Đặt vấn đề Thực hiện đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, trong những năm qua nông nghiệp và kinh tế nông thôn đã có sự phát triển mạnh mẽ đạt được những kết quả quan trọng trên các mặt kinh tế, xã hội, văn hoá, đời sống cộng đồng góp phần nâng cao vai trò, vị trí và sức cạnh tranh của nền kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn cả nước, tạo tiền đề để tăng tốc độ phát triển kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Hạ tầng nông thôn có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế xã hội nông thôn trình độ kinh tế xã hội nông thôn ở mức độ nào thì cơ sở hạ tầng cũng tương ứng với mức độ nào đó. Nơi nào có cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng tốt thì điều kiện kinh tế xã hội cũng phát triển đời sống tinh thần của người dân được nâng cao có điều kiện đầu tư cho sự phát triển của cơ sở hạ tầng. Trong đó việc xây dựng cơ sở hạ tầng là một hướng đi đúng và mang lại nhiều lợi ích cho đời sống xã hội của người dân.
Đồng thời cũng thúc đẩy các hoạt động sản xuất hàng hóa, giúp người dân tiếp cận với xã hội và nền kinh tế thị trường bên ngoài. Vì vậy cơ sở hạ tầng nông thôn được coi là một điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi các hoạt động kinh tế - xã hội của xã Quang Trung. Xuất phát từ những lý do trên, tôi nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp đẩy nhanh tốc độ triển khai các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng theo bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng ”. Với mong muốn có cái nhìn khách quan về những thành tựu đã đạt được trong thời gian qua của địa phương.
Từ đó đề ra phương án nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn phù hợp với xu thế hội nhập, góp phần cho sự phát triển của địa phương. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng tốc độ triển khai các dự án xây dựng CSHT theo bộ tiêu chí nông thôn mới tại xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng kết hợp lý luận và thực tiễn nhằm phát hiện những ưu điểm, hạn chế, khó khăn trong h 2 quá trình triển khai các dự án CSHT trên cơ sở đó đề xuất ra giải pháp nhằm phát triển CSHT- kinh tế của xã trong giai đoạn hiện nay góp phần xây dựng NTM tại địa bàn. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng.
- Đánh giá được tình hình xây dựng nông thôn mới của địa phương trong thời gian qua. - Tìm hiểu được tốc độ triển khai các dự án cơ sở hạ tầng trên địa bàn xã. - Đánh giá được sự tham gia của các tổ chức, đoàn thể trong quá trình thực hiện các dự án xây dựng CSHT trên địa bàn. - Rút ra những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện các dự án xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội theo Bộ tiêu chí nông thôn mới trên địa bàn.
- Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội cho xã Quang Trung trong thời gian tới. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài đã bám sát mục tiêu, nhận diện được những thành công, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện tiêu chí cơ sở hạ tầng trong phát triển nông thôn tại xã Quang Trung, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng trong thời gian qua đề xuất các giải pháp có tính khả thi góp phần nâng cao hiệu quả trong việc triển khai thực hiện tiêu chí sơ sở hạ tầng trên địa bàn xã Quang Trung. Vì vậy đây là luận cứ khoa học cho sự lãnh đạo, chỉ đạo điều hành quản lý của xã trong việc thực hiện tiêu chí cơ sở hạ tầng trong phát triển nông thôn.
Đề tài góp phần quan trọng trong việc làm rõ thực trạng, đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học để đẩy nhanh tốc độ triển khai thực hiện tiêu chí cơ sở hạ tầng trong phát triển nông thôn trên địa bàn xã Quang Trung một cách hiệu quả và bền vững. - Tích lũy thêm những kiến thức mới cho bản thân nhằm phục vụ cho công tác sau này. Ngoài ra đề tài còn là cơ hội để em được nghiên cứu tìm hiểu về tình hình kinh tế xã hội phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn tại địa phương. Từ đó có h 3 được cơ sở để so sánh sự phát triển của địa phương với các xã khác trong khu vực theo tiêu chuẩn nông thôn mới.
- Góp phần hoàn thiện những lý luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương trong giai đoạn “công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn” hiện nay. Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng cơ sở hạ tầng và đưa ra các giải pháp để xây dựng xã Quang Trung đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương. - Giúp địa phương phát huy những điểm mạnh, khắc phục những hạn chế yếu kém nhằm thực hiện tốt hơn chương trình xây dựng nông thôn mới để từng bước cải thiện đời sống nhân dân.
h 4 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận về nông thôn mới và xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội theo bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Cơ sở lý luận về nông thôn mới 2. Khái niệm về nông thôn Ở mỗi quốc gia có những sự phân biệt khác nhau giữa nông thôn và thành thị.
Đến nay chưa có một khái niệm nào về nông thôn chuẩn xác và được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn, khi nói về nông thôn người ta hay so sánh nông thôn với thành thị [2]. Staroverov một nhà xã hội học người Nga đã đưa ra định nghĩa khá bao quát về nông thôn, ông cho rằng: “Nông thôn với tư cách là khách thể nghiên cứu xã hội học về phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định đã đình hình từ lâu trong lịch sử”. Đặc trưng cảu phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trường nhân tạo với điều kiện địa lý tự nhiên quá trội, với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian. Tuy nhiên nông thôn có những đặc trưng riêng biệt của nó.
Cũng theo nhận định của nhà xã hội học này thì nông thôn phân biệt với đô thị bởi trình độ phát triển kinh tế thấp kém hơn, bởi thua kém hơn về mức độ xã hội, sinh hoạt. Điều này thể hiện rõ trong cơ cấu xã hội, lối sống của người dân nông thôn. Như vậy theo phân tích của nhà xã hội học thì có thể đưa ra khái niệm tổng quát về nông thôn như sau: Nông thôn là vùng khác với đô thị ở chỗ nó có cộng đồng chủ yếu là nông dân làm nghề chính là nông nghiệp, có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng thấp hơn; ở mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường hàng hóa thấp hơn [2]. Khái niệm về nông thôn mới - Là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị.
Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. h 5 - Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội.
Khái niệm xây dựng nông thôn mới Nghị quyết 26/NQ – TW của ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã đề ra chủ trương xây dựng nông thôn mới phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân, phát triển nông nghiệp và nông thôn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cư dân ở nông thôn. Nghị quyết đã xác định rõ mực tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc dân tộc, dân trí được nâng cao; môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”[4]. Khái niệm cơ sở hạ tầng a) Khái niệm Cơ sở hạ tầng có thể hiểu là những kiến trúc làm nền tảng cho các đối tượng, các yếu tố hình thành và phát triển xã hội. Đó là những cấu trúc về vật chất, kỹ thuật, hệ thống công trình xây dựng, thiết bị, làm nền tảng cho các hoạt động diễn ra trong xã hội.
Từ những quan điểm đó, có thể đi đến định nghĩa khái quát về cơ sở hạ tầng như sau: “Cơ sở hạ tầng là tổng thể các ngành kinh tế, các ngành kinh tế dịch vụ bao gồm việc xây dựng đường xá, kênh mương tưới tiêu, hải cảng, cầu cống, sân bay, kho tàng, hệ thống cung cấp năng lượng, cơ sở kinh doanh, giao thông vận tải, bưu điện, cấp thoát nước, cơ sở giáo dục, khoa học, y tế, bảo vệ sức khoẻ….” Cơ sở hạ tầng nông thôn cũng mang kết cấu chung của kết cấu hạ tầng là nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội nông thôn. Cơ sở hạ tầng ở nông thôn bao gồm: hệ thống thủy lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, cấp thoát nước, cơ sở bảo quản, h 6 khu chế biến nông sản… ngoài ra còn cơ cấu hạ tầng cơ sở xã hội như trường học, bệnh xã, các công trình phúc lợi xã hội khác[3].