MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta là một nước nông nghiệp với gần 70% dân số sống ở nông thôn, nông thôn là địa bàn kinh tế xã hội quan trọng của đất nước.Công cuộc đổi mới làm cho dân giàu nước mạnh không thể rời khỏi việc mở mang phát triển khu vực nông thôn rộng lớn. Nhìn chung nông nghiệp nước ta còn kém phát triển bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển giao khoa học – công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Nông nghiệp nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, cấp thoát nước, … còn yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm.
Việt Nam với nền kinh tế kém phát triển chủ yếu dựa vào nông nghiệp thì việc thực hiện mục tiêu đề ra là khó khăn nhưng không phải là không thực hiện được. Đó là trong nền kinh tế chúng ta cần phải có được các yếu tố nội sinh bởi vì các yếu tố này quyết định đến quá trình tăng trưởng kinh tế. Các yếu tố nội sinh trên được hình thành từ các loại đầu tư bổ trở mà đặc biệt là đầu tư vào cơ sở hạ tầng.Một hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển mạnh sẽ tạo cơ sở vật chất cho việc thực hiện đường lối chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và nhà nước. Thực trạng nông thôn Việt Nam cũng giống như các nước phát triển, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng nền kinh tế chậm phát triển là do sự yếu kém của hệ thống cơ sở hạ tầng.
Cơ sở hạ tầng nông thôn Việt Nam đã được hình thành từ đời này sang đời khác bằng sức lao động của cộng đồng. Nhiều khu nông thôn xa thành thị đường giao thông vẫn chưa được nâng cấp, cơ sở hạ tầng còn nghèo nàn, lạc hậu. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến xu hướng người dân nông thôn rời bỏ làng quê ra thành phố, các khu 2 đô thị để sinh sống từ đó dẫn đến sự mất cân bằng về mật độ dân số giữa nông thôn và đô thị cũng như mất cân bằng về các mặt trong nền kinh tế - xã hội. Hạ tầng nông thôn có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế xã hội nông thôn.Trình độ kinh tế xã hội nông thôn ở mực độ nào thì cơ sở hạ tầng nông thôn cũng tương ứng với mức độ đó.
Nơi nào cơ sở hạ tầng nông thôn được đầu tư xây dựng tốt thì hoạt động kinh tế xã hội cũng phát triển, đời sống tinh thần của người dân được nâng cao, có điều kiện đầu tư, đóng góp cho sự phát triển, cơ sở hạ tầng, Hay nói cách khác, cơ sở hạ tầng nông thôn phát triển tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận thông tin, góp phần nâng cao hiểu biết thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước, phát triển kinh tế xã hội. Đây là nhân tố quan trọng hướng tới sự phát triển bền vững. Việc củng cố và phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn đi theo hướng CNH-HĐH, dần tiến tới liên kết nông thôn – thành thị, liên kết giữa các vùng với nhau là điều cần thiết. Vì vậy mạng lưới, kết cấu cơ sở hạ tầng nông thôn phải mang tính đồng bộ và được thực hiện theo quy hoạch tổng thể nhất.
Trên tình thần đó chính phủ đã ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và dự thảo văn kiện đại hội XI đã đề ra mục tiêu số xã đạt chuẩn nông thôn mới bao gồm 19 tiêu chí – bao quát rộng trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực từ quy hoạch đến hoàn thiện cơ sở hạ tầng cứng (Điện, đường, trường, trạm, chợ, bưu điện…), hạ tầng mềm (cơ chế, chính sách, thông tin gắn liền với trí tuệ con người…). Trong nhiều năm qua cùng với các địa phương trên cả nước xã Thượng Lâm đã triển khai đẩy mạnh công tác sản suất, nâng cao năng suất, thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, củng cố quan hệ sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phát huy dân chủ cơ sở, thực hiện nếp sống văn minh. Tuy nhiên những thành tựu đã đạt được thì ta cũng nhìn nhận rằng, trước những yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế và 3 yêu cầu của sự nghiệp CNH – HĐH đất nước, nông nghiệp nông thôn của xã Thượng Lâm cần tập chung giải quyết, đặc biệt là sự kém phát triển của cơ sở hạ tâng nông thôn. Từ những vấn đề trên cùng với sự hướng dẫn của ThS Bùi Thị Minh Hà tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiện trạng hệ thống cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn nông thôn mới của xã Thượng Lâm – huyện Lâm Bình – tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2015-2018”.
Với mong muốn có cái nhìn khách quan về những thành tựu đã đạt được trong thời gian qua của địa phương. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng quá trình triển khai các dự án xây dựng CSHT theo bộ tiêu chí nông thôn mới tại xã Thượng Lâm huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang, kết hợp với lý luận và thực tiễn nhằm phát hiện những ưu điểm, hạn chế, khó khăn trong quá trình triển khai các dự án CSHT trên cơ sở đó rút ra các bài học kinh nghiệm về quá trình xây dựng hệ thống CSHT trên địa bàn xã Thượng Lâm. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được đặc điểm địa bàn nghiên cứu.
- Đánh giá được hiện trạng xây dựng CSHT theo bộ tiêu chí NTM trên địa bàn xã Thượng Lâm, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang - Tìm hiểu được tốc độ triển khai các dự án CSHT trong XD NTM trên địa bàn xã. - Rút ra được những thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai các dự án xây dựng CSHT trong XD NTM. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Quá trình thực hiện đề tài sẽ nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân mỗi sinh viên.
Có cái nhìn tổng thể về thực trạng hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn trên địa bàn xã và có thể so sánh được một số chỉ tiêu với các xã khác trên địa bàn huyện dựa trên bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới của Chính Phủ. Rèn luyện kỹ năng thu thập thông tin và xử lý số liệu, viết báo cáo. Giúp hiểu thêm về thực trạng cơ sở hạ tầng của xã Thượng Lâm – huyện Lâm Bình – tỉnh Tuyên Quang 1.2 Ý nghĩa thực tiễn Những nghiên cứu của việc thực hiện đề tài là cơ sở để chính quyền của địa phương xã Thượng Lâm – huyện Lâm Bình và các cơ quan ban ngành tỉnh Tuyên Quang, các nhà hoạch định chính sách, các ban tổ chức cá nhân đầu tư trong và ngoài nước định hướng, đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội nói chung và của người dân nói riêng, nâng cao trình độ dân trí, văn hóa cho người dân nông thôn giai đoạn tiếp theo. 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học 2. Khái niệm nông thôn Đến nay, khái niêm nông thôn được thống nhất với quy định tại Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã". Khái niệm nông thôn mới Là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.
Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội. Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao.
6 Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị.Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. Mục tiêu xây dựng NTM Xây dựng cộng đồng xã hội văn minh, có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ngày càng hoàn thiện; cơ cấu kinh tế hợp lý, các hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến; Gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ và du lịch; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo qui hoạch; từng bước thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn; Xây dựng xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; trình độ dân trí được nâng cao; môi trường sinh thái được bảo vệ; Hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện và nâng cao. Một số đặc trưng của mô hình nông thôn mới.
- Nông thôn là lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là uỷ ban nhân dân xã. - Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại. - Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch. - Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc.