CHƯƠNG 1 : NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Ngân hàng thương mại và vai trò của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường : 1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại : Ngân hàng thương mại (NHTM) ra đời và phát triển gắn liền với các hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế. NHTM được coi như là một định chế tài chính cơ bản trong đời sống kinh tế. Khi nền kinh tế càng phát triển, thì hoạt động dịch vụ của ngân hàng càng đi sâu vào tận cùng ngõ ngách của nền kinh tế và đời sống con người, hầu hết mọi người trong thế giới hiện đại đều chịu tác động từ các hoạt động của ngân hàng, dù họ là khách hàng gửi tiền, vay tiền hay đơn giản là người đang làm việc cho một tổ chức có sử dụng các dịch vụ Ngân hàng. Để đưa ra một khái niệm chính xác và tổng quát về NHTM, người ta thường phải dựa vào tính chất, mục đích hoạt động và các loại hình dịch vụ của nó trên thị trường tài chính.
Trong khi đó các yếu tố này thay đổi không ngừng nên định nghĩa về NHTM cũng không phải là duy nhất, với mỗi quốc gia khác nhau hình thành một khái niệm khác nhau về NHTM. Theo luật các TCTD 2010 tại Việt Nam : “ Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã.” “ Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.” Mặc dù có nhiều cách thể hiện khác nhau nhưng khi phân tích khai thác nội dung của các định nghĩa đó người ta dễ nhận thấy các NHTM đều có chung một tính chất đó là : việc nhận tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn để sử dụng vào các nghiệp vụ cho vay, đầu tư và các nghiệp vụ kinh doanh khác của chính ngân hàng. Phạm Trọng Thảo 7 Lớp ngân hàng LT11 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS Đỗ Hoài Linh 1.2 Vai trò của ngân hàng thương mại : Từ khái niệm về NHTM nêu trên áp dụng vào thực tế nước ta, một nước có trên 70% dân số sống bằng nghề nông, việc phát triển sản suất theo chiều hướng CNH – HĐH rất cần đến NHTM với vai trò rất lớn của nó.
Nhất là khi quá trình CNH – HĐH của chúng ta đi vào chiều sâu, yêu cầu cần có vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng, tăng tốc độ đầu tư, từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đảm bảo nhịp độ tăng trưởng kinh tế nhanh và lâu bền, thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế năm thì vai trò của các NHTM càng được Đảng và Nhà nước coi trọng. a / NHTM là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế : Vốn được tạo ra từ quá triình tích luỹ, tiết kiệm của mỗi cá nhân, doanh nghiệp và các tổ chức trong nền kinh tế. Vì vậy muốn có nhiều vốn thì thu nhập quốc dân phải tăng và phải có mức tiêu dùng hợp lý. Tăng thu nhập quốc dân đồng nghĩa với việc mở rộng sản xuất và lưu thông hàng hoá, đẩy mạnh sự phát triển của các nghành trong nền kinh tế.
Điều đó muốn làm được lại cần có vốn. Vốn được coi như nguồn “ thức ăn ” chính cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Khi “ thức ăn ” bị thiếu, doanh ngiệp sẽ mất đi cơ đầu tư mới hoặc không tiến hành kịp thời quá trình sản xuất. NHTM chính là người đứng ra tiến hành khơi thông nguồn vốn nhàn rỗi ở mọi tổ chức, cá nhân, mọi thành phần kinh tế.
Thông qua hình thức cấp tín dụng, ngân hàng đã tạo điều kiện cho doanh ngiệp có khả năng mở rộng sản xuất, cải tiến máy móc, thiết bị, đổi mới quy trình công nghệ, nâng cao năng suất lao động đem lại hiệu quả kinh tế, cũng có nghĩa là đưa doanh nghiệp lên những nấc thang cạnh tranh cao hơn. Cạnh tranh càng mạnh kinh tế càng phát triển. Như vậy với khả năng cung cấp vốn, NHTM đã trở thành một trong những điểm khởi đầu cho sự phát triển kinh tế của quốc gia. b / NHM là cầu nối giữa doanh nghiệp và thị trường, giúp cho các nhà kinh doanh trong xây dựng chiến lược quản lý doanh nghiệp : Thị trường ở đây được hiểu theo hai góc độ, thị trưòng đầu vào và thị trường đầu ra của doanh nghiệp.
Để có thể tiến hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào, doanh nghiệp cần phải gia vào thị trường đầu vào nhằm thực hiện thành công chiến lược 5P : Product ( sản phẩm ), Price ( giá cả ), Promotion ( giao tiếp, khuyếch trương ), Place ( phân phối ) và People ( con người ). Từ đó tiếp cận mạnh mẽ vào thị trường đầu ra, tìm kiếm lợi nhuận. Quy trình đó chỉ được bắt đầu khi doanh nghiệp trang bị được trang bị đầy đủ vốn cần thiết, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ khả năng về về tài chính. Do vậy, buộc họ phải tìm kiếm vốn phục vụ chính họ.
Nguồn tín dụng của NHTM sẽ giúp các doanh nghiệp giải quyết các khó khăn đó, tạo cho doanh nghiệp có đủ khả năng thoả mãn tối đa nhu Phạm Trọng Thảo 8 Lớp ngân hàng LT11 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS Đỗ Hoài Linh cầu của thị trường trên mọi phương diện : Giá cả, chủng loại, chất lượng, thời gian, kênh phân phối. NHTM sẽ là cầu nối giữa doanh nghiệp và thị trường gần nhau hơn cả về không gian và thời gian. c / NHTM là cầu nối nền tài chính quốc gia với nền tài chính quốc tế : Trong xu thế khu vực hoá, toàn cầu hoá như hiện nay thì vai trò này ngày càng thể hiện rõ rệt hơn. Áp lực cạnh tranh buộc nền kinh tế mỗi quốc gia khi mở cửa hội nhập phải có tiềm lực lớn mạnh về mọi mặt, đặc biệt là tiềm lực về tài chính.
Nhưng làm thế nào để có thể hoà nhập nền tài chính của một quốc gia với phần còn lại của thế giới ? Câu hỏi đó sẽ được giải đáp nhờ vào hệ thống các NHTM vì hệ thống này có khả năng cung cấp nhiều loại hình dịch vụ khác nhau hỗ trợ cho việc đầu tư từ nước ngoài vào trong nước theo các hình thức: Thanh toán quốc tế, nghiệp vụ hối đoái, cho vay uỷ thác đầu tư. Giúp cho luồng vốn ra, vào một cách hợp lý, đưa nền tài chính nước nhà bắt kịp với nền tài chính quốc tế. Đây là một trong những điều kiện tiên quyết cho tiến trình hội nhập nền kinh tế thế giới. d / NHTM là công cụ để nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế vì hoạt động ngân hàng góp phần chống lạm phát : Một trong những con đương dẫn đến lạm phát của nền kinh tế là lạm phát qua con đường tín dụng.
Khi xảy ra lạm phát ngân hàng trung ương sẽ tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc hoặc tham gia vào thị trường mở để thông qua các ngân hàng thương mại thay đổi lại lượng tiền trong lưu thông. Từ đó ngân hàng xác định được hướng đầu tư vốn và đề ra các biện pháp xử lý những tác động xấu ảnh hưởng tới nền kinh tế, làm cho quá trình tái sản xuất diễn ra liên tục, góp phần điều hoà lưu thông tiền tệ, ổn định sức mua của đồng tiền, kiềm chế lạm phát.3 Các nghiệp vụ cơ bản của ngân hàng thương mại : a / Các nghiệp vụ liên quan đến nguồn vốn của NHTM : Đây là nghiệp vụ phản ánh quá trình tạo vốn của NHTM mà cụ thể là hình thành nên nguồn vốn của NHTM. * vốn tự có : Vốn tự có là vốn riêng có của chủ NHTM, vốn này tuy chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng vốn của NHTM song lại là điều kiện pháp lý bắt buộc khi thành lập một ngân hàng. Mặt khác, với chức năng bảo vệ, vốn tự có được coi như là tài sản đảm bảo gây lòng tin đối với khách hàng, duy trì khả năng thanh toán trong trường hợp ngân hàng gặp thua lỗ.
Vốn tự có cũng là căn cứ để tính toán các tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động ngân hàng. Trong thực tế, vốn tự có không ngừng được tăng lên từ kết quả hoạt động kinh doanh của bản thân ngân hàng mang lại. Bộ phận vốn này đóng góp một phần đáng Phạm Trọng Thảo 9 Lớp ngân hàng LT11 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: ThS Đỗ Hoài Linh kể vào vốn trong hoạt động kinh doanh của NHTM, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của NHTM trên thương trường. Như vậy, vốn tự có là nguồn vốn ổn định, ngân hàng sử dụng nó một cách chủ động.
Do đó vấn đè đặt ra là ngân hàng phải bảo toàn và không ngừng tăng vốn tự có của mình theo yêu cầu của sự phát triển hoạt động kinh doanh theo đúng chính sách, chế độ, đồng thời phải sử dụng vào các mục đích đã định. * Ngiệp vụ huy động vốn : Vốn huy động là những giá trị tiền tệ mà ngân hàng huy động từ các tổ chức kinh tế và cá nhân trong xã hội thông qua quá trình thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh khác và được dùng làm vốn để kinh doanh. Vốn huy động là công cụ chính đối với các hoạt động kinh doanh của các NHTM. Nó là nguồn vốn chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng nguồn vốn của ngân hàng và giữ vị trí quan trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Mặc dù bị giới hạn về mức huy động vốn, song nếu các NHTM sử dụng tốt nguồn vốn này thì không những nguồn lợi của ngân hàng được tăng lên mà còn tạo cho ngân hàng uy tín ngày càng cao. Qua đó ngân hàng có thể mở rộng được vốn và mở rộng quy mô hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Nguồn vốn huy động của ngân hàng bao gồm : Tiền gửi doanh nghiệp, tiền gửi dân cư, phát hành giấy tờ có giá. * Nghiệp vụ vốn đi vay : Đối với nghiệp vụ này các NHTM tiến hành tạo vốn cho mình bằng cách vay của các TCTD trên thị trường tiền tệ và ngân hàng trung ương dưới hình thức tái chiết khấu hay vay có đảm bảo, nhằm tạo sự cân đối trong điều hành vốn của bản thân NHTM khi mà họ không tự cân đối được trên cơ sở khai thác tại chỗ.