dựng cơ sở hạ tầng

Dự án xây dựng cơ sở hạ tầng theo tiêu chí nông thôn mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xã hội tại các xã nông thôn. Giải pháp xây dựng cơ sở hạ tầng không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế địa phương. Việc tốc độ triển khai các dự án này cần được đẩy nhanh để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Theo đó, việc đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp là rất cần thiết.

1.1. Tình hình hiện tại của cơ sở hạ tầng

Tình hình hiện tại của cơ sở hạ tầng tại xã Quang Trung cho thấy nhiều hạn chế. Hệ thống giao thông, thủy lợi và điện vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Việc quản lý dự án còn nhiều bất cập, dẫn đến đầu tư xây dựng không hiệu quả. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ triển khai dự án

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng. Đầu tiên là chính sách của nhà nước, bao gồm các quy định và hướng dẫn về phát triển hạ tầng. Thứ hai, sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức đoàn thể cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiến độ thực hiện. Cuối cùng, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật cũng là yếu tố quyết định đến sự thành công của các dự án này.

2.1. Chính sách và quy định

Chính sách của nhà nước về xây dựng nông thôn mới đã tạo ra khung pháp lý cho việc triển khai các dự án. Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn. Cần có sự điều chỉnh và cải tiến để phù hợp với thực tiễn địa phương, từ đó nâng cao hiệu quả của các dự án. Việc cải thiện hạ tầng cần được ưu tiên trong các kế hoạch phát triển kinh tế xã hội.

III. Giải pháp đẩy nhanh tốc độ triển khai dự án

Để đẩy nhanh tốc độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin về các dự án đến người dân. Thứ hai, cần cải thiện quy trình quản lý dự án để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong việc thực hiện các dự án.

3.1. Tăng cường tuyên truyền và vận động

Việc tăng cường tuyên truyền về các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của các dự án này. Sự tham gia của cộng đồng sẽ tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ trong quá trình triển khai. Cần có các hình thức tuyên truyền đa dạng để tiếp cận đến mọi đối tượng trong xã hội.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn là một trong những hợp phần trọng tâm của đường lối đổi mới nông nghiệp, nông dân và nông thôn tại Việt Nam. Cơ sở hạ tầng đóng vai trò nền tảng vật chất kỹ thuật, định hình không gian phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy sản xuất hàng hóa và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Tại các địa bàn miền núi có địa hình chia cắt phức tạp, trình độ kinh tế - xã hội còn thấp, việc hoàn thiện mạng lưới hạ tầng kỹ thuật là điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế và nâng cao đời sống dân sinh.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Hồng Gấm (chuyên ngành Phát triển nông thôn, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, năm 2019) tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ đầu tư các công trình kết cấu hạ tầng tại xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá thực trạng tốc độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới tại xã Quang Trung, kết hợp giữa cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm nhận diện các ưu điểm, hạn chế và khó khăn; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển hạ tầng kỹ thuật và kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.

Văn bản xác định 6 mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng.
2. Đánh giá tình hình xây dựng nông thôn mới của địa phương trong thời gian qua.
3. Tìm hiểu tốc độ triển khai các dự án cơ sở hạ tầng trên địa bàn xã.
4. Đánh giá sự tham gia của các tổ chức, đoàn thể trong quá trình thực hiện các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng trên địa bàn.
5. Rút ra những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện các dự án xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội theo Bộ tiêu chí nông thôn mới trên địa bàn.
6. Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội cho xã Quang Trung trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là toàn bộ các hoạt động, công việc liên quan đến công tác triển khai thực hiện các dự án phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội theo Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Quang Trung.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng, trong đó tập trung khảo sát thực địa tại 3 xóm đại diện là xóm Bản Ngắn, xóm Bản Ga và xóm Sác Thượng.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra và thu thập số liệu thực địa được tiến hành từ ngày 13/8/2018 đến ngày 23/12/2018; các mốc số liệu thống kê hiện trạng và thứ cấp phản ánh giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu xây dựng khung lý luận dựa trên quan niệm tổng quát về nông thôn của nhà xã hội học Nga Staroverov, các quan điểm chỉ đạo về nông thôn mới tại Nghị quyết số 26/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, cùng hệ thống khái niệm về cơ sở hạ tầng nông thôn. Tác giả phân tích cơ sở hạ tầng qua 6 đặc trưng cơ bản: tính hệ thống, tính kiến trúc, tính tiên phong định hướng, tính tương hỗ, tính công cộng và tính vùng (địa lý).

Về mặt quy trình quản trị dự án, nghiên cứu phân tích cơ chế đầu tư đặc thù theo quy định hiện hành, tập trung vào phương thức lập hồ sơ xây dựng công trình đơn giản, quy trình thẩm định, nghiệm thu và cơ chế lựa chọn nhà thầu theo Điều 27 Luật Đấu thầu đối với hình thức tham gia thực hiện của cộng đồng dân cư. Nguyên tắc phát huy vai trò chủ thể của người dân được phân tích xuyên suốt qua mô hình 7 bước: "Dân biết, Dân bàn, Dân đóng góp, Dân làm, Dân kiểm tra, Dân quản lý, Dân hưởng lợi". Nghiên cứu cũng khảo cứu các bài học kinh nghiệm quốc tế về phát triển hạ tầng nông thôn của Đài Loan (10 nội dung cải cách nông nghiệp và hạ tầng), phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc, cùng bài học thực tế tại các xã Trường Hà (huyện Hà Quảng) và xã Thành Công (huyện Nguyên Bình) thuộc tỉnh Cao Bằng.

Phương pháp nghiên cứu thực địa kết hợp điều tra định lượng và phân tích thống kê mô tả:

• Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Tác giả lựa chọn 3 xóm đại diện trên tổng số 10 xóm của xã dựa trên sự khác biệt rõ rệt về vị trí địa lý, điều kiện giao thông, trình độ dân trí và mức sống:

Tiêu chí so sánh	Xóm Bản Ngắn	Xóm Bản Ga	Xóm Sác Thượng
Quy mô dân số	Đông nhất toàn xã	Khá đông	Ít nhất toàn xã
Vị trí địa lý	Gần trung tâm xã	Xa trung tâm xã	Xa trung tâm xã nhất
Trình độ dân trí	Khá cao	Khá cao	Thấp
Hiện trạng giao thông	Đường sá đi lại thuận tiện	Đường vào xóm đang xuống cấp	Đường đi lại rất khó khăn
Giao thương và dịch vụ	Cạnh chợ xã và trường THPT	Cách xa trung tâm	Xa chợ và trường học nhất

• Phương pháp điều tra chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên với tổng số 50 hộ gia đình tại 3 xóm được chọn (mỗi xóm điều tra 17 hộ), sau đó phân loại theo các nhóm hộ trung bình, cận nghèo và nghèo.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi thiết kế sẵn và quan sát hiện trường; dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ, văn bản thống kê của UBND xã Quang Trung giai đoạn 2016 - 2018.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Dữ liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, thống kê so sánh đối chiếu chỉ số cơ cấu qua các năm và phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT).

Nội dung chính theo từng chương của khóa luận

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài gắn với bối cảnh xã Quang Trung là địa bàn miền núi của huyện Trà Lĩnh; khẳng định cơ sở hạ tầng là điều kiện tiên quyết thúc đẩy lưu thông hàng hóa và phát triển kinh tế - xã hội. Nội dung này xác định rõ mục tiêu chung, 6 mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi không gian, thời gian nghiên cứu cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận trong việc cung cấp luận cứ cho công tác quản lý điều hành tại cơ sở.

Phần II: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận về nông thôn, nông thôn mới và cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Tác giả phân tích quy trình triển khai dự án đầu tư công cấp xã, cơ chế đặc thù cho các công trình quy mô nhỏ do cộng đồng tự làm chủ đầu tư, và phân tích cấu trúc vai trò của người dân trong chu trình quản trị dự án ("Dân biết, Dân bàn, Dân đóng góp, Dân làm, Dân kiểm tra, Dân quản lý, Dân hưởng lợi"). Đồng thời, chương này tổng kết thực tiễn phong trào xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015, kinh nghiệm của Đài Loan và Hàn Quốc, cùng thực tiễn huy động hiến đất làm đường và nhà văn hóa tại các huyện Hà Quảng, Nguyên Bình của tỉnh Cao Bằng.

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày phương pháp luận và kỹ thuật nghiên cứu: nguyên tắc lựa chọn 3 xóm điểm (Bản Ngắn, Bản Ga, Sác Thượng), quy trình điều tra chọn mẫu 50 hộ gia đình, các phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, công cụ xử lý bảng tính Excel, kỹ thuật phân tích ma trận SWOT. Tác giả xác lập hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu gồm 4 nhóm chính: chỉ tiêu tăng trưởng và cơ cấu kinh tế; chỉ tiêu hiện trạng hạ tầng kỹ thuật; chỉ tiêu xã hội; chỉ tiêu môi trường.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương IV là phần trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các số liệu hiện trạng và phân tích thực chứng:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Quang Trung:

• Diện tích tự nhiên toàn xã là 893,73 ha, mật độ dân số trung bình 2.446 người/km2. Vị trí tiếp giáp: phía Đông giáp xã Lăng Yên (huyện Trùng Khánh), phía Tây giáp xã Xuân Nội (huyện Trà Lĩnh), phía Nam giáp xã Trung Phúc (huyện Trùng Khánh), phía Bắc giáp xã Tri Phương (huyện Trà Lĩnh).
• Địa hình phức tạp, đồi núi xen kẽ; nhiệt độ trung bình năm 22°C; lượng mưa trung bình 2.007 mm/năm (80 - 85% lượng mưa tập trung từ tháng 5 đến tháng 10); độ ẩm trung bình 84%.
• Cơ cấu sử dụng đất năm 2018: Đất nông nghiệp chiếm 642,27 ha (71,86%), trong đó đất cây hàng năm là 452,54 ha (đất lúa chiếm 340,67 ha); đất phi nông nghiệp chiếm 113,97 ha (12,75%); đất chưa sử dụng còn 137,95 ha (15,39%).
• Dân số năm 2018 toàn xã có 10 xóm, 428 hộ gia đình với 1.817 nhân khẩu. Trong đó, nhân khẩu nông nghiệp chiếm 71,38% (1.297 người); hộ thuần nông chiếm 65,89% (282 hộ). Lao động nông nghiệp đạt 757 người, lao động phi nông nghiệp đạt 252 người.

2. Thực trạng triển khai 19 tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2018: Bộ máy chỉ đạo được thành lập từ năm 2011 gồm: Ban chỉ đạo cấp xã theo Quyết định số 03/QĐ-ĐU ngày 01/4/2011 (13 thành viên); Ban quản lý xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 62/QĐ-UBND ngày 30/5/2011 (11 thành viên); Tổ giúp việc theo Quyết định số 74/QĐ-UBND ngày 30/11/2011 (3 thành viên); triển khai Đề án xây dựng nông thôn mới theo Nghị quyết số 03/NQ-ĐU.

Đến hết năm 2018, xã Quang Trung đã đạt 11/19 tiêu chí và còn 8/19 tiêu chí chưa đạt chuẩn:

Nhóm kết quả	Danh mục các tiêu chí theo Bộ tiêu chí Quốc gia
Tiêu chí ĐẠT (11/19 tiêu chí)	Tiêu chí 1: Quy hoạch Tiêu chí 3: Thủy lợi Tiêu chí 4: Điện Tiêu chí 5: Trường học Tiêu chí 7: Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn Tiêu chí 8: Thông tin và truyền thông Tiêu chí 12: Lao động có việc làm Tiêu chí 13: Tổ chức sản xuất Tiêu chí 14: Giáo dục và đào tạo Tiêu chí 15: Y tế Tiêu chí 19: Quốc phòng và an ninh
Tiêu chí CHƯA ĐẠT (8/19 tiêu chí)	Tiêu chí 2: Giao thông Tiêu chí 6: Cơ sở vật chất văn hóa Tiêu chí 9: Nhà ở dân cư Tiêu chí 10: Thu nhập Tiêu chí 11: Hộ nghèo Tiêu chí 16: Văn hóa Tiêu chí 17: Môi trường và an toàn thực phẩm Tiêu chí 18: Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật

3. Đánh giá chuyên sâu nhóm tiêu chí cơ sở hạ tầng kỹ thuật:

• Giao thông (Chưa đạt): Toàn xã có 49,136 km đường giao thông, hiện còn 30,436 km chưa được cứng hóa. Đường trục xã, liên xã có 6,6 km (đạt 60% kích thước chuẩn); đường trục thôn, liên thôn có 17,4 km (mới cứng hóa 7 km, đạt 40,23%); đường ngõ xóm có 5,66 km (mới cứng hóa 1,7 km, đạt 30,04%); đường trục chính nội đồng có 20,076 km (mới cấp phối được 4 km, chiếm 20%, còn lại 16,076 km là đường đất).
• Thủy lợi (Đạt): Đã kiên cố hóa được 8.853 m mương trên tổng số 16.515 m (đạt tỷ lệ 53,61%). Khoảng 30% diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới tiêu chủ động và bán chủ động, 70% còn lại phụ thuộc vào nước mưa tự nhiên.
• Điện (Đạt): 100% hộ dân được sử dụng điện an toàn thường xuyên; toàn xã có 3 trạm biến áp với tổng công suất 225 kVA, 8,4 km đường dây cao thế và 16,5 km đường dây hạ thế trong tình trạng vận hành tốt.
• Trường học (Đạt): 4/4 trường học trên địa bàn (Mầm non, Tiểu học, THCS, THPT) đều đã đạt chuẩn quốc gia.
• Cơ sở vật chất văn hóa (Chưa đạt): Toàn xã mới có 4/10 xóm có sân thể thao, 2 xóm đang tiến hành xây dựng; nhà văn hóa xóm còn thiếu thốn trang thiết bị.
• Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn (Đạt): Xã có 01 chợ trung tâm xây dựng kiên cố năm 1998, nâng cấp năm 2011 với tổng khuôn viên hơn 5.800 m2 (khu chợ chính 1.700 m2, khu bán hàng ngoài trời 3.300 m2), họp định kỳ 5 ngày/phiên vào ngày 3 và ngày 8 âm lịch.
• Nhà ở dân cư (Chưa đạt): Có 256 trên tổng số 427 nhà ở dân cư chưa đạt chuẩn theo quy định, chiếm tỷ lệ 59,96%.

4. Danh mục công trình hạ tầng do UBND xã làm chủ đầu tư:

Tên công trình	Chiều dài (m)	Năm đầu tư	Dự toán phê duyệt (VNĐ)
Mương Roỏng Khuất	1.000	2016	907.950.000
Đường Bản Ngắn – Lũng Báng	1.600	2018	961.595.000
Mương Lũng Lạn	800	2017	878.899.000
Đường Sác Thượng – Nà Ác	650	2017	352.461.000
Đường ngõ xóm Bản Ga	1.000	2018	397.224.000
Mương Lũng Hín – Sác Hạ	1.000	2018	1,1 tỷ
Kè chắn nước bẩn Bản Ga	800	2017	1,6 tỷ

Chương này cũng phân tích ma trận SWOT xác định rõ: điểm mạnh về vị trí trục tỉnh lộ 211 và hệ thống trường học; điểm yếu về hành lang an toàn giao thông, thủy lợi thiếu chủ động và thu nhập hộ dân thấp; cơ hội từ nguồn vốn hỗ trợ trực tiếp của Chương trình mục tiêu quốc gia; thách thức lớn từ địa hình đồi núi chiếm 2/3 diện tích và khối lượng công việc hạ tầng chưa hoàn thành còn rất nặng nề.

Phần V: Kết luận và kiến nghị

Tác giả tổng kết các kết quả đạt được về hiện trạng triển khai hạ tầng, làm rõ các hạn chế nội tại và đề xuất hệ thống kiến nghị phân định trách nhiệm cụ thể đối với cơ quan quản lý nhà nước các cấp và đối với cộng đồng dân cư địa phương.

Kết quả và đóng góp của nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực tế về tiến độ xây dựng nông thôn mới tại một xã miền núi thuộc tỉnh Cao Bằng:

• Xác định mức độ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới: Xã Quang Trung đạt 11/19 tiêu chí chung; đối với 8 tiêu chí thuộc nhóm hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất, xã đạt 4 tiêu chí (Thủy lợi, Điện, Trường học, Hạ tầng thương mại) và chưa đạt 4 tiêu chí (Giao thông, Cơ sở vật chất văn hóa, Thông tin truyền thông còn hạn chế về hệ thống truyền thanh xóm, Nhà ở dân cư).
• Định lượng chi tiết mức độ thiếu hụt của hệ thống giao thông và nhà ở: 30,436 km đường giao thông chưa cứng hóa (đặc biệt đường nội đồng mới cấp phối được 20%, còn 16,076 km đường đất lầy lội trong mùa mưa); 59,96% số hộ gia đình (256/427 hộ) có nhà ở chưa đạt chuẩn kỹ thuật của Bộ Xây dựng.
• Hệ thống hóa danh mục 7 công trình hạ tầng do UBND xã trực tiếp làm chủ đầu tư giai đoạn 2016 - 2018 với tổng dự toán vốn đầu tư công hơn 6,19 tỷ đồng.
• Đóng góp về mặt giải pháp: Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn tiến độ:
  1. Hoàn thiện công tác lập kế hoạch và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Ban quản lý nông thôn mới cấp xã, nhất là cán bộ chuyên môn về địa chính, xây dựng và tài chính kế toán.
  2. Tăng cường huy động nguồn lực tổng hợp: lồng ghép các nguồn vốn chương trình mục tiêu, vốn ngân sách nhà nước với các khoản đóng góp tự nguyện từ nhân dân bằng ngày công, vật liệu tại chỗ và hiến đất làm đường.
  3. Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin đến cấp xóm nhằm xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại; triển khai triệt để quy chế dân chủ cơ sở để người dân trực tiếp tham gia lựa chọn, thi công và giám sát công trình.
  4. Đẩy mạnh áp dụng cơ chế đầu tư đặc thù theo Điều 27 Luật Đấu thầu, giao các công trình hạ tầng quy mô nhỏ cho cộng đồng thôn bản và các tổ, nhóm thợ địa phương tự tổ chức thi công để tiết kiệm chi phí và tăng thu nhập cho lao động tại chỗ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Khóa luận phản ánh một số giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực tế của tác giả:

• Hạn chế về thời gian và mẫu điều tra: Nghiên cứu thực địa được thực hiện trong khoảng thời gian 4 tháng (từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2018). Mẫu khảo sát định lượng quy mô 50 hộ tại 3 xóm đại diện tuy đã phản ánh được các đặc tính phân tầng cơ bản nhưng chưa bao quát toàn bộ 428 hộ gia đình tại 10 xóm của toàn xã.
• Hạn chế về phạm vi không gian: Đề tài tập trung phân tích trường hợp cụ thể tại xã Quang Trung, chưa mở rộng nghiên cứu đối sánh liên xã trong cùng địa bàn huyện Trà Lĩnh để làm rõ tính tương quan vùng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ phạm vi đề tài:

• Mở rộng đánh giá tác động sau đầu tư: Theo dõi sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế hộ gia đình, mức tăng thu nhập và mức độ cải thiện môi trường sau khi các tuyến đường giao thông liên thôn và công trình thủy lợi hoàn thành đưa vào sử dụng.
• Nghiên cứu mô hình tổ chức tự quản: Hoàn thiện quy chế quản lý, vận hành và duy tu bảo dưỡng thường xuyên các công trình hạ tầng kỹ thuật sau nghiệm thu bàn giao cho cộng đồng dân cư quản lý.

Giá trị tham khảo của khóa luận

Khóa luận có giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý công: Tài liệu cung cấp cách tiếp cận nghiên cứu thực địa, phương pháp chọn điểm khảo sát phân tầng theo khoảng cách và mức sống, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và xử lý số liệu thống kê mô tả phục vụ đánh giá tiến độ nông thôn mới cấp cơ sở.
• Cán bộ quản lý cấp xã, ban ngành cấp huyện phụ trách Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới: Khóa luận là tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình lập hồ sơ công trình đơn giản, trình tự tổ chức họp dân xác định dự án ưu tiên, và phương thức giao thầu quy mô nhỏ cho cộng đồng theo Điều 27 Luật Đấu thầu.
• Các phần có giá trị chuyên môn cao đáng tham khảo: Hệ thống biểu mẫu kiểm kê hiện trạng sử dụng đất (Bảng 4.1), cơ cấu dân số - lao động (Bảng 4.2), bảng tổng hợp 19 tiêu chí nông thôn mới (Bảng 4.4), bảng định lượng mạng lưới giao thông - thủy lợi và ma trận phân tích SWOT của xã Quang Trung.

Câu hỏi thường gặp

1. Tính đến cuối năm 2018, xã Quang Trung đã hoàn thành bao nhiêu tiêu chí trong Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới?
Xã Quang Trung đã hoàn thành 11/19 tiêu chí, bao gồm: Quy hoạch, Thủy lợi, Điện, Trường học, Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, Thông tin và truyền thông, Lao động có việc làm, Tổ chức sản xuất, Giáo dục và đào tạo, Y tế, Quốc phòng và an ninh. 8 tiêu chí chưa đạt gồm: Giao thông, Cơ sở vật chất văn hóa, Nhà ở dân cư, Thu nhập, Hộ nghèo, Văn hóa, Môi trường và an toàn thực phẩm, Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật.

2. Điểm nghẽn lớn nhất trong việc thực hiện tiêu chí Giao thông tại xã Quang Trung là gì?
Toàn xã có 49,136 km đường giao thông nhưng còn tới 30,436 km chưa được cứng hóa. Trong đó, tỷ lệ cứng hóa đường liên thôn mới đạt 40,23% (7 km/17,4 km), đường ngõ xóm đạt 30,04% (1,7 km/5,66 km), và đường nội đồng mới cấp phối được 20% (4 km/20,076 km, còn 16,076 km đường đất lầy lội vào mùa mưa). Địa hình đồi núi chiếm 2/3 diện tích và vướng mắc trong việc giải phóng mặt bằng đất của hộ dân là những khó khăn chính.

3. Phương pháp chọn mẫu điều tra hộ gia đình trong nghiên cứu được triển khai như thế nào?
Tác giả chọn ngẫu nhiên 50 hộ gia đình phân bổ đều tại 3 xóm đặc thù đại diện cho 10 xóm của xã (mỗi xóm điều tra 17 hộ): xóm Bản Ngắn (đại diện khu trung tâm, dân đông, dân trí khá, giao thương thuận lợi), xóm Bản Ga (đại diện khu xa trung tâm, dân khá đông, đường giao thông xuống cấp), và xóm Sác Thượng (đại diện khu xa trung tâm nhất, địa bàn khó khăn, dân số ít nhất và dân trí thấp).

4. Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn của xã Quang Trung có quy mô và hiện trạng ra sao để được đánh giá đạt chuẩn?
Xã có 01 chợ trung tâm được xây dựng kiên cố từ năm 1998 và nâng cấp nền bê tông, khu bán thịt tươi sống vào năm 2011. Tổng diện tích khuôn viên chợ đạt hơn 5.800 m2 (gồm 1.700 m2 khu vực chợ chính có hai đình bán hàng, ki-ốt và cửa hàng tạm; 3.300 m2 khu bán hàng ngoài trời), họp theo phiên định kỳ 5 ngày một lần vào ngày mùng 3 và mùng 8 âm lịch hàng tháng.

5. Bộ máy chỉ đạo và quản lý xây dựng nông thôn mới tại xã Quang Trung được kiện toàn qua các văn bản pháp lý nào?
Bộ máy gồm 3 bộ phận chính: Ban chỉ đạo cấp xã thành lập theo Quyết định số 03/QĐ-ĐU ngày 01/4/2011 (13 thành viên, Chủ tịch UBND xã làm Trưởng ban); Ban quản lý xây dựng nông thôn mới thành lập theo Quyết định số 62/QĐ-UBND ngày 30/5/2011 (11 thành viên, Phó Chủ tịch UBND xã làm Trưởng ban); và Tổ giúp việc thành lập theo Quyết định số 74/QĐ-UBND ngày 30/11/2011 (3 thành viên), hoạt động theo Đề án nông thôn mới tại Nghị quyết số 03/NQ-ĐU.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nông Hồng Gấm đã phản ánh chân thực và chi tiết bức tranh hạ tầng kinh tế - xã hội tại xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh trong tiến trình thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Thông qua hệ thống dữ liệu thực địa từ 50 hộ dân tại 3 xóm đại diện và số liệu hành chính giai đoạn 2011 - 2018, nghiên cứu đã lượng hóa được những kết quả nổi bật ở các tiêu chí thủy lợi, điện, trường học, chợ nông thôn, đồng thời chỉ rõ những nút thắt căn bản về giao thông nông thôn và nhà ở dân cư. Các giải pháp do tác giả đề xuất tập trung vào việc kiện toàn năng lực quản trị dự án cấp xã, phát huy cơ chế đầu tư đặc thù giao cộng đồng tự thi công và huy động nội lực nhân dân, tạo cơ sở thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch và chỉ đạo phát triển nông thôn trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Thực hiện đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, trong những năm qua nông nghiệp và kinh tế nông thôn đã có sự phát triển mạnh mẽ đạt được những kết quả quan trọng trên các mặt kinh tế, xã hội, văn hoá, đời sống cộng đồng góp phần nâng cao vai trò, vị trí và sức cạnh tranh của nền kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn cả nước, tạo tiền đề để tăng tốc độ phát triển kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Hạ tầng nông thôn có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế xã hội nông thôn trình độ kinh tế xã hội nông thôn ở mức độ nào thì cơ sở hạ tầng cũng tương ứng với mức độ nào đó. Nơi nào có cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng tốt thì điều kiện kinh tế xã hội cũng phát triển đời sống tinh thần của người dân được nâng cao có điều kiện đầu tư cho sự phát triển của cơ sở hạ tầng. Trong đó việc xây dựng cơ sở hạ tầng là một hướng đi đúng và mang lại nhiều lợi ích cho đời sống xã hội của người dân.

Đồng thời cũng thúc đẩy các hoạt động sản xuất hàng hóa, giúp người dân tiếp cận với xã hội và nền kinh tế thị trường bên ngoài. Vì vậy cơ sở hạ tầng nông thôn được coi là một điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi các hoạt động kinh tế - xã hội của xã Quang Trung. Xuất phát từ những lý do trên, tôi nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp đẩy nhanh tốc độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng theo bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng ”. Với mong muốn có cái nhìn khách quan về những thành tựu đã đạt được trong thời gian qua của địa phương.

Từ đó đề ra phương án nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn phù hợp với xu thế hội nhập, góp phần cho sự phát triển của địa phương. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng tốc độ triển khai các dự án xây dựng CSHT theo bộ tiêu chí nông thôn mới tại xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng kết hợp lý luận và thực tiễn nhằm phát hiện những ưu điểm, hạn chế, khó khăn trong h 2 quá trình triển khai các dự án CSHT trên cơ sở đó đề xuất ra giải pháp nhằm phát triển CSHT- kinh tế của xã trong giai đoạn hiện nay góp phần xây dựng NTM tại địa bàn. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng.

- Đánh giá được tình hình xây dựng nông thôn mới của địa phương trong thời gian qua. - Tìm hiểu được tốc độ triển khai các dự án cơ sở hạ tầng trên địa bàn xã. - Đánh giá được sự tham gia của các tổ chức, đoàn thể trong quá trình thực hiện các dự án xây dựng CSHT trên địa bàn. - Rút ra những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện các dự án xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội theo Bộ tiêu chí nông thôn mới trên địa bàn.

- Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội cho xã Quang Trung trong thời gian tới. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài đã bám sát mục tiêu, nhận diện được những thành công, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện tiêu chí cơ sở hạ tầng trong phát triển nông thôn tại xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng trong thời gian qua đề xuất các giải pháp có tính khả thi góp phần nâng cao hiệu quả trong việc triển khai thực hiện tiêu chí sơ sở hạ tầng trên địa bàn xã Quang Trung. Vì vậy đây là luận cứ khoa học cho sự lãnh đạo, chỉ đạo điều hành quản lý của xã trong việc thực hiện tiêu chí cơ sở hạ tầng trong phát triển nông thôn.

Đề tài góp phần quan trọng trong việc làm rõ thực trạng, đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học để đẩy nhanh tốc độ triển khai thực hiện tiêu chí cơ sở hạ tầng trong phát triển nông thôn trên địa bàn xã Quang Trung một cách hiệu quả và bền vững. - Tích lũy thêm những kiến thức mới cho bản thân nhằm phục vụ cho công tác sau này. Ngoài ra đề tài còn là cơ hội để em được nghiên cứu tìm hiểu về tình hình kinh tế xã hội phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn tại địa phương. Từ đó có h 3 được cơ sở để so sánh sự phát triển của địa phương với các xã khác trong khu vực theo tiêu chuẩn nông thôn mới.

- Góp phần hoàn thiện những lý luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương trong giai đoạn “công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn” hiện nay. Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng cơ sở hạ tầng và đưa ra các giải pháp để xây dựng xã Quang Trung đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương. - Giúp địa phương phát huy những điểm mạnh, khắc phục những hạn chế yếu kém nhằm thực hiện tốt hơn chương trình xây dựng nông thôn mới để từng bước cải thiện đời sống nhân dân.

h 4 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận về nông thôn mới và xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội theo bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Cơ sở lý luận về nông thôn mới 2. Khái niệm về nông thôn Ở mỗi quốc gia có những sự phân biệt khác nhau giữa nông thôn và thành thị.

Đến nay chưa có một khái niệm nào về nông thôn chuẩn xác và được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn, khi nói về nông thôn người ta hay so sánh nông thôn với thành thị [2]. Staroverov một nhà xã hội học người Nga đã đưa ra định nghĩa khá bao quát về nông thôn, ông cho rằng: “Nông thôn với tư cách là khách thể nghiên cứu xã hội học về phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định đã đình hình từ lâu trong lịch sử”. Đặc trưng cảu phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trường nhân tạo với điều kiện địa lý tự nhiên quá trội, với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian. Tuy nhiên nông thôn có những đặc trưng riêng biệt của nó.

Cũng theo nhận định của nhà xã hội học này thì nông thôn phân biệt với đô thị bởi trình độ phát triển kinh tế thấp kém hơn, bởi thua kém hơn về mức độ xã hội, sinh hoạt. Điều này thể hiện rõ trong cơ cấu xã hội, lối sống của người dân nông thôn. Như vậy theo phân tích của nhà xã hội học thì có thể đưa ra khái niệm tổng quát về nông thôn như sau: Nông thôn là vùng khác với đô thị ở chỗ nó có cộng đồng chủ yếu là nông dân làm nghề chính là nông nghiệp, có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng thấp hơn; ở mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường hàng hóa thấp hơn [2]. Khái niệm về nông thôn mới - Là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị.

Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. h 5 - Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội.

Khái niệm xây dựng nông thôn mới Nghị quyết 26/NQ – TW của ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã đề ra chủ trương xây dựng nông thôn mới phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân, phát triển nông nghiệp và nông thôn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cư dân ở nông thôn. Nghị quyết đã xác định rõ mực tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc dân tộc, dân trí được nâng cao; môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”[4]. Khái niệm cơ sở hạ tầng a) Khái niệm Cơ sở hạ tầng có thể hiểu là những kiến trúc làm nền tảng cho các đối tượng, các yếu tố hình thành và phát triển xã hội. Đó là những cấu trúc về vật chất, kỹ thuật, hệ thống công trình xây dựng, thiết bị, làm nền tảng cho các hoạt động diễn ra trong xã hội.

Từ những quan điểm đó, có thể đi đến định nghĩa khái quát về cơ sở hạ tầng như sau: “Cơ sở hạ tầng là tổng thể các ngành kinh tế, các ngành kinh tế dịch vụ bao gồm việc xây dựng đường xá, kênh mương tưới tiêu, hải cảng, cầu cống, sân bay, kho tàng, hệ thống cung cấp năng lượng, cơ sở kinh doanh, giao thông vận tải, bưu điện, cấp thoát nước, cơ sở giáo dục, khoa học, y tế, bảo vệ sức khoẻ….” Cơ sở hạ tầng nông thôn cũng mang kết cấu chung của kết cấu hạ tầng là nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội nông thôn. Cơ sở hạ tầng ở nông thôn bao gồm: hệ thống thủy lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, cấp thoát nước, cơ sở bảo quản, h 6 khu chế biến nông sản… ngoài ra còn cơ cấu hạ tầng cơ sở xã hội như trường học, bệnh xã, các công trình phúc lợi xã hội khác[3].